Artikel: Compliance als onderzoeksthema

Compliance is een term die je tegenwoordig overal tegenkomt, van online oplichting en handel met voorwetenschap tot grensoverschrijdend gedrag op de universiteit. Deze kroniek brengt structuur aan in het wetenschappelijke onderzoek naar compliance, een relatief jong en multidisciplinair veld. Aan de hand van drie samenhangende thema's komt aan bod hoe compliance binnen organisaties kan worden bevorderd, hoe publiek toezicht en compliance zich tot elkaar verhouden, en hoe onderzoek naar compliance wordt uitgevoerd. Mechanismen als compliancemanagementsystemen, gedragscodes, klokkenluidersregelingen en ethisch leiderschap leveren geen eenduidige resultaten. Onderzoek stuit bovendien op beperkte toegang tot data, een contextafhankelijk begrip en lastig vast te stellen causale verbanden. De criminologie kan met haar interdisciplinaire traditie bruggen slaan tussen deze perspectieven.

Read More
Print Friendly and PDF ^

Verschoningsrecht en AI: hoe vertrouwelijk blijft een strafdossier in een taalmodel

Bij het filteren van inbeslaggenomen telefoons en een laptop stuitte de rechter-commissaris in Rotterdam op ChatGPT-gesprekken. De beslagene had het programma een reactie laten opstellen die kennelijk bestemd was voor een verschoningsgerechtigde. In het proces-verbaal van 12 juni 2026 (ECLI:NL:RBROT:2026:9319) overweegt de rechter-commissaris dat een extern AI-systeem de ingevoerde en de gegenereerde informatie opslaat en die kan gebruiken, bijvoorbeeld om het model te trainen. Het invoeren van mogelijk verschoningsgerechtigde informatie kan daarom worden aangemerkt als openbaar maken, waardoor de informatie haar vertrouwelijke karakter verliest. De gesprekken zijn als niet-verschoningsgerechtigd gemarkeerd en maakten zo deel uit van de dataset die aan het onderzoeksteam is vrijgegeven.

Het gaat om één beslissing van één rechter-commissaris, in een zaak waarin het de cliënt was die de chatbot gebruikte. De redenering reikt verder dan die ene zaak. Zij raakt de advocaat die een dossier wil laten samenvatten en de cliënt die een gesprek met zijn raadsman voorbereidt. Ook de opsporing krijgt ermee te maken, omdat chatgeschiedenissen deel uitmaken van wat er op een inbeslaggenomen telefoon staat.

Op 8 december komen dit soort onderwerpen aan bod tijdens het congres Wat AI vraagt van de juridische praktijk in Den Haag.

Opslag en hergebruik als kern van de redenering

De rechter-commissaris verbindt het verlies van vertrouwelijkheid aan twee eigenschappen van de dienst: de aanbieder slaat invoer en uitvoer op, en kan die gebruiken om het model te trainen. Daarmee is nog niet gezegd wat geldt wanneer die eigenschappen ontbreken. Denk aan een dienst waarbij de aanbieder contractueel heeft toegezegd de invoer niet voor training te gebruiken en na verwerking te verwijderen, of aan een model dat op eigen hardware draait. De beslissing hoefde die varianten niet te beoordelen en doet dat ook niet. Voor de praktijk zijn het wel de varianten waar het om gaat, omdat de keuze voor een tool juist op die punten wordt gemaakt.

De geheimhoudingsplicht van de advocaat

Voor de advocaat zelf komt daar de geheimhoudingsplicht bij. Artikel 11a Advocatenwet verplicht de advocaat tot geheimhouding van alles waarvan hij uit hoofde van zijn beroepsuitoefening kennisneemt. Dezelfde plicht geldt voor zijn medewerkers en personeel en voor andere personen die bij de beroepsuitoefening zijn betrokken. Wie een dossier in een AI-dienst laadt, betrekt een aanbieder bij dat werk. Of die aanbieder dan te vergelijken is met de leverancier die de dossiers en de e-mail van de praktijk host, of met een buitenstaander aan wie iets wordt verteld, beantwoordt de Rotterdamse beslissing niet. Het ligt voor de hand dat daarbij meeweegt wat de aanbieder technisch met de invoer doet en wat daarover contractueel is vastgelegd. Die twee dingen verschillen per dienst en per abonnement.

De cliënt en de opsporing

De Rotterdamse zaak laat zien dat het risico ook buiten de eigen praktijk ligt. Een cliënt die zijn verhaal eerst aan een chatbot voorlegt en daarna aan zijn advocaat, heeft de vertrouwelijkheid in de redenering van de rechter-commissaris zelf prijsgegeven. Dat is een onderwerp voor het eerste gesprek met een cliënt, naast de bekende waarschuwing om niet met anderen over de zaak te praten.

Voor het Openbaar Ministerie, de FIOD en toezichthouders speelt de vraag van de andere kant. Bij het filteren van digitaal beslag moet worden bepaald hoe gesprekken met AI-diensten worden behandeld. Daarnaast verwerken zij zelf gegevens waarvoor dezelfde afweging tussen een externe dienst en een eigen omgeving geldt.

Cloud of eigen server

Een model dat lokaal draait, neemt het bezwaar weg dat de invoer bij een derde wordt opgeslagen. Er komen andere vragen voor terug. De beveiliging en het beheer liggen dan bij de organisatie zelf, en het is de vraag of een lokaal model goed genoeg is voor het werk dat ervan wordt gevraagd. Voor een kleine strafrechtpraktijk is dat een andere afweging dan voor een parket met een eigen ICT-afdeling.

Op 8 december: hoe je dit in de praktijk regelt

De Rotterdamse beslissing laat zien wat er misgaat bij een publieke chatbot. Hoe het wel kan, staat er niet in. Die vraag komt aan bod in twee plenaire sessies van het congres Wat AI vraagt van de juridische praktijk, op dinsdag 8 december 2026 in Den Haag.

De sessie over dataveiligheid en AI wordt gegeven door twee sprekers die het strafdossier van binnenuit kennen. Sander Denneman verdedigde ondernemingen in fraude-, witwas- en corruptiezaken en is medeoprichter van Lexboost, een AI-toepassing die rechtspraak doorzoekt en analyseert. Kerem Canatan staat sinds 2008 cliënten bij in fraudezaken en economisch strafrecht en is daarnaast CEO van CaseLynx. Zij brengen de ervaring mee van wie zelf met zulke dossiers heeft gewerkt en weet welke stukken een praktijk nooit uit handen wil geven.

Later op de dag behandelt Ot van Daalen de vraag of lokale AI een alternatief is voor de cloud. Hij is advocaat bij Root Legal en onderzoeker bij het Instituut voor Informatierecht van de Universiteit van Amsterdam. Hij promoveerde op onder meer informatiebeveiliging en encryptie en werkte eerder bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Wie overweegt gevoelige dossiers buiten de cloud te houden, hoort hier wat die keuze inhoudt.

De rest van het programma gaat over wat AI van een praktijk als geheel vraagt. Eva Bosma opent met een keynote over AI-transformatie, en in de workshops komen onder meer het opleiden van nieuwe medewerkers en de rechtsbescherming bij algoritmische selectie aan bod. Je kunt de dag in Den Haag bijwonen, live online volgen of achteraf terugkijken. Deelname kost € 599 exclusief btw en levert 6 PO/PE-punten op, waarvan 3 juridisch.

Bekijk het programma en schrijf je in.

Print Friendly and PDF ^

Intrekking van biocertificaten houdt stand wegens ernstige inbreuk en misbruik van Unierecht door een kunstmatige constructie met een reserve-vennootschap

College van Beroep voor het bedrijfsleven 29 september 2026, ECLI:NL:CBB:2026:464

Het College van Beroep voor het bedrijfsleven laat de intrekking van de biocertificaten van twee vennootschappen uit een handelsgroep in biologische producten in stand. Skal trekt de certificaten in nadat in grote aantallen partijen producten niet-toegestane stoffen zijn aangetroffen die niet zijn gemeld. Voor de ene vennootschap staat al vast dat zij als betrokken marktdeelnemer een ernstige inbreuk heeft begaan. De tweede vennootschap is volgens het College ingericht als reserve-vennootschap om de handel na een intrekking te kunnen voortzetten, wat misbruik van Unierecht oplevert. Het betoog dat feitelijk sprake is van een intrekking voor onbepaalde tijd verwerpt het College, evenals het beroep op het evenredigheidsbeginsel en op het verbod van reformatio in peius. Het beroep is ongegrond en Skal hoeft geen proceskosten te vergoeden.

Read More
Print Friendly and PDF ^

Onderzoek naar de aanpak van milieudelicten door de politie in Europa: lessen voor de Nederlandse politie

Onderzoeker dr. Anna Matczak van De Haagse Hogeschool heeft in de reeks Politiewetenschap het rapport De aanpak van milieudelicten door de politie in Europa gepubliceerd, met strategische lessen voor de Nederlandse politie. Het onderzoek vergelijkt de politiële aanpak van milieucriminaliteit in Zweden, Frankrijk en Spanje op basis van veldwerk onder zeventig deelnemers begin 2025. Nederland kent volgens het rapport een sterk gefragmenteerd hybride stelsel waarin circa zestig organisaties namens 360 overheden handhaven, verdeeld over een bestuursrechtelijk en een strafrechtelijk spoor. Het rapport beschrijft milieucriminaliteit als inherent economische criminaliteit, met bedrijfsstructuren, financiële stromen en samenloop met fraude, en beveelt aan financiële specialisten structureel in milieuteams op te nemen. De context wordt gevormd door Richtlijn (EU) 2024/1203 inzake milieucriminaliteit, die uiterlijk 21 mei 2026 moet zijn omgezet en het aantal delictsomschrijvingen uitbreidt van negen naar twintig. Voor Nederland formuleert het rapport vijf aanbevelingen, waaronder het bundelen van specialistische capaciteit en gezamenlijke opleidingstrajecten voor inspectiediensten, politie en Openbaar Ministerie.

Read More
Print Friendly and PDF ^

Man veroordeeld voor dodelijk bedrijfsongeval in Ravenstein

De rechtbank Oost-Brabant heeft een man uit de gemeente Berg en Dal veroordeeld voor een dodelijk bedrijfsongeval dat plaatsvond in Ravenstein. Een man was daar in april 2024 aan het werk op het dak van een staalbouwconstructie op een bouwplaats toen hij door de klap van een trapeziumplaat van het dak viel. Hij overleed een paar dagen later aan zijn verwondingen.

Read More
Print Friendly and PDF ^

Artikel: De EU-Verordening ontbossingsvrije producten onderzocht

De EU-Verordening ontbossingsvrije producten (2023/1115) gaat gelden vanaf 30 december 2026 en verplicht marktdeelnemers en handelaren om voor runderen, cacao, koffie, palmolie, soja, rubber en hout aan te tonen dat deze ontbossingsvrij en legaal zijn, met een zorgvuldigheidsverklaring. De Verordening kent een ruimere reikwijdte dan haar voorganger, de EU-Houtverordening, die alleen illegaal gekapt hout tegenging, en richt zich ook op het toestaan van duurzaam geproduceerd hout. Koster bespreekt de kernbepalingen, de zorgvuldigheidseisen in drie stappen, het toezicht en de implementatie in Nederland, en concludeert dat de Verordening een verbetering is, maar dat uitvoering, handhaving en aanpak van corruptie in herkomstlanden bepalend blijven.

Read More
Print Friendly and PDF ^

Transactie met aannemersbedrijf wegens dodelijk arbeidsongeval

Het Openbaar Ministerie komt een transactie van 30.000 euro overeen met een aannemersbedrijf in Noord-Holland wegens een arbeidsongeval in Delft dat plaatsvond op 27 juni 2023. Bij het ongeval kwam een 45-jarige medewerker om het leven. De transactie volgt op een verdenking van overtreding van de Arbeidsomstandighedenwet door het bedrijf, wegens het onvoldoende zorg dragen voor de veiligheid van werknemers.

Read More
Print Friendly and PDF ^

Handel in beschermde papegaaien: gevangenisstraf van drie maanden voor CITES-overtredingen, valsheid in geschrift, oplichting en dierenverwaarlozing

Rechtbank Overijssel 14 september 2026, ECLI:NL:RBOVE:2026:5532

De rechtbank Overijssel veroordeelt een handelaar in papegaaien tot een gevangenisstraf van drie maanden voor het jarenlang verhandelen van beschermde vogelsoorten zonder de vereiste CITES-documenten, het valselijk opmaken van overdrachtsverklaringen, oplichting van een koper en het onthouden van de nodige verzorging aan vogels, waarvan er meerdere zijn gestorven. De verdachte is bij verstek berecht. Twee gevoegde strafzaken zijn samen behandeld. De rechtbank spreekt hem vrij van medeplegen bij vrijwel alle feiten en verklaart de levende en dode vogels en de administratie verbeurd.

Read More
Print Friendly and PDF ^

Het houdverbod als zelfstandige maatregel in de Wet dieren: de eerste lessen uit de praktijk

Sinds 1 januari 2024 kan de strafrechter op grond van artikel 8.11a Wet dieren een houdverbod opleggen als zelfstandige maatregel, direct uitvoerbaar en met een maximale duur van levenslang. Op 22 april 2025 legde de politierechter in Middelburg voor het eerst een levenslang houdverbod op, aan een veehouder die zijn runderen en waterbuffels ernstig had verwaarloosd. Twee officieren van justitie bespreken de parlementaire geschiedenis, de verhouding tot de Wet op de economische delicten bij professionele veehouders en de rechtspraak tot nu toe. Zij signaleren knelpunten, waaronder het tweesporenbeleid waarbij het houdverbod tegelijk als zelfstandige maatregel en als bijzondere voorwaarde wordt opgelegd.

Read More
Print Friendly and PDF ^

Veroordeling voor medeplegen van oplichting bij verkoop van zieke puppy's via Marktplaats, gebruik van vervalste dierenpaspoorten, witwassen en het onthouden van zorg aan honden

De rechtbank Amsterdam veroordeelt een verdachte die via Marktplaats ongezonde Pomeriaan puppy's verkocht en daarbij deed voorkomen dat de dieren gezond en juist ingeënt waren. De rechtbank acht medeplegen van oplichting van veertien kopers bewezen, evenals het gebruik van vervalste Bulgaarse dierenpaspoorten met valse vaccinatiestickers. Ook het witwassen van € 101.555 aan contante stortingen wordt bewezen verklaard, omdat de verdachte geen verifieerbare verklaring geeft over de herkomst van dat geld. Van dierenmishandeling wordt de verdachte vrijgesproken; wel acht de rechtbank bewezen dat hij als houder de nodige zorg aan zieke puppy's heeft onthouden. De rechtbank legt een taakstraf van 240 uren op en een gevangenisstraf van 180 dagen, grotendeels voorwaardelijk, mede vanwege een overschrijding van de redelijke termijn met bijna twee jaren. Daarnaast geldt voor de duur van vijf jaren een verbod op het houden van honden en andere dieren op grond van artikel 8.11a van de Wet dieren.

Read More
Print Friendly and PDF ^