Op 24 maart 2026 wees het Hof van Justitie EU arrest in de zaak C-767/23 (Remling) over de motiveringsplicht bij het weigeren van prejudiciële vragen. Het Hof oordeelt dat een hoogste nationale rechter altijd specifiek en concreet moet motiveren waarom hij afziet van het stellen van prejudiciële vragen, ook wanneer het nationale recht verkorte afdoening toestaat. Het arrest heeft directe gevolgen voor de Nederlandse praktijk rond artikel 81 Wet RO, waarbij de Hoge Raad cassatiezaken regelmatig zonder inhoudelijke motivering afdoet. De uitspraak bouwt voort op de Cilfit-doctrine en het Consorzio-arrest uit 2021 en verscherpt de eisen aan rechterlijke instanties die in laatste aanleg uitspraak doen. Voor de bijzonder-strafrechtpraktijk is het arrest relevant bij cassatiezaken over btw-fraude, sanctieschendingen en andere zaken met een Unierechtelijke dimensie.

Op 19 maart 2026 wees het Hof van Justitie van de Europese Unie een belangrijk arrest in zaak C-371/24 (Comdribus) over de verzameling van biometrische gegevens in het kader van strafrechtelijk onderzoek. Het arrest verduidelijkt de eisen die het Unierecht stelt aan nationale autoriteiten wanneer zij vingerafdrukken en foto's willen verzamelen van verdachten. De uitspraak raakt het snijvlak van gegevensbescherming en strafrecht en is relevant voor de Nederlandse praktijk.

HvJ EU 30 april 2024, C-670/22 (M.N. (EncroChat)

Een Europees onderzoeksbevel (EOB) voor de overdracht van bewijs dat al door een andere lidstaat is verzameld, kan onder bepaalde voorwaarden worden uitgevaardigd door een openbare aanklager. Voor het uitvaardigen van het EOB hoeft niet te zijn voldaan aan de voorwaarden die gelden voor het verzamelen van bewijs in de uitvaardigingsstaat. De eerbiediging van de grondrechten van de betrokkenen moet echter achteraf door de rechter kunnen worden getoetst. Bovendien moet een aftapmaatregel van een lidstaat op het grondgebied van een andere lidstaat tijdig aan die andere lidstaat worden meegedeeld. De strafrechter moet onder bepaalde voorwaarden bewijzen buiten beschouwing laten wanneer de betrokkene zich niet over die bewijzen kan uitspreken. Dat is de uitspraak van het EU-Hof naar aanleiding van prejudiciële vragen van de Duitse rechter.

Medio april zijn er in een week tijd vier zaken van EU-Hof en de Advocaat-Generaal over de rechtsstaat verschenen. In een tweetal zaken over de onafhankelijkheid van rechters in Polen werd zowel een arrest gewezen door het EU-Hof naar aanleiding van prejudiciële vragen van de Poolse rechter, als een conclusie van A-G Collins uitgebracht. Daarnaast deed het EU-Hof uitspraak in een Bulgaarse zaak over de verenigbaarheid van de opheffing van een bijzondere Bulgaarse strafrechtbank met de Unierechtelijke vereisten van onafhankelijkheid, en publiceerde A-G Emiliou zijn conclusie in een Litouwse zaak over de onafhankelijkheid bij beoordeling en rangschikking van kandidaatstelling voor een rechter bij het EU-Gerecht.