Het gedrag van burgers op onlineplatforms roept steeds vaker vragen op over welke bevoegdheden gemeenten en meer specifiek burgemeesters hebben als het gaat om het handhaven van de openbare orde. De burgemeester van de gemeente Utrecht legde een ‘online gebiedsverbod’ op aan een man die opruiende berichten op internet verspreidde. De gekozen terminologie lijkt te suggereren dat ‘het internet’ kan worden gezien als een (openbare) plaats. In deze amuse ligt de focus op de opvatting dat het internet kan kwalificeren als een openbare ruimte waarbinnen de burgemeester kan optreden.

Op 21 april 2021 presenteerde de Europese Commissie een voorstel voor een Artificial Intelligence (AI)-Verordening (hierna: ‘de conceptverordening’). Met de conceptverordening beoogt de Commissie de risico’s die gepaard gaan met het in de handel brengen en gebruiken van AI te adresseren. De conceptverordening is publiekrechtelijk van aard, volgt de logica van productveiligheidsregelgeving en is erop gericht het verwezenlijken van risico’s te voorkomen. De conceptverordening richt zich primair tot aanbieders. Dat zijn kort gezegd de producenten/ontwikkelaars die AI-systemen op de markt brengen. Ook op anderen in de waardeketen is deze conceptverordening van toepassing, zoals importeurs en distributeurs, en gebruikers. De regelgeving moet er met name voor zorgen dat deze normadressaten alleen producten op de EU-markt brengen en gebruiken die aan de productnormen voldoen die in (of ter uitvoering van) de conceptverordening zijn gesteld.

Grote Amerikaanse platformconcerns zoals de Facebook-groep (Facebook, Inc., inmiddels omgedoopt tot ‘Meta Platforms, Inc.’ met als bekendste dochters Whatsapp Inc., Instagram LLC en Oculus VR LLC3), beheersen een groot deel van de wereldwijde digitale infrastructuur. Hierdoor kunnen zij de rechten van miljoenen mensen tegelijkertijd beïnvloeden. Deze ondernemingen hebben met hun digitale ecosystemen derhalve in veel gevallen een positie in het leven van burgers die vergelijkbare trekken vertoont met de positie van de overheid. Het behelst een zeer verregaande macht die Berle en Means al in 1932 voor kapitaalvennootschappen voorspelden. Platformondernemingen opereren echter zonder eenzelfde borging van publieke belangen en verantwoording over ondernemingsactiviteiten die deze belangen raken, zoals die wel bij een democratische rechtsstaat zijn geregeld. Daarbij maken zij ook veelvuldig gebruik van algoritmische besluitvorming in hun bedrijfsvoering met inherente risico’s.