Beklagrechter kan OM geen filtering via de rechter-commissaris opdragen; filtering door officier van justitie zonder kennisneming kan ook bij inbeslaggenomen telefoon
/Hoge Raad 10 november 2026, ECLI:NL:HR:2026:1857
De Hoge Raad vernietigt op 10 november 2026 gedeeltelijk een beschikking van de rechtbank Oost-Brabant in een beklagzaak over gegevens van een inbeslaggenomen mobiele telefoon. De beslagene en twee advocaten beklagen zich op grond van artikel 552a Sv over de kennisneming en het gebruik van die gegevens, omdat deze onder het verschoningsrecht van de advocaten vallen. De rechtbank verklaart het beklag deels gegrond en gelast het Openbaar Ministerie de gefilterde dataset te verzegelen en aan de rechter-commissaris te verstrekken voor filtering en vernietiging van verschoningsgerechtigde gegevens. Volgens de Hoge Raad voorziet de wet niet in zo’n last en had de rechtbank de zaak moeten aanhouden en in handen van de rechter-commissaris moeten stellen voor een beschikking op grond van artikel 98 lid 1 Sv. Aan het tweede middel, over het oordeel dat het Openbaar Ministerie niet heeft aangetoond dat filtering zonder kennisneming mogelijk was, komt de Hoge Raad niet toe. Wel overweegt de Hoge Raad dat overweging 6.6.6 van HR 12 maart 2024, ECLI:NL:HR:2024:375 ook geldt voor gegevens die zijn vastgelegd bij het onderzoek aan een inbeslaggenomen voorwerp en onder artikel 98 Sv vallen.
Achtergrond
Onder de beslagene, een natuurlijk persoon, wordt een mobiele telefoon in beslag genomen. Uit de conclusie van de advocaat-generaal blijkt dat dit op 9 mei 2025 gebeurt, bij zijn aanhouding met het oog op de opheffing van de schorsing van zijn voorlopige hechtenis. Dat was in een andere strafzaak. De beslagene en twee advocaten dienen een klaagschrift in op grond van artikel 552a lid 1 Sv. Het klaagschrift richt zich onder meer tegen het gebruik en de kennisneming van de gegevens op de telefoon, op de grond dat deze object zijn van het verschoningsrecht van de twee advocaten. De gegevens zijn in opdracht van de officier van justitie gefilterd en daarna vrijgegeven voor het strafrechtelijk onderzoek.
De rechtbank verklaart het beklag over de telefoon niet-ontvankelijk, omdat de telefoon inmiddels is teruggegeven. Volgens de rechtbank vordert het belang van strafvordering dat het beslag op de gegevens voortduurt, omdat de beslagene wordt verdacht van overtreding van artikel 231 Sr. De rechtbank toetst marginaal of de filtering door de officier van justitie wettig en op de juiste wijze is verricht. Daarbij betrekt zij overweging 6.6.6 van ECLI:NL:HR:2024:375. Zij oordeelt dat het Openbaar Ministerie onvoldoende heeft aangetoond dat de filtering zonder kennisneming van de gegevens kon gebeuren. Daarom kan niet worden vastgesteld dat de officier van justitie zelfstandig bevoegd was opdracht tot filtering te geven. De rechtbank verklaart het beklag in zoverre gegrond en gelast het Openbaar Ministerie de verkregen en aan het onderzoeksteam verstrekte (gefilterde) dataset, inclusief alle kopieën, te verzegelen en aan de rechter-commissaris te verstrekken. Onder diens auspiciën moet dan filtering plaatsvinden en moeten verschoningsgerechtigde gegevens worden vernietigd. De verzoeken om vast te stellen dat het Openbaar Ministerie niet de geëigende filteringsprocedure heeft gevolgd en om verstrekking van loggegevens op grond van de Wet politiegegevens verklaart de rechtbank niet-ontvankelijk. Omdat het om een beklagprocedure gaat, is er in deze zaak geen veroordeling of straf aan de orde.
Cassatiemiddelen
Het Openbaar Ministerie stelt cassatie in. Het eerste middel klaagt dat de rechtbank met de last aan het Openbaar Ministerie een beslissing heeft genomen waarin de wet niet voorziet. Het tweede middel richt zich tegen het oordeel dat het Openbaar Ministerie onvoldoende heeft aangetoond dat de filtering onder zijn gezag kon gebeuren zonder kennisneming van de gegevens. De raadslieden van de klagers spreken het beroep tegen.
Advocaat-generaal P.M. Frielink concludeert dat het eerste middel slaagt en dat het tweede geen bespreking behoeft. Hij concludeert tot partiële vernietiging, terugwijzing en het in handen stellen van de stukken van de rechter-commissaris om op de voet van artikel 98 Sv te beslissen over het beroep van de advocaten op hun verschoningsrecht. Volgens de conclusie (onder 3.12) mist ECLI:NL:HR:2024:375 toepassing, omdat het hier om klassiek beslag op grond van artikel 94 Sv gaat en niet om gevorderde gegevens.
Beoordeling Hoge Raad
Het eerste middel slaagt. De Hoge Raad stelt voorop dat de rechtbank, als zij vaststelt dat een klager zich op zijn verschoningsrecht heeft beroepen en de rechter-commissaris daarover nog niet heeft beslist, de behandeling moet aanhouden en de zaak in handen van de rechter-commissaris moet stellen om een beschikking te geven als bedoeld in artikel 98 lid 1 Sv (rov. 2.4.2, onder verwijzing naar ECLI:NL:HR:2018:1960 en ECLI:NL:HR:2018:553). Voert een beslagene of andere belanghebbende die zelf niet verschoningsgerechtigd is aan dat een geheimhouder zich kan verschonen, dan brengt redelijke wetstoepassing mee dat ook die procedure wordt gevolgd. In de beklagzaak van de beslagene is het onherroepelijke oordeel in de beklagprocedure van de verschoningsgerechtigde dan het uitgangspunt. Dient de verschoningsgerechtigde geen klaagschrift in of wordt zijn beroep ongegrond verklaard, dan volgt in zoverre niet-ontvankelijkheid van de beslagene (rov. 2.4.3, onder verwijzing naar ECLI:NL:HR:2015:3076 en ECLI:NL:HR:2016:1343). De rechtbank heeft miskend dat de wet niet voorziet in de mogelijkheid om na (gedeeltelijke) gegrondverklaring zo’n last aan het Openbaar Ministerie te geven. Zij had de zaak moeten aanhouden en in handen van de rechter-commissaris moeten stellen, en daarna moeten beslissen met inachtneming van rov. 2.4.3 (rov. 2.5).
Bespreking van het tweede middel is gelet op de beslissing niet nodig (rov. 3.1). Naar aanleiding van de conclusie onder 3.12 merkt de Hoge Raad wel iets op. In ECLI:NL:HR:2024:375 heeft hij in overweging 6.6.6 overwogen dat het niet onverenigbaar is met de uitgangspunten van het verschoningsrecht dat een bij het opsporingsonderzoek betrokken officier van justitie een filtering uitvoert of doet uitvoeren, als op voorhand duidelijk is dat de filtering kan plaatsvinden zonder kennisneming van de gegevens. Daarbij kan worden gedacht aan geautomatiseerd filteren met zoektermen (rov. 3.2.2). Wat daar is overwogen over gegevens die op grond van artikel 126ng lid 2 of 126ug lid 2 Sv zijn gevorderd, geldt volgens de Hoge Raad ook voor gegevens die zijn vastgelegd bij het onderzoek aan een inbeslaggenomen voorwerp en onder de reikwijdte van artikel 98 Sv vallen. De rechtbank heeft overweging 6.6.6 daarom terecht bij haar beoordeling betrokken (rov. 3.2.3).
Beslissing van de Hoge Raad
De Hoge Raad vernietigt de beschikking van de rechtbank, maar uitsluitend voor zover die betrekking heeft op de beslissing over de (gefilterde) dataset en gegevens, inclusief alle kopieën, die van de telefoon zijn verkregen en aan het onderzoeksteam zijn verstrekt. Hij wijst de zaak in zoverre terug naar de rechtbank Oost-Brabant voor een nieuwe behandeling op het bestaande klaagschrift. Daarnaast bepaalt hij dat de stukken in handen worden gesteld van de rechter-commissaris in die rechtbank, om op grond van artikel 98 Sv te beslissen over het beroep van de twee advocaten op hun verschoningsrecht.
Lees hier de volledige uitspraak.
Gerelateerde berichten
Hoge Raad: beklag ex art. 98 lid 4 Sv staat open tegen RC-beschikking waarbij kennisneming gefilterde gegevens wordt toegestaan, 22 september 2026
Advies College van procureurs-generaal over de tweede aanvullingswet: voorselectie onder leiding van de officier van justitie, 16 oktober 2026
