In de afgelopen jaren zijn in Nederland de maximum straffen voor verschillende misdaden verhoogd. Doorgaans is die verhoging beperkt, maar soms ook flink. Zoals bij moord van 20 naar maximaal 30 jaar en bij doodslag van 15 naar 25 jaar. Die zwaardere straffen komen vaak voort uit veranderende maatschappelijke opvattingen over de ernst van bepaald gedrag, de behoefte aan vergelding of het stellen van een norm. Uit onderzoek blijkt echter dat rechters nauwelijks gebruik maken van de verhoogde strafmaxima. Die moeten beoordelen op basis van de omstandigheden in een zaak wat een passende straf is. Dit roept de vraag op wat de wetgever dan wel kan doen om maatschappelijk veranderde normen en waarden vertaald te zien in de strafoplegging.

De Eerste Kamer heeft op 24 maart 2026 de Wet transparantie en tegengaan ondermijning door maatschappelijke organisaties (Wtmo) verworpen. Het wetsvoorstel moest buitenlandse beïnvloeding van maatschappelijke organisaties via donaties tegengaan en stichtingen verplichten financiële gegevens te deponeren bij het Handelsregister. Een ruime meerderheid van de senaat had bezwaren tegen de proportionaliteit, uitvoerbaarheid en de vage definitie van het begrip 'ondermijning'. Zowel burgemeesters als het Openbaar Ministerie hadden aangegeven de wet niet goed te kunnen handhaven. Het is de tweede keer binnen een jaar dat de Eerste Kamer wetgeving over ondermijning verwerpt, na de Wet bestuurlijk verbod ondermijnende organisaties in mei 2025.

Het wetsvoorstel tot implementatie van de Confiscatierichtlijn maakt het mogelijk om waardevolle spullen en vermogen met een criminele herkomst sneller en effectiever af te pakken. Dit kan nu nog alleen na een veroordeling van een verdachte, maar dit wordt straks ook mogelijk zonder dat een verdachte is veroordeeld voor een misdrijf of zonder dat een verdachte in beeld is. De reacties op de consultatie van het wetsvoorstel zijn verwerkt. De ministerraad heeft besloten het wetsvoorstel tot implementatie van de Confiscatierichtlijn voor advies naar de Raad van State te sturen.