In de tweede helft van 2023 hebben zich verschillende ontwikkelingen voorgedaan die relevant zijn voor het ondernemingsstrafrecht (in ruime zin). Naast algemene ontwikkelingen op het gebied van het ondernemingsstrafrecht wordt in deze kroniek aandacht besteed aan fiscaal strafrecht, financieel strafrecht, milieustrafrecht, corruptie, bijzondere wetgeving, Europees strafrecht en cybercrime.
Read MoreBegin 2023 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna: ABRvS of de Afdeling) drie uitspraken gewezen waarin zij deels terugkomt op haar eerdere jurisprudentie inzake het bestuursrechtelijke overtredersbegrip, meer specifiek op de invulling die zij in eerdere jurisprudentie heeft gegeven aan het leerstuk functioneel daderschap. De invulling die de Afdeling daar oorspronkelijk aan gaf, werd al lange tijd stevig bekritiseerd in de bestuursrechtelijke literatuur. Volgens de Afdeling moest onder de ‘overtreder’, naast de fysiek pleger, eenieder worden verstaan aan wie de gedraging kon worden toegerekend. Die door de Afdeling gegeven invulling zou volgens de literatuur te breed en te onbestemd zijn en bovendien afwijken van de invulling die daaraan in het strafrecht wordt gegeven. Zo oordeelde de Afdeling in haar bluswaterjurisprudentie bijvoorbeeld steevast dat de onderneming op wier terrein bluswerkzaamheden werden verricht na een aldaar ontstane brand als overtreder kon worden aangemerkt indien dat vervuilde bluswater in het oppervlaktewater terechtkwam. Volgens vaste jurisprudentie konden de schoonmaakkosten daarvan op de onderneming, als zijnde ‘functioneel overtreder’ van de vervuiling, worden verhaald. Op welke gronden die toerekening passend werd geacht, werd niet inzichtelijk gemaakt. Dat schuurde vanuit legaliteitsoogpunt, maar verbaasde evenzeer omdat toerekening hier strafrechtelijk gezien verre van vanzelfsprekend was. Hoe de onderneming zeggenschap kon uitoefenen over het gedrag van een geheel zelfstandige en nota bene publieke entiteit als de brandweer bleef gissen.
Read MoreDNB is een belangrijke toezichthouder op de naleving van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft). In een recente consultatie van de nieuwe beleidsuiting 'Questions & Answers' en 'Good Practices Wwft' zet DNB een nieuwe stap in het risicogebaseerd voldoen aan de Wwft door ondertoezichtstaande instellingen. Voor financiële instellingen is bestudering van deze uiting, met een aantal nieuwe standpunten, van belang voor de dagelijkse praktijk en voor het verder vormen van beleid.
Read MoreWitwassen blijft een onverminderd actueel thema binnen de strafrechtspleging en de criminologie. De grote bedragen die veelal omgaan bij de (georganiseerde) misdaad, maken witwassen een cruciaal onderdeel van het kunnen profiteren van de opbrengst van misdrijven. Om dit fenomeen zo snel en effectief mogelijk aan te pakken, kennen de diverse delictsomschrijvingen van witwassen (zie artikel 420bis e.v. Sr), een ruim bereik (zeker alle bepalingen naast elkaar gelegd). Tel daarbij op dat de mogelijkheden voor het afpakken van uit enig misdrijf afkomstig voorwerp eveneens talrijk zijn (denk aan de (afroom)boete, verbeurdverklaring en ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel). Per saldo ontkomen personen betrokken bij ‘foute’ voorwerpen c.q. geld, niet snel hun verdiende loon. Zo is met eenvoudig witwassen het net volledig gespannen, in het bijzonder rondom aangetroffen contant geld. En dan moet het confisqueren van – kort gezegd – onbeheerde voorwerpen via een civiele procedure nog ingevoerd worden. De keten van witwashandelingen kan zo in een vroeg stadium worden doorbroken.
Read MoreEen bank heeft een bijzondere zorgplicht tegenover derden bij fraude. Volgens de Hoge Raad is een bank aansprakelijk tegenover door fraude gedupeerde derden als zij wist van ongebruikelijke activiteiten op een bankrekening en daaraan verbonden gevaar voor derden en desondanks nalaat te handelen. Slachtoffers van fraude stellen zich in de praktijk regelmatig op het standpunt dat deze bijzondere bancaire zorgplicht verder reikt dan gevallen waarin de bank wist van het gevaar. In twee recente zaken is overwogen dat een bank als onderdeel van haar 'bijzondere' zorgplicht (voorzorgs-)maatregelen moet treffen om fraude te voorkomen of haar monitoringsystemen zo moet afstellen dat deze fraude eerder opspoort. In dit artikel betogen wij dat de grondslag en rechtvaardiging voor een veralgemenisering van de bijzondere zorgplicht ontbreekt, en dat de bijzondere zorgplicht tegenover derden beperkt is tot bijzondere gevallen waarin een bank daadwerkelijk wetenschap heeft van fraudegevaar.
Read MoreDe mensheid staat misschien wel voor de grootste uitdaging ooit: hoe zorgen we ervoor dat planeet aarde leefbaar blijft en integreren we duurzaamheid tot in de haarvaten van ons leven? Bepaald geen geringe opgave, maar de financiële sector gaat ons een handje helpen. En nieuwe Europese regelgeving gaat dit faciliteren, zo is althans de gedachte. Op dit moment wordt de Europese financiële sector bedolven onder een ware stortvloed aan duurzaamheidsregels. Deze nieuwe regels houden de sector – met inbegrip van de financiële toezichthouders zélf – zeer indringend bezig.
Read MoreIn het bestuursrechtelijke handhavingsrecht kennen wij formeel geen bewijsrecht, maar het is er in de praktijk wel. Een belangrijk onderdeel van dit bewijsrecht zijn de twee verschillende bewijsmaatstaven. Ten eerste de bewijsmaatstaf bij bestraffende sancties. Deze maatstaf houdt in dat de overheid de overtreding moet bewijzen. Dat wil zeggen, het moet buiten redelijke twijfel komen vast te staan dat er een overtreding is. Dat betekent dat ‘[i]ngeval van twijfel’ aan de betrokkene ‘het voordeel van de twijfel [dient] te worden gegund’. Ten tweede de bewijsmaatstaf bij herstellende sancties. Die maatstaf houdt in dat de overheid een feit ‘aannemelijk’ moet maken. Wat deze tweede maatstaf inhoudt, is wat onduidelijk. In deze notenkraker sta ik stil bij een ogenschijnlijk weinig interessante uitspraak van de rechtbank Zeeland-West-Brabant4 die wel treffend het verschil tussen de bewijsmaatstaven illustreert en een haakje geeft om eens langer stil te staan bij wat wij nu onder ‘aannemelijk maken’ moeten verstaan.
Read MoreIn vier vonnissen van 17 november 2022 heeft de rechtbank Den Haag drie verdachten bij verstek veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf wegens hun bijdrage aan de inzet van een raket waarmee op 17 juli 2014 vlucht MH17 is neergehaald, waarbij alle 298 inzittenden om het leven zijn gekomen. De verdachten zijn ieder veroordeeld wegens het medeplegen van (1) het doen verongelukken van een vliegtuig met de dood van 298 inzittenden tot gevolg en (2) de moord op de inzittenden van dat vliegtuig. Een vierde verdachte aan wie dezelfde feiten ten laste waren gelegd, is vrijgesproken.
Read MoreHet witwasdossier is geen rustig bezit; niet voor financiële en andere instellingen en ook niet voor de verschillende toezichthouders. De decennialange worsteling bij instellingen tussen compliance en commercie lijkt nog altijd geen goed werkende balans te hebben opgeleverd en de vooruitzichten zijn allesbehalve positief. In dit artikel wordt uiteengezet dat aan Customer Due Diligence twee verschillende onderzoeksmethodieken ten grondslag kunnen liggen, die lijnrecht tegenover elkaar staan en verschillende resultaten opleveren. Daarnaast belemmeren ook andere factoren een professionele aanpak van de witwasproblematiek. Het wordt tijd voor een professionalisering van CDD.
Read MoreDe betekenis van het Zwolsman-arrest voor het strafprocesrecht is nauwelijks te overschatten. Hoewel het arrest en de daaruit voortkomende rechtsregels iedere strafrechtjurist wel bekend zullen zijn, zijn het arrest en de onderliggende strafzaak ook om een andere reden dan de betekenis ervan voor de strafvorderlijke rechtsvorming belangwekkend. De strafzaak tegen Zwolsman markeert een belangrijk kantelpunt in de omgang door de strafvorderlijke overheid met georganiseerde criminaliteit. In de verharding die daarbij optrad, raakten politie, politici en zelfs de media betrokken. De Nederlandse strafrechtspleging verloor hiermee in zekere zin haar onschuld, nu hiermee een tot op de dag van vandaag voortdurende periode werd ingeluid waarin de strafvorderlijke overheid en de georganiseerde criminaliteit een zich ogenschijnlijk almaar verhardende strijd met elkaar voeren.
Read More