Het kabinet wil de rechtsbijstand voor verdachten in het strafproces uitbreiden. Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid Claudia van Bruggen heeft daarvoor een wetsvoorstel ingediend bij de Tweede Kamer. Het wetsvoorstel versterking rechtsbijstand in het strafproces geeft verdachten in meer gevallen recht op kosteloze rechtsbijstand door een advocaat, bijvoorbeeld voorafgaand aan een eerste verhoor door de politie, en bij verdachten die op vrije voeten zijn en wiens zaak door het Openbaar Ministerie (OM) wordt afgedaan met een strafbeschikking.

Op 12 mei 2026 is het conceptwetsvoorstel Wet urgente persoonsvermissingen in internetconsultatie gebracht. Het voorstel geeft de politie, onder gezag van de officier van justitie, bevoegdheden om bij telecomaanbieders gebruikers- en verkeersgegevens te vorderen en stelselmatig de locatie van een mobiele telefoon te bepalen, ook als geen verdenking van een misdrijf bestaat. Voor de verstrekking van gegevens over het communicatieverkeer is een voorafgaande machtiging van de rechter-commissaris vereist, conform het arrest Prokuratuur, met een noodgevalbevoegdheid voor uitzonderlijke situaties. Bijzonder is dat het gezag over de politie bij urgente vermissingen wordt verschoven van de burgemeester naar de officier van justitie, en dat een eigen regime voor bewaartermijnen en verdere verwerking wordt geïntroduceerd. Het voorstel sluit qua structuur en waarborgen aan bij het nieuwe Wetboek van Strafvordering en markeert tegelijk een uitbreiding van de rol van het OM buiten het strafvorderlijk domein.

Op 13 mei heeft het ministerie van Justitie en Veiligheid een afwegingskader gepubliceerd om overheden te ondersteunen bij de keuze om hoger beroep in bestuursrechtelijke procedures in te stellen. Als een overheid in een procedure in het ongelijk wordt gesteld, moet deze overheid bepalen of een hoger beroep wordt ingesteld. Daarbij moet vaak een afweging gemaakt worden tussen het individueel belang van een burger en het algemeen belang. Het afwegingskader biedt overheden handvatten om deze belangenafweging zorgvuldig te maken en de positie van een burger goed in het oog te houden. Het kader is bedoeld voor lokale en regionale overheden, uitvoeringsorganisaties en ministeries. Naast het afwegingskader is een set van normen voor behoorlijk procedeergedrag gepresenteerd, die gehanteerd kan worden vóór, tijdens en na alle bestuursrechtelijke procedures.

De tweede aanvullingswet bij het nieuwe Wetboek van Strafvordering bevat naast de herziening van het functioneel verschoningsrecht een tweede onderdeel dat voor de praktijk van het financieel-economisch strafrecht direct relevant is: de codificatie van de arresten Prokuratuur en Landeck van het Hof van Justitie van de EU. Boek 2, Titel 7.3 wordt op een aantal punten aangepast om de Europeesrechtelijke randvoorwaarden voor de toegang tot gegevens in het wetboek te verankeren. Daarmee wordt definitief afscheid genomen van de driedeling uit het smartphonearrest van de Hoge Raad van 4 april 2017 (ECLI:NL:HR:2017:584). In deze blog lopen we de twee leidende arresten van het HvJ EU langs en de wijzigingen die het wetsvoorstel in het verlengde daarvan introduceert.