FIU-Nederland over sanctieontwijking: dual use-goederen, U-bochtconstructies en derdenbetalingen

Het Jaaroverzicht 2025 van FIU-Nederland besteedt een apart cluster aan sanctieontwijking. In 2025 legde de Europese Unie nieuwe sanctiemaatregelen op aan Rusland in verband met de oorlog in Oekraïne en werden aanvullende maatregelen tegen Iran ingesteld. De analyses van FIU-Nederland op ongebruikelijke transacties die mogelijk op sanctieontwijking duiden, gingen daarmee onverminderd door. Het cluster leverde 234 dossiers en 2.494 verdacht verklaarde transacties met een sanctiecomponent op. Het ging daarbij om transacties waarbij betrokken personen, bedrijven of financiële instellingen op een sanctielijst staan, of om goederen waarop exportrestricties gelden.

Dual use- en luxegoederen

De gesanctioneerde goederen die FIU-Nederland in de analyses terugzag, betroffen onder meer dual use-goederen: goederen die zowel civiel als militair kunnen worden gebruikt. Het overzicht noemt computerchips, specifieke chemicaliën en motorblokken als voorbeelden. Daarnaast zag het cluster sanctieontwijking via de aankoop van luxegoederen. Uit de analyses op ongebruikelijke transacties die op deze laatste vorm duiden, kwam een modus operandi naar voren waarbij luxegoederen veelal worden aangekocht met pinpassen uit derde landen. De werkelijke locatie van de koper wordt vaak verhuld met een VPN-verbinding, en de goederen worden volgens het overzicht verkocht via landen die geen sancties aan Rusland hebben opgelegd.

Terugkerende werkwijzen

FIU-Nederland beschrijft enkele werkwijzen die in de sanctieontwijking-dossiers telkens terugkeren. Bij U-bochtconstructies worden gesanctioneerde goederen geëxporteerd via een of meer derde landen die geen sancties hebben opgelegd, de zogenoemde omzeilingslanden. Op papier lijken de goederen naar dat derde land te gaan, terwijl ze daarna worden doorgevoerd naar een land waarop sancties van toepassing zijn. Bij derdenbetalingen verricht een andere partij dan de afnemer de betaling. Een derdenbetaling is op zichzelf legaal, maar komt volgens het overzicht regelmatig terug in sanctieontwijking, bijvoorbeeld wanneer frontbedrijven doorlopend transacties afhandelen voor gesanctioneerde entiteiten. Bij layering worden geldstromen bewust opgesplitst en complexe structuren met tussenpersonen, shell companies en internationale transacties opgezet om de herkomst en bestemming van het geld te versluieren.

Samenwerking

FIU-Nederland werkte in 2025 zowel operationeel als strategisch internationaal samen op het gebied van sanctieontwijking. Op nationaal vlak was de FIOD de belangrijkste partner en werkte FIU-Nederland samen met de partners binnen het Samenwerkingsplatform Sancties (SPS). Werkwijzen die in de jaaroverzichten over 2023 en 2024 werden beschreven, zoals een systeem waarin bedrijven een informele rol als financiële intermediair op zich nemen, waren volgens het overzicht in 2025 nog actueel.

Aansluiting bij de wetgeving

De sanctieanalyses raken aan de modernisering van het Nederlandse sanctiestelsel. De Sanctiewet 1977 wordt vervangen door de Wet internationale sanctiemaatregelen (Wis), die bestuursrechtelijke handhaving naast het strafrecht introduceert en een centraal meldpunt sancties opricht. FIU-Nederland stelde in 2025 op verzoek van het ministerie van Justitie en Veiligheid een analyse op naar de impact van de Wis op de eigen organisatie, op basis van het conceptwetsvoorstel. Het wetsvoorstel is in februari 2026 bij de Tweede Kamer ingediend en op 25 maart 2026 vond een rondetafelgesprek over het voorstel plaats.

Afsluiting

FIU-Nederland beschrijft sanctieontwijking in het Jaaroverzicht 2025 aan de hand van 234 dossiers en 2.494 verdacht verklaarde transacties, met dual use- en luxegoederen als terugkerende elementen en U-bochtconstructies, derdenbetalingen en layering als gangbare werkwijzen. De analyses lopen parallel aan de invoering van nieuwe EU-sanctiepakketten en de voorbereiding van de Wet internationale sanctiemaatregelen.

Het volledige Jaaroverzicht 2025 van FIU-Nederland is online beschikbaar.