Sinds het eind van de jaren tachtig van de vorige eeuw is het besef doorgedrongen dat de inzet van het strafrecht de georganiseerde misdaad te bestrijden niet voldoende is. Om deze vorm van misdaad zo doelmatig mogelijk te kunnen aanpakken is een ‘dubbelstrategie’ voorgesteld: naast het strafrecht wordt ook het bestuursrecht ingezet. Waar aanvankelijk de nadruk lag op de aanpak van georganiseerde misdaad is deze geleidelijk aan verschoven in de richting van de meeromvattende ondermijnende misdaad. Naar aanleiding van de aanpak van ondermijning is een discussie ontstaan over de rol van de burgemeester. Kan de burgemeester nog uitsluitend worden beschouwd als een burgervader en een handhaver van de openbare orde?

Het machtsevenwicht van de trias politica is geen statisch gegeven. De machten verschuiven ten opzichte van elkaar. Lange tijd is de rechter gezien als de zwakste van deze staatsmachten, maar door de toegenomen mondigheid van de burger worden meer vragen aan de rechter voorgelegd. De rechter moet daarop responderen. In die respons speelt ook de toetsing aan het internationale recht een grote rol. Deze veranderende positie van de rechter kan nu niet meer als de ‘zwakste’ van de drie staatsmachten beschouwd worden. Dat schuurt wel eens.

Na jarenlang een sluimerend bestaan te hebben geleid staat de inzet van criminele burgers in het strafproces weer volop in de aandacht van procesdeelnemers en van de media. Al deze ontwikkelingen op het gebied van kroongetuigen, getuigenbescherming en infiltranten maken het tijd deze eerder verkende thematiek van een update te voorzien.