Begin juli 2021 is door de Minister van Financiën het consultatieproces gestart van de Wet toekomst accountancysector. In dat verband zijn het concept-wetsvoorstel en de concept-Memorie van Toelichting gepubliceerd. De redenen voor dit concept-wetsvoorstel zijn (samengevat): de conclusies van de AFM over het achterblijven van de kwaliteit van de wettelijke controles naar aanleiding van onderzoeken bij de OOB-accountantsorganisaties, de conclusies en adviezen van de Monitoring Commissie Accountancy en tot slot het rapport en de aanbevelingen van de begin januari 2019 door de Minister van Financiën ingestelde Commissie toekomst accountancysector.

In 2006 is de Wet toezicht accountantsorganisaties in werking getreden, met als belangrijkste doel het herstel van vertrouwen in de accountantsverklaring. Eén van de voor dat doel in het leven geroepen maatregelen uit de Wta is dat de accountantsorganisatie haar bedrijfsvoering zodanig inricht, dat zij een beheerste en integere bedrijfsvoering waarborgt (art. 21 Wta). De incidentmelding speelt daarbij een belangrijke rol.

De afgelopen paar jaar is er veel discussie over de bestuurlijk-juridische positie van toezichthouders. Dat zij onafhankelijk moeten zijn van de sector waarop zij toezicht houden staat buiten kijf, maar van verschillende kanten wordt gepleit voor onafhankelijkheid ten opzichte van de politiek. Welke doelstellingen dient onafhankelijk publiek toezicht en hoe is dit georganiseerd in Nederland? Hoe onafhankelijk is dit toezicht, of hoe onafhankelijk zou dit moeten zijn? En voldoet publiek toezicht nog steeds aan de politiek-bestuurlijke realiteit van nu?

De AFM heeft de bevoegdheid de individuele accountants via de tuchtrechter aan te spreken, waarbij ten volle getoetst kan worden of door de betrokken accountant de beroepsnormen werden gerespecteerd. De AFM koos er echter voor op basis van de beperkte waarnemingen die zij deed verstrekkende conclusies te trekken over de betrokken accountantsorganisaties, waarbij de gehanteerde interpretatie van de beroepsnorm niet werkelijk getoetst wordt. Daarnaast zocht de AFM in haar toezicht de grenzen op van hetgeen waarop beoogd was toezicht te houden.