Vrijspraak voor valse vervoersbewijzen dierlijke meststoffen, onjuiste mestadministratie en verbreken van zegels: VMA-sealbag geen verzegeling door of vanwege het bevoegd gezag (art. 199 Sr)

/

Rechtbank Overijssel 26 oktober 2026, ECLI:NL:RBOVE:2026:6444, ECLI:NL:RBOVE:2026:6448 en ECLI:NL:RBOVE:2026:6451

De rechtbank Overijssel spreekt in het mestfraudeonderzoek Glassnijder een intermediaire onderneming in dierlijke meststoffen, een chauffeur en een derde verdachte integraal vrij. Het Openbaar Ministerie verwijt hen onder meer het valselijk opmaken van vervoersbewijzen dierlijke meststoffen (VDM’s), het niet naar waarheid bijhouden van de mestadministratie en het openknippen van verzegelde monsterverpakkingen met mestmonsters. De verdenking van fictieve los- en laadmeldingen berust grotendeels op een berekening van de NVWA dat tussen een losmelding en een daaropvolgende laadmelding minimaal vier minuten en 31 seconden moet liggen. Volgens de rechtbank kan uit dat enkele tijdsverloop, gelet op onderzoek van het NFI en een verklaring van de leverancier van de apparatuur, niet worden afgeleid dat de meldingen fictief zijn. Bij één transport stelt de rechtbank wel vast dat de VDM’s vals zijn, maar de verklaring van de chauffeur dat hij in opdracht handelde vindt geen steun in ander bewijs, zodat toerekening aan de onderneming niet kan worden vastgesteld. De met mest gevulde VMA-sealbags worden op grond van de Meststoffenwet door de intermediair zelf gesloten en zijn daarom geen zegels die door of vanwege het bevoegd gezag zijn aangebracht als bedoeld in artikel 199 Sr.

Inleiding en context

De drie vonnissen zijn gewezen door dezelfde meervoudige kamer, zittingsplaats Zwolle, na zittingen op 11 april 2023, 23 januari 2024, 18 juni 2024, 14 september 2026 en 26 oktober 2026. Het gaat om zaken in eerste aanleg, telkens op tegenspraak. Het vonnis tegen de chauffeur vermeldt als kamer de meervoudige economische kamer.

De eerste verdachte is een besloten vennootschap die als intermediaire onderneming dierlijke meststoffen verhandelt en vervoert (verder: de onderneming); zij wordt ter zitting vertegenwoordigd door een natuurlijk persoon die in het vonnis als medeverdachte wordt aangeduid. De tweede verdachte is een natuurlijk persoon, geboren in 1972, die in de tenlastelegging als chauffeur van een aantal van de betrokken transporten wordt genoemd (verder: de chauffeur). De derde verdachte is een natuurlijk persoon, geboren in 1975; zijn functie binnen of rond de onderneming vermeldt het vonnis niet (verder: de derde verdachte).

Op 25 februari 2018 ziet een toezichthouder van de NVWA in het digitale dossier van AGR/GPS-meldingen dat tankopleggers die bij de onderneming staan geregistreerd in februari 2018 meermalen binnen drie tot negentien minuten een los- en laadmelding hebben gedaan bij hetzelfde mestbassin. Dat wekt het vermoeden van zogenoemde klik-klakmeldingen: een laadmelding kort na een losmelding, zonder dat werkelijk is gelost en geladen. Op 26 februari 2018 treffen twee toezichthouders bij dat bassin een vrachtwagencombinatie van de onderneming aan die een los- en laadmelding heeft gedaan, terwijl er zichtbaar geen vulslang aan het voertuig is bevestigd. Nader onderzoek levert een groot aantal mogelijke klik-klakvrachten op en het vermoeden dat automatisch genomen mestmonsters handmatig worden gemanipuleerd voordat zij naar een erkend laboratorium gaan. Dat leidt tot het strafrechtelijk onderzoek Glassnijder.

De rechtbank schetst in alle drie de vonnissen hetzelfde regelgevend kader. Een veehouder met een mestoverschot moet dat laten verwerken, onder meer door afvoer via een bij de RVO geregistreerde intermediaire onderneming, waarna de verantwoordelijkheid voor verwerking en verantwoording bij de intermediair ligt. Ieder transport wordt vastgelegd in een VDM, bij afvoer door een intermediair met opmerkingscode 61. Transportmiddelen zijn uitgerust met AGR/GPS-apparatuur die locatie, datum en tijdstip van lossen en laden automatisch vastlegt en aan de RVO verzendt, en met bemonsterings- en verpakkingsapparatuur die bij het laden automatisch een mestmonster neemt en in een gesloten VMA-sealbag verpakt. Het laboratorium stelt het stikstof- en fosfaatgehalte vast, dat van belang is voor de verantwoordingsplicht.

Tenlastelegging en wettelijk kader

De onderneming wordt verweten dat zij, in de periode van 1 januari 2017 tot en met 14 augustus 2018 te Haaksbergen, samen met een ander of alleen, als rechtspersoon die dierlijke meststoffen verhandelt in de zin van artikel 1 lid 1 aanhef en onder e Meststoffenwet, opzettelijk niet steeds kon verantwoorden dat de aangevoerde dierlijke meststoffen waren afgevoerd, omdat haar administratie niet naar waarheid werd bijgehouden (feit 1; de tenlastelegging noemt artikel 39 lid 1 en 4 jo. artikel 34 Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet). Feit 2 betreft het valselijk opmaken of vervalsen van twee VDM’s van 25 april 2018, waarin in strijd met de waarheid een afnemer of leverancier, een postcode van de los- of laadplaats en een tijdstip van lossen of laden zijn ingevuld. Feit 3 betreft op dezelfde wijze zestien VDM’s over de periode van 31 mei 2017 tot en met 1 augustus 2018, behorend bij acht transporten van zes verschillende chauffeurs, onder wie de chauffeur. Feit 4 verwijt de onderneming primair dat zij in de periode van 3 januari 2017 tot en met 14 augustus 2018 opzettelijk een groot aantal zegels waarmee voorwerpen door of vanwege het bevoegd gezag waren verzegeld, te weten met meststoffen gevulde VMA-sealbags als bedoeld in artikel 79 lid 1 en Bijlage E, onderdeel B, Uitvoeringsregeling Meststoffenwet, heeft verbroken of de afsluiting heeft verijdeld door de zakken met een schaar open te knippen, en subsidiair hetzelfde ten aanzien van 22 genummerde sealbags in de periode van 1 juli tot en met 16 augustus 2018.

De chauffeur wordt onder feit 1 verweten dat hij samen met de onderneming opzettelijk haar administratie niet naar waarheid heeft bijgehouden; de tenlastelegging verwijst hier naar artikel 39 lid 1 en 4 jo. artikel 41 lid 1 Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet. Feit 2 betreft het valselijk opmaken of vervalsen van vier VDM’s van 15 juli en 13 oktober 2017 met hem als chauffeur, te Brucht. Feit 3 verwijt hem primair het verbreken van een groot aantal zegels en subsidiair van 22 sealbags, op dezelfde wijze als bij de onderneming.

De derde verdachte wordt verweten dat hij samen met de onderneming opzettelijk haar administratie niet naar waarheid heeft bijgehouden (feit 1, met verwijzing naar artikel 41 lid 1 Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet) en dat hij samen met anderen of alleen een groot aantal zegels heeft verbroken door VMA-sealbags open te knippen (feit 2).

Bij de VDM-feiten bevat de tenlastelegging de bestanddelen van valsheid in geschrift: een geschrift dat bestemd is om tot bewijs van enig feit te dienen, valselijk opgemaakt of vervalst met het oogmerk het als echt en onvervalst te gebruiken of door anderen te doen gebruiken. De vonnissen noemen daarbij geen wetsartikel. Bij de zegelfeiten noemt de rechtbank artikel 199 Sr, met als centraal bestanddeel dat het zegel door of vanwege het bevoegd gezag is aangebracht.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

De officier van justitie stelt zich in alle drie de zaken op het standpunt dat alle tenlastegelegde feiten wettig en overtuigend kunnen worden bewezen. Bij de zestien VDM’s beroept het Openbaar Ministerie zich mede op tachograafgegevens, waaruit zou volgen dat de voertuigen niet lang genoeg hebben stilgestaan om volledig te lossen en aansluitend te laden. Een strafeis vermelden de vonnissen niet.

Standpunt van de verdediging

De verdediging bepleit in alle drie de zaken integrale vrijspraak.

Namens de onderneming voert de raadsman aan dat de gedragingen rond de VDM’s van 25 april 2018, voor zover bewezen, niet aan de onderneming kunnen worden toegerekend. Ten aanzien van de zestien VDM’s betoogt hij dat de aanname dat tussen een los- en laadmelding minimaal vier minuten en 31 seconden moet liggen, niet houdbaar is, omdat zij steunt op aannames over technische instellingen van het AGR/GPS-systeem die kunnen variëren; uit het enkele tijdsverloop volgt dan niet dat de meldingen fictief zijn of de VDM’s vals. Bij de zegels stelt hij dat niet kan worden vastgesteld dat mestmonsters zijn gemanipuleerd en dat eventuele manipulatie niet aan de onderneming kan worden toegerekend. Omdat de valsheid van de VDM’s niet vaststaat, kan evenmin worden vastgesteld dat de administratie niet naar waarheid is bijgehouden.

De raadsman van de chauffeur voert hetzelfde verweer over het tijdsverloop tussen los- en laadmeldingen. Ten aanzien van de zegels betoogt hij primair dat VMA-sealbags geen door of vanwege het bevoegd gezag aangebrachte zegels zijn in de zin van artikel 199 Sr, en subsidiair dat manipulatie door de chauffeur niet kan worden bewezen, omdat het bewijs daarvoor uitsluitend berust op een eerdere verklaring van de chauffeur waarop hij later is teruggekomen. De administratie volgt het lot van de VDM’s.

De raadsvrouw van de derde verdachte voert aan dat niet kan worden vastgesteld dat de VDM’s in de administratie vals zijn, zodat het administratiefeit niet bewezen kan worden. Bij de zegels betoogt zij dat niet vaststaat dat mestmonsters zijn gemanipuleerd en dat, zo dat al het geval is, het dossier onvoldoende laat zien dat de derde verdachte daarbij betrokken was.

Oordeel gerecht

De rechtbank stelt in alle drie de zaken vast dat de dagvaarding geldig is, dat zij bevoegd is, dat de officier van justitie ontvankelijk is en dat er geen redenen zijn voor schorsing van de vervolging. Zij bespreekt de feiten in chronologische volgorde, zodat het administratiefeit als laatste aan bod komt.

Bij de VDM’s van 25 april 2018 baseert de rechtbank zich op een controle door de NVWA die dag. Verbalisanten zien een vrachtwagencombinatie die op naam van de onderneming staat bij een mestbassin stoppen, horen een sissend geluid van ontsnappende lucht en zien de chauffeur ongeveer twee minuten buiten de cabine doorbrengen en wegrijden. Het digitale dossier toont een losmelding om 07:29 uur en een laadmelding om 07:34 uur. De chauffeur van die rit verklaart op het politiebureau dat hij niets heeft gelost of geladen, dat hij door het openen van een kraan de luchtdruk van de oplegger liet ontsnappen waardoor een losmelding ontstond, dat hij daarna een nieuwe mestbon scande voor een laadmelding en dat het mestmonster werd genomen uit de mest die al in de tank zat. Hij verklaart dit in opdracht te hebben gedaan. De rechtbank stelt vast dat geen daadwerkelijke lossing en belading heeft plaatsgevonden en dat valse VDM’s zijn opgemaakt. De vraag is vervolgens of dit aan de onderneming kan worden toegerekend. De opdracht wordt ter zitting ontkend en de verklaring van de chauffeur vindt geen steun in andere bewijsmiddelen. De rechtbank acht de enkele verklaring onvoldoende en verwijst naar de unus testis nullus testis-regel. Het dossier bevat wel aanwijzingen dat de leiding van de onderneming op de hoogte was van de werkwijze, maar niet dat zij betrokken was bij het opmaken van deze VDM’s, noch dat de gedragingen passen in de normale bedrijfsvoering of taakuitoefening van de onderneming. Toerekening is daarmee niet vast te stellen.

Bij de overige VDM’s (zestien bij de onderneming, vier bij de chauffeur) stelt de rechtbank voorop dat de verdenking uitsluitend berust op het korte tijdsbestek tussen de meldingen; de NVWA heeft in deze gevallen geen eigen waarnemingen gedaan. De NVWA berekent, uitgaande van een tank van ongeveer 37 m3, een pompcapaciteit van ongeveer 4,5 m3 per minuut en systeeminstellingen waarbij een losmelding ontstaat bij ongeveer zestig procent lediging en een laadmelding bij ongeveer vijftien procent vulling, een minimum van vier minuten en 31 seconden. De ten laste gelegde VDM’s zijn geselecteerd omdat het tijdsverloop korter is. De directeur van de leverancier van de AGR/GPS-apparatuur verklaart echter dat de drukinstellingen, onder meer bij storingen, op verzoek van derden kunnen worden gewijzigd, zodat meldingen bij een andere vullingsgraad kunnen ontstaan. Het NFI stelt vast dat de door het systeem berekende vullingsgraad en het gewicht kunnen afwijken van de werkelijk aanwezige hoeveelheid mest en concludeert dat uit het enkele tijdsverloop niet met zekerheid kan worden afgeleid of werkelijk is gelost en geladen. De rechtbank ziet geen reden om aan die bevindingen te twijfelen, zeker nu de verklaring van de leverancier ze ondersteunt. Er zijn zeker vraagtekens te plaatsen bij meldingen die elkaar zeer snel opvolgen, maar daaruit volgt niet dat in elk van die gevallen sprake is van een fictieve melding of een vals VDM. De tachograafgegevens maken dat niet anders: zij tonen alleen hoe lang een voertuig stilstond, niet welke handelingen gedurende die stilstand wel of niet zijn verricht.

Bij de zegelfeiten acht de rechtbank sterke aanwijzingen aanwezig dat mestmonsters zijn bewerkt voordat zij ter analyse werden aangeboden: bij een groot aantal monsters zijn afwijkingen tussen de fosfaat- en stikstofgehalten vastgesteld, bij verschillende sealbags zijn bijzonderheden aan de afsluiting gevonden die passen bij openen en opnieuw sluiten, en op het erf van een medeverdachte is een ruimte aangetroffen die als mestwerkplaats of mestlaboratorium kon dienen, met een VMA-sealapparaat, mestmonsters, emmers met meststoffen en aantekeningen over de samenstelling daarvan. In de vonnissen tegen de onderneming en de chauffeur overweegt de rechtbank daarnaast dat er sterke aanwijzingen zijn dat zij bij de manipulatie betrokken waren. De beslissende vraag is echter juridisch: is met het openknippen van een VMA-sealbag een verzegeling verbroken die door of vanwege het bevoegd gezag is aangebracht? De rechtbank beantwoordt die vraag ontkennend. De Meststoffenwet schrijft voor dat de monsterverpakking zo wordt gesloten dat zij niet zonder herkenbare beschadiging kan worden geopend en dat aan de inhoud niets kan worden veranderd. Dat sluiten is een handeling die de intermediair zelf, op grond van een wettelijke verplichting, verricht voordat het monster wordt ingezonden. Dat de wijze van afsluiten rechtstreeks uit de Meststoffenwet en de lagere regelgeving voortvloeit, maakt de afsluiting nog niet tot een verzegeling door of vanwege het bevoegd gezag; het enkele feit dat de wetgever voorschrijft waaraan een verpakking moet voldoen, is daarvoor onvoldoende. Het bevoegd gezag brengt zelf, ook niet door tussenkomst van een ander namens hem, geen zegel aan. Omdat dit bestanddeel niet bewezen kan worden, volgt vrijspraak. In de zaak van de derde verdachte overweegt de rechtbank bovendien dat het dossier onvoldoende aanknopingspunten bevat om vast te stellen dat hij bij de gestelde manipulatie betrokken was.

Bij het administratiefeit volgt de vrijspraak uit het oordeel over de VDM’s. Omdat niet kan worden vastgesteld dat de in de administratie opgenomen VDM’s vals zijn of een onjuiste weergave van de werkelijkheid bevatten, kan evenmin worden vastgesteld dat de onderneming haar administratie niet naar waarheid heeft bijgehouden. Bij de chauffeur en de derde verdachte voegt de rechtbank daaraan toe dat uit het dossier geen concrete betrokkenheid van hen bij het voeren van de administratie van de onderneming blijkt. Op het subsidiaire verweer van de chauffeur over zijn ingetrokken verklaring gaat de rechtbank niet in; het zegelfeit stuit al af op het bestanddeel van artikel 199 Sr.

Bewezenverklaring

De rechtbank verklaart in geen van de drie zaken enig feit bewezen en spreekt alle verdachten integraal vrij:

  • De onderneming van het niet naar waarheid bijhouden van de administratie (feit 1), het valselijk opmaken of vervalsen van twee VDM’s van 25 april 2018 (feit 2) en van zestien VDM’s (feit 3), en het verbreken van zegels, primair en subsidiair (feit 4).

  • De chauffeur van het medeplegen van het niet naar waarheid bijhouden van de administratie van de onderneming (feit 1), het valselijk opmaken of vervalsen van vier VDM’s (feit 2) en het verbreken van zegels, primair en subsidiair (feit 3).

  • De derde verdachte van het medeplegen van het niet naar waarheid bijhouden van de administratie van de onderneming (feit 1) en het verbreken van zegels (feit 2).

Strafoplegging en maatregelen

Gelet op de vrijspraken legt de rechtbank geen straf of maatregel op. In de zaak van de chauffeur verklaart de rechtbank de voorwerpen onder de nummers 1 tot en met 14 van de beslaglijst onttrokken aan het verkeer, omdat zij blijkens de omstandigheden waaronder zij zijn aangetroffen en hun kennelijke bestemming zijn gebruikt bij het manipuleren van mestmonsters en het ongecontroleerde bezit ervan in strijd is met de wet of het algemeen belang. In de zaak van de onderneming gelast de rechtbank de teruggave van 17 ordners aan de onderneming, omdat deze niet vatbaar zijn voor verbeurdverklaring of onttrekking aan het verkeer en het belang van strafvordering zich niet tegen teruggave verzet. Het vonnis tegen de derde verdachte bevat geen beslissing over in beslag genomen voorwerpen.

Lees hier de volledige uitspraak tegen de onderneming, hier die tegen de chauffeur en hier die tegen de derde verdachte.

Gerelateerde berichten

Gerelateerde cursussen

/ /
, , , ,

BijzonderStrafrecht.nl

Print Friendly and PDF ^