De afgelopen decennia heeft de Nederlandse rechterlijke organisatie een behoorlijke ontwikkeling doorgemaakt. Het streven naar een efficiënte en effectieve behandeling van zaken heeft geleid tot de introductie van nieuwe professionals, die rechters in hun rechterlijke werk ondersteunen. Het betreft de (senior) gerechtsjuristen. Zulke ondersteuners zijn, zo schreef bijvoorbeeld de European Commission for the Efficiency of Justice (CEPEJ), inmiddels in vrijwel alle landen essentieel voor het goed functioneren van de Rechtspraak. Ook op het terrein van het bijzonder strafrecht zijn gerechtsjuristen werkzaam.Gerechtsjuristen werken meestal in stilte achter de schermen. Veelzeggend over hoe er over de samenwerking tussen hen en rechters wordt gedacht, is de titel van het proefschrift van Holvast: In the shadow of the judge. Maar die beeldspraak doet aan de realiteit eigenlijk geen recht. Holvasts empirisch onderzoek over de betrokkenheid bij en invloed op de straf- en bestuursrechtspraak – en dat van anderen en mijzelf – laat namelijk zien dat gerechtsjuristen op allerlei manieren en in groten getale bij het rechterlijk proces betrokken zijn.

Het recht van de verdachte om belastende getuigen te ondervragen is expliciet neergelegd in artikel 6 lid 3 onder d Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden (EVRM) en maakt tevens deel uit van het algemenere recht op een fair hearing zoals vervat in artikel 6 lid 1 EVRM. In de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) is dit ondervragingsrecht verder ontwikkeld, in het bijzonder door de richtinggevende uitspraken van de Grote Kamer in de zaken Al-Khawaja en Tahery en Schatschaschwili. De Hoge Raad heeft zijn rechtspraak over dit thema verschillende keren aangepast naar aanleiding van de zich ontwikkelende rechtspraak van het EHRM, meest recent naar aanleiding van de Straatsburgse ‘veroordeling’ van Nederland in de zaak Keskin. Ook in aanhangige wetgeving is de Straatsburgse invloed op dit terrein waarneembaar. In artikel 4.3.11 lid 1 van het nieuwe Wetboek van Strafvordering wordt een bewijsregel opgenomen die aansluit bij de uitgangspunten die het EHRM hanteert: het bewijs dat de verdachte het feit heeft begaan, kan niet in beslissende mate steunen op mededelingen van een persoon die de verdachte niet heeft kunnen ondervragen, tenzij het recht op een eerlijk proces daardoor niet wordt geschonden.