Strafrechtstelsels zijn al vroeg bereid geweest fundamentele aanpassingen te maken om toenemende maatschappelijke gevaren het hoofd te bieden. Illustratief zijn de aanpassingen in het materiële strafrecht ter bestrijding van onzedelijk gedrag en seksueel geweld. Verruimingen van de actus reus en verlagingen van mens rea-vereisten vinden in dat kader al lange tijd overal ter wereld plaats. Deze beweging is nog steeds gaande. In dogmatisch opzicht wordt bijvoorbeeld voorgesteld om seks te zien als iets wederrechtelijks dat telkens rechtvaardiging behoeft of, enigszins vergelijkbaar, om het rechtsgoed seksuele integriteit integraal te beschermen tegen culpa levissima, de geringste onzorgvuldigheid. De materieelrechtelijke verwerking van die zienswijzen kan bewijsrechtelijk meebrengen dat het aan de verdachte is om de rechtvaardiging voor zijn handelen of de afwezigheid van elke vorm van verwijtbaarheid aannemelijk te maken.

In de rechtspraak is bij diverse delicten een buitenwettelijke kwalificatie-uitsluitingsgrond aanvaard. Dat wil zeggen dat, ook al wordt in een concreet geval het feit bewezenverklaard en zijn alle bestanddelen van de betreffende delictsomschrijving vervuld, toch geen kwalificatie als het betreffende delict kan plaatsvinden, en wel om redenen die niet gelegen zijn in onverbindendheid van de delictsomschrijving, de aanwezigheid van een lex specialis of het niet of niet meer gelden van de delictsomschrijving. De figuur van de buitenwettelijke kwalificatie-uitsluitingsgrond wordt in de rechtsliteratuur doorgaans weinig kritisch benaderd maar dat wil niet zeggen dat er geen reden is voor een kritischer opstelling. Andere wegen verdienen de voorkeur.