Bij de handhaving van de Wwft, stond het strafrecht decennialang op vrij grote afstand. In de afgelopen jaren is dat radicaal veranderd. Justitie heeft haar aandacht verlegd naar de grootbanken en de Wwft is inmiddels verbonden met de allergrootste strafrechtelijke schikking ooit. Strafrechtelijke handhaving van de Wwft bij de grootbanken lijkt een verdienmodel te zijn geworden. In deze bijdrage worden de nodige kritische kanttekeningen geplaatst bij deze ontwikkeling.

Vanaf 1 januari 2026 zal nieuwe Europese anti-witwaswetgeving in werking treden. AMLA, de nieuwe anti-witwasautoriteit, wordt de nieuwe toezichthouder. Het Europese Hof van Justitie heeft aangegeven dat het UBO register niet toegankelijk mag zijn voor ieder lid van de bevolking.

Wwft-instellingen worden als poortwachters aangeduid en hebben de taak niet integer gedrag via hun producten en diensten te voorkomen. Voor die taak hebben zij echter geen bevoegdheden maar alleen verplichtingen en dat leidt tot spanningen in het toezicht op de naleving van de Wwft. Daarnaast groeit de spanning tussen enerzijds het voorkomen van witwassen en het toezicht daarop en anderzijds de bescherming van persoonsgegevens en privacy. Deze twee onderwerpen worden in dit artikel belicht.

Dit artikel bespreekt in hoeverre overtredingen van de Wwft van invloed kunnen zijn op de betrouwbaarheid en geschiktheid van beleidsbepalers in de financiële sector. Wwft-overtredingen kunnen een redelijke aanleiding vormen tot het instellen van een hertoetsingsonderzoek. Toezichthouders zullen echter zorgvuldig nagaan welke personen redelijkerwijs aan een hertoetsingsonderzoek kunnen worden onderworpen. Ook zullen zij bij een herbeoordeling onderzoek doen naar alle relevante feiten en omstandigheden en deze afwegen in het licht van de verschillende (zwaarwegende) belangen die bij een hertoetsing in het geding zijn. Daarbij zal onder meer aandacht worden besteed aan de vraag in hoeverre de tekortkomingen structureel zijn (geweest). Ook de positie van de betreffende beleidsbepaler speelt een belangrijke rol. Onderscheid wordt gemaakt tussen de zogenaamde ''Wwft-bestuurder'', de Wwft-compliance officer en andere bestuurders, commissarissen en houders van interne controlefuncties. Het optreden van de toezichthouders zal steeds evenredig moeten zijn, zorgvuldig en met inachtneming van alle belangen. Zo kan soms, in plaats van voor een besluit tot ''heenzending'', worden gekozen voor een positief toetsingsbesluit onder het stellen van bepaalde voorwaarden.

Financiële criminaliteit tast de integriteit van het financieel-economische stelsel aan en zet druk op de poortwachtersfunctie van financiële instellingen. Auteurs pleiten voor een integrale risicobeoordeling om te voldoen aan de Wwft en de Sw en daarmee een integere bedrijfsvoering te waarborgen. De AFM houdt toezicht op de naleving van de verplichtingen van de Wwft en Sw, op onder meer beleggingsondernemingen, (beheerders van) beleggingsinstellingen en icbe's. Deze instellingen zijn op grond van de Wft verplicht om een adequaat beleid te voeren dat een integere uitoefening van het bedrijf waarborgt. Hieronder wordt onder meer verstaan dat wordt tegengegaan dat de instelling de Wwft of Sw overtreedt. De naleving van voornoemde wet- en regelgeving is afhankelijk van de specifieke risico's op witwassen of financieren van terrorisme. Dit artikel gaat in op het toezicht van de AFM, de belangrijkste verplichtingen uit de Wwft en Sw en de overlap met de Wft, waarna wordt ingegaan op de specifieke risico's voor voornoemde instellingen.