Accountantsorganisaties zijn een belangrijke schakel in de naleving van de sancties tegen Rusland. Zij moeten niet alleen zelf voldoen, maar ook controleren of controlecliënten zich daaraan houden. Zo niet, dan zijn stappen nodig. Daar mag de maatschappij op vertrouwen. Accountantsorganisaties met een reguliere vergunning zijn zich bewust van sanctierisico’s bij controlecliënten met Russische activiteiten, blijkt uit onderzoek van de AFM en BFT. Beide organisaties hebben onderzoek gedaan vanuit hun eigen mandaat. We zien goede praktijkvoorbeelden. Verbetering is mogelijk in cliëntonderzoek, kwaliteitsstelsel en beheersing van sanctierisico's. We verwachten dat de sector aan de slag gaat met onze verbeterpunten.
Onderzoek moet sector helpen sanctierisico’s beter te beheersen en incidenten te verminderen
Met dit onderzoek willen AFM en BFT de sector helpen om sanctierisico’s beter te beheersen, incidenten te verminderen en het maatschappelijk vertrouwen te vergroten. De AFM en BFT (de autoriteit voor financieel-juridisch toezicht) hebben gelijktijdig onderzoek gedaan. BFT heeft onderzoek gedaan naar het Wwft-cliëntonderzoek en de monitoringsverplichting bij 3 reguliere vergunninghouders in 10 dossiers. De AFM heeft onderzoek gedaan naar het kwaliteitsstelsel en de bedrijfsvoering bij 6 reguliere vergunninghouders. In dit onderzoek zijn circa 30 wettelijke controles betrokken. De uitkomsten van het AFM-onderzoek staan hieronder.
We verwachten dat ondernemingen reflecteren op de goede praktijkvoorbeelden
AFM en BFT zien dat vrijwel alle accountantsorganisaties zich bewust zijn van sanctierisico’s. Dit blijkt onder meer uit:
Weigering van controlecliënten met Russische activiteiten bij onacceptabele risico’s voor de accountantsorganisatie (soms strenger dan verwacht/toegestaan op basis van sancties). Of klantacceptatie onder de voorwaarde dat de Russische activiteiten worden gestaakt.
Consultatie bij de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) of de Centrale Dienst voor In- en Uitvoer over de uitleg van de sanctiebepalingen. Hiermee kan de accountantsorganisatie vaststellen dat dienstverlening geen overtreding van de sancties oplevert.
Externe screening van controlecliënten op sanctielijsten of gebruik eigen geavanceerde data-analyse.
Interne screening van de cliëntenportefeuille op sanctierisico’s, door middel van uitvragen onder externe accountants en gestructureerde data. Bijvoorbeeld bij de invoering van nieuwe sanctiepakketten.
Afgeven van een controleverklaring met beperking of een oordeelonthouding in lijn met NBA Alert 45. Dit zagen we bij verschillende wettelijke controles.
Pak verbeterpunten op voor een betere beheersing van sanctierisico's, minder incidenten en groter maatschappelijk vertrouwen
Zorg dat beleid concreet is gericht op de identificatie, beheersing, monitoring en evaluatie van sanctierisico’s. In beleid is niet altijd aandacht voor sanctierisico’s of worden risico’s niet in volle breedte gezien (bijv. wel aandacht voor gesanctioneerde (rechts)personen, maar niet voor levering gesanctioneerde diensten/goederen).
Besteed aandacht aan de inzet van sanctierechtdeskundigen. Slechts één van de onderzochte accountantsorganisaties schakelde zelf een sanctierechtdeskundige in. Doet de controlecliënt dat, dan wordt niet altijd om bewijs gevraagd voor juridisch advies. Bij het beoordelen van screeningrapporten moet er voldoende aandacht zijn voor reikwijdte, beperkingen, relevantie en restpopulatie.
Controleer of de beweringen van het management kloppen. Controleer bijvoorbeeld ook zelf de sanctielijsten bij materiële sancties (goederen en diensten).
Evalueer de effecten van beperkingen op uw oordeel. Bij 2 wettelijke controles is een goedkeurende controleverklaring afgegeven, maar vindt nog onderzoek plaats naar de passendheid hiervan, gelet op de beperkingen bij de controle van Russische activiteiten.
Wees alert op omzeiling van sancties via derde landen. Hoe substitueert uw controlecliënt omzet die eerder in Rusland werd gerealiseerd?
Overweeg of er sprake is van een frauderisico. In géén van de onderzochte wettelijke controles is in de controleverklaring een frauderisico opgenomen gericht op overtreding/omzeiling van sancties. Dat frauderisico zou niet onlogisch zijn bij controlecliënten met significante activiteiten in Rusland.
De AFM en BFT werken samen met de beroepsorganisatie NBA en de SRA, als brancheorganisatie van veel kantoren met een reguliere vergunning, om de sector hierin verder te helpen. Kijk ook naar de onderzoeksuitkomsten van BFT.
