In de afgelopen jaren zijn in Nederland de maximum straffen voor verschillende misdaden verhoogd. Doorgaans is die verhoging beperkt, maar soms ook flink. Zoals bij moord van 20 naar maximaal 30 jaar en bij doodslag van 15 naar 25 jaar. Die zwaardere straffen komen vaak voort uit veranderende maatschappelijke opvattingen over de ernst van bepaald gedrag, de behoefte aan vergelding of het stellen van een norm. Uit onderzoek blijkt echter dat rechters nauwelijks gebruik maken van de verhoogde strafmaxima. Die moeten beoordelen op basis van de omstandigheden in een zaak wat een passende straf is. Dit roept de vraag op wat de wetgever dan wel kan doen om maatschappelijk veranderde normen en waarden vertaald te zien in de strafoplegging.

De Eerste Kamer heeft op 24 maart 2026 de Wet transparantie en tegengaan ondermijning door maatschappelijke organisaties (Wtmo) verworpen. Het wetsvoorstel moest buitenlandse beïnvloeding van maatschappelijke organisaties via donaties tegengaan en stichtingen verplichten financiële gegevens te deponeren bij het Handelsregister. Een ruime meerderheid van de senaat had bezwaren tegen de proportionaliteit, uitvoerbaarheid en de vage definitie van het begrip 'ondermijning'. Zowel burgemeesters als het Openbaar Ministerie hadden aangegeven de wet niet goed te kunnen handhaven. Het is de tweede keer binnen een jaar dat de Eerste Kamer wetgeving over ondermijning verwerpt, na de Wet bestuurlijk verbod ondermijnende organisaties in mei 2025.

Het wetsvoorstel tot implementatie van de Confiscatierichtlijn maakt het mogelijk om waardevolle spullen en vermogen met een criminele herkomst sneller en effectiever af te pakken. Dit kan nu nog alleen na een veroordeling van een verdachte, maar dit wordt straks ook mogelijk zonder dat een verdachte is veroordeeld voor een misdrijf of zonder dat een verdachte in beeld is. De reacties op de consultatie van het wetsvoorstel zijn verwerkt. De ministerraad heeft besloten het wetsvoorstel tot implementatie van de Confiscatierichtlijn voor advies naar de Raad van State te sturen.

De Afdeling advisering van de Raad van State heeft op 25 februari 2026 het advies vastgesteld over de Wet aanscherping taakstrafverbod. Met het wetsvoorstel wil de regering het bestaande taakstrafverbod uitbreiden door onder andere alle vormen van mishandeling van hulpverleners en handhavers binnen het bereik van het taakstrafverbod te brengen. Het wetsvoorstel omvat ook twee versoepelingen van het taakstrafverbod.

De Afdeling advisering van de Raad van State heeft op 25 februari 2026 het advies vastgesteld over het voorstel van het Tweede Kamerlid Michon-Derkzen (VVD) om de Gemeentewet en de Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba te wijzigen. Met de wijziging wordt een bevoegdheid voor burgemeesters en gezaghebbers toegevoegd om de handhaving van de openbare orde te bevorderen met betrekking tot online oproepen (online aangejaagde openbare-ordeverstoring). 

De Eerste Kamer heeft dinsdag 24 februari ingestemd met een nieuw Wetboek van Strafvordering dat het strafprocesrecht moderniseert. Het huidige Wetboek van Strafvordering is honderd jaar oud. De fracties van GroenLinks-PvdA, Volt, ChristenUnie, CDA, SGP, D66, SP, PvdD, VVD, PVV, JA21, BBB, Fractie-Van de Sanden, Fractie-Visseren-Hamakers, 50PLUS, Fractie-Beukering en Fractie-Walenkamp stemden voor de twee wetsvoorstellen die de invoering van het nieuwe wetboek regelen. De FVD-fractie stemde tegen, de fractie van OPNL was afwezig.