In september 2021 stelde de toenmalige Minister voor Rechtsbescherming Sander Dekker vast dat je van de gedupeerden van de toeslagenaffaire niet kunt zeggen dat ze geen toegang tot het recht hadden. ‘Want ze kwamen uiteindelijk wel bij de Raad van State. Alleen werden ze daar in het ongelijk gesteld.’ Drie maanden later verbond journalist Folkert Jensma de volgende conclusie aan het feit dat steeds minder mensen met een rechtsprobleem een beroep doen op rechters of advocaten: ‘Toegang tot het recht is een geloofsartikel, maar de burger stemt met de voeten.’ En weer twee weken later waarschuwde de Nationale ombudsman dat het fenomeen OM-afdoening op gespannen voet staat met de toegang tot recht (zonder het) van slachtoffers. Drie sprekers, drie interpretaties, de tijd lijkt rijpt om het concept toegang tot het recht aan een nadere inspectie te onderwerpen.

In juli 2021 is het Wetsvoorstel straffen en beschermen in werking getreden. Hiermee is de voorwaardelijke invrijheidstelling (v.i.) op twee punten aangepast. Het recht op v.i. is niet meer vanzelfsprekend. Voorheen had iedere gedetineerde recht op v.i., behalve als door de rechter werd bepaald dat in een individueel geval de v.i. niet geschikt was. In het nieuwe stelsel bepaalt het Openbaar Ministerie na twee derde van de opgelegde onvoorwaardelijke gevangenisstraf voor iedere gedetineerde of deze in aanmerking komt voor v.i. Ook de duur van de v.i. is aangepast. Vóór de wetswijziging kwamen gedetineerden na twee derde van de opgelegde gevangenisstraf voorwaardelijk vrij. De omvang van de v.i. blijft in het nieuwe stelsel een derde van de opgelegde straf, maar is ze gemaximeerd op twee jaar.