De afschrikking voorbij. Een empirische studie naar afschrikking, generale preventie en regelnaleving in de Nederlandse afvalbranche

Bedrijven zijn nauwelijks onder de indruk van sancties. Voor zover sancties afschrikken, gebeurt dit vooral bij die bedrijven die toch al bereid waren tot regelnaleving. Dat stelt criminologe Karin van Wingerde in haar proefschrift ‘De afschrikking voorbij. Een empirische studie naar afschrikking, generale preventie en regelnaleving in de Nederlandse afvalbranche.’

Ieder incident leidt tot een roep om meer en strengere regels, intensievere controles en afschrikwekkender sancties voor ondernemingen en hun bestuurders. Maar voorkomt de dreiging van sancties dat ondernemingen regels overtreden? Schrikken straffen af?

Om deze vragen te beantwoorden voerde Van Wingerde een empirische studie uit onder veertig bedrijven in de Nederlandse afvalbranche. Daarbij onderzocht de criminologe niet alleen in hoeverre en op welke wijze sancties afschrikken, ook keek ze naar het belang van sancties in vergelijking met repercussies vanuit de maatschappelijke omgeving en onderzocht zij de wisselwerking tussen afschrikking, maatschappelijke controle en de aandacht die binnen bedrijven zelf wordt gegeven aan de naleving van wet- en regelgeving.

Afschrikwekkende werking van sancties

Uit het onderzoek blijkt dat er van sancties nauwelijks een directe afschrikwekkende werking uitgaat op het gedrag van bedrijven. Daarvoor zijn de opgelegde sancties te laag en is de kans om gepakt te worden te klein.

Voor zover sancties afschrikken, komt die afschrikwekkende werking tot stand via de maatschappelijke omgeving. Negatieve publiciteit, reputatieschade en de druk die het bedrijf vervolgens ervaart vanuit de lokale gemeenschap zijn veel afschrikwekkender dan een sanctie door de overheid. Dat effect is bovendien afhankelijk van de mate van sociale responsiviteit van bedrijven. Hoe opener bedrijven zijn, hoe eerder zij een sanctie als een signaal zullen beschouwen dat hen eraan herinnert dat ze de werking van hun eigen procedures moeten controleren en zonodig maatregelen moeten treffen om overtredingen te voorkomen. Sancties frissen zo de noodzaak tot het naleven van regels op, brengen de boodschap over dat naleving de moeite waard is en dat overtreders worden bestraft.

Het onderzoek laat echter tegelijkertijd zien dat sancties zich daarvoor wel moeten richten op betekenisvolle overtredingen. Ook moet het afkeurenswaardige van het bestrafte gedrag voldoende over het voetlicht worden gebracht.. Sancties die daarin onvoldoende slagen, kunnen juist ook vragen oproepen over nut en noodzaak van het publieke toezicht - en zo de afschrikwekkende werking ondermijnen.

Afschrikking, maatschappelijke controle én plichtsbesef

Het onderzoek laat zien dat de dreiging van sancties veel beter werkt als er al andere normenstelsels zijn die het gedrag van bedrijven beïnvloeden, zoals de maatschappelijke omgeving van bedrijven en het plichtsbesef binnen bedrijven zelf. Toezichthouders die het gedrag van bedrijven effectief willen beinvloeden, moeten volgens Van Wingerde dan ook juist gebruik maken van deze bestaande reguleringsmechanismen. Sancties moeten daartoe niet alleen een dreigende, maar juist ook een morele boodschap doen uitgaan. Daarbij moet expliciet worden beargumenteerd wat het afkeurenswaardige is van het bestrafte gedrag.

Over de promovendus

Karin van Wingerde studeerde criminologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Direct na haar afstuderen is zij als wetenschappelijk onderzoeker bij de sectie criminologie van de Erasmus School of Law gestart met haar promotieonderzoek. Sinds februari 2012 werkt zij als onderzoeker bij de Rekenkamer Rotterdam. Van Wingerde is tevens lid van de redactie van Tijdschrift voor Toezicht.

Van het proefschrift is een handelseditie verschenen bij Wolf Legal Publishers. Voor vragen: Persvoorlichting van de Erasmus Universiteit Rotterdam, (010) 408 1216 of press@eur.nl.

Rechtsbijstand bij politieverhoor | Evaluatie van de Aanwijzing rechtsbijstand politieverhoor

Naar aanleiding van Europese rechtspraak (o.a. inzake Salduz) is er een nieuwe regeling ontworpen om tegemoet te komen aan het recht van de verdachte op rechtsbijstand voorafgaande aan en - in sommige gevallen ook - tijdens het politieverhoor. De betreffende regeling, de Aanwijzing rechtsbijstand politieverhoor (2010A007), is per 1 april 2010 in werking getreden en blijft in beginsel in de huidige vorm van kracht tot uiterlijk 1 april 2014.

Deze studie betreft een grootschalig evaluatieonderzoek naar de werking van de Aanwijzing rechtsbijstand politieverhoor, waarbij de volledige cyclus van plan-, proces- en productevaluatie wordt doorlopen. De centrale vraagstelling die in dit onderzoek aan de orde wordt gesteld, is als volgt:

In welke mate wordt met de Aanwijzing rechtsbijstand politieverhoor bereikt dat de Nederlandse opsporingspraktijk voldoet aan de voorwaarden die het Europese Hof voor de Rechten van de Mens en de Hoge Raad stellen aan de rechtsbijstand voor aangehouden verdachten voorafgaand aan en tijdens het eerste politieverhoor?

• Rechtsbijstand bij politieverhoor Evaluatie van de Aanwijzing rechtsbijstand politieverhoor in Amsterdam-Amstelland, Groningen, Haaglanden, Limburg-Zuid, Midden- en West-Brabant en Utrecht, WODC

Zet Europa art. 67q AWR (het ne-bis-in-idembeginsel in het fiscale boeterecht) buiten spel?

Overeenkomstig het strafrecht geldt in het fiscale boeterecht het ne-bis-in-idembeginsel. Echter, door de invoering van art. 67q AWR wordt een inbreuk op dit beginsel gemaakt. Een onbeantwoorde rechtsvraag hierbij is of deze inbreuk in strijd is met een ieder verbindende verdragsbepaling. In dit artikel tracht de auteur, Jordy Baron (Punt & Van de Weerdt Belastingadviseurs Den Haag), antwoord op deze vraag te geven.

Lees verder:

• Weekblad voor Fiscaal Recht 2013/398

‘Middelen van de curator bij faillissementsfraude’

Opstelten heeft tijdens het Algemeen Overleg, afgelopen december, aangekondigd om de Tweede Kamer in het voorjaar van 2013 nader te informeren over voorgenomen maatregelen ter bestrijding van faillissementsfraude. Een van de voorgenomen civielrechtelijke maatregelen betreft het versterken van de informatiepositie van de curator doordat de failliet een algemene informatie- en medewerkingsplicht jegens de curator krijgt, alsmede de plicht om de curator alle relevante gegevensdragers terstond over te dragen.

De vraag rijst in hoeverre deze verplichtingen op de failliet en diens bestuurder rusten en aan welke versterking van de informatiepositie de curator verder behoefte heeft. Tevens is te bevorderen dat de curator de hem ten dienst staande middelen voldoende benut.

In dit artikel geeft de auteur, Willem van Nielen (partner bij Van Diepen Van der Kroef en curator te Den Haag), een overzicht van de effectieve informatiemiddelen van de curator, en worden voorstellen voor mogelijke verbetering van deze middelen die in de literatuur en in het Voorontwerp Insolventiewet zijn gedaan besproken.

Het ministerie heeft ook als maatregel aangekondigd om aan de curator (mede) de taak van fraudebestrijding te geven. Van belang is dat met deze maatregel niet wordt bereikt dat de (bestuurder van) failliet zich jegens de curator en RC op zijn strafrechtelijke zwijgrecht kan beroepen. Hiermee zou anders afbreuk worden gedaan aan de  - voor de afwikkeling van het faillissement zo belangrijke – inlichtingenplicht. Ook hier wordt in het artikel aandacht aan besteed.

Een andere voorgenomen maatregel betreft de verbetering van de Garantstellingsregeling Curatoren. De recente herziening van de regeling wordt besproken en tevens worden suggesties gedaan tot verdere verbetering van deze regeling.

In het kader van het doorlopend toezicht op rechtspersonen en het daarvoor recent in gebruik zijnde risicomeldingsysteem ‘TRACK’ heeft Opstelten in onderzoek op welke wijze deze slimmer is uit te voeren en meer is toe te spitsen op veranderende vormen van fraude. De curator is niet opgenomen in het wettelijke rijtje van personen/instanties waarmee de risicomeldingen kunnen worden gedeeld. Hier wordt kort bij stil gestaan.

Dit artikel verschijnt in het volgende maart/april nummer van het Tijdschrift voor Insolventierecht 2013/13 en is nu al te raadplegen via Kluwer Navigator.

Meer weten over faillissementsfraude? Meld je nu aan voor de cursus Faillissementsfraude die zal plaatsvinden op 12 september 2013 te Den Haag. Klik hier voor meer informatie.

Klagen over nemo tenetur? Niet langer bij de beklagrechter!

Op 12 februari jl. heeft de strafkamer van de Hoge Raad een opzienbarende uitspraak gedaan over de (on)mogelijkheid om te klagen over schending van het nemo tenetur-beginsel (het beginsel dat niemand is gehouden bewijs tegen zichzelf te leveren) in het kader van de beklagprocedure ex art. 552a Sv. De Hoge Raad heeft bepaald dat deze procedure een dermate summier karakter draagt dat daarin niet kan worden geklaagd over de onrechtmatigheid van gebruik voor het bewijs van hetgeen door de inbeslagneming is verkregen. Voor behandeling van een klacht over een mogelijke schending van het nemo tenetur-beginsel bij die inbeslagneming is daarom ook geen plaats. De Hoge Raad lijkt met deze beschikking te breken met zijn eerdere recente jurisprudentie waaruit (impliciet) volgde dat een mogelijke schending van genoemd beginsel wel kon worden getoetst door de raadkamer in beklagzaken. De consequenties van de uitspraak zijn verstrekkend.

Lees verder:

• Klagen over nemo tenetur? Niet langer bij de beklagrechter!, door Carolien Noorduyn en Thijs Kelder (NJBlog.nl)

‘Ondervraagd of niet, that’s the question’

Centraal in dit artikel staat de zaak Vidgen/Nederland en het ondervragingsrecht.

De auteur bespreekt de uitkomst van de zaak bij de Hoge Raad en gaat daarna in op de uitkomst van de zaak bij het Europese Hof. Anders dan de Hoge Raad oordeelt het EHRM dat er in deze zaak wel een schending heeft plaatsgevonden van het ondervragingsrecht zoals vervat in artikel 6 lid 1 en 3 sub d EVRM. Bij de beoordeling van deze zaak door enerzijds de Hoge Raad en anderzijds het Europese Hof komen twee verschillende perspectieven op het ondervragingsrecht naar voren. In de benadering van de Hoge Raad volstaat reeds de inspanning die de strafvorderlijke overheid zich heeft getroost om de getuige daadwerkelijk ter terechtzitting te doen verschijnen en de mogelijkheid die de verdediging is geboden om de getuige te ondervragen. Deze benadering is bij het EHRM niet zonder meer voldoende om aan een schending van het ondervragingsrecht te ontkomen. Als het ondervragingsrecht niet ‘adequate’ en ‘proper’ kan worden uitgeoefend dreigt een verdragsschending, tenzij er compenserende maatregelen worden beproefd die de handicaps opheffen waarmee de verdediging te kampen heeft. Kooijmans gaat in op deze verschillende benaderingen en bespreekt daarbij de vraag of de Hoge Raad naar aanleiding van de beslissing van het Europese Hof wellicht toch haar perspectief dient aan te passen.

Lees verder:

• Ars Aequi februari 2013, door T. Kooijmans

‘De ruimte van de rechter in de relatie rechter-media onder het EVRM’

Er is een belangrijk maatschappelijk debat gaande over de rechtspraak. Dit debat is niet alleen van groot belang voor het publiek, maar ook voor de rechtspraak zelf. Het is lastig vast te stellen in welke mate de rechter actief aan het debat en de verslaggeving over justitile zou moeten meedoen zonder zicht te hebben op de ruimte die de rechter heeft om zich in de media uit te laten. Het EVRM biedt een essentieel toetsingskader om deze ruimte vast te stellen. In dit artikel wordt aan de hand van haar jurisprudentie de visie van het EVRM op de relatie tussen de rechter en media in beeld gebracht.

Lees verder:

• NJB Aflevering 4, door S. Dijkstra

Strafrecht. Tussen ratio en emotie

Dit boekje - geschreven door Tineke Cleiren en Antoine Hol en verschenen op 14 januari 2013 - geeft  op heldere en toegankelijke wijze inzicht in de complexiteit van de werkelijkheid binnen het strafrecht. 

De inhoud

De rechtspraak ligt vandaag de dag onder een vergrootglas. In dit mediatijdperk is de rechter niet meer boven iedere twijfel verheven en brokkelt zijn gezag af. Sensationele strafzaken en daarbij eventueel gemaakte fouten worden breed uitgemeten. Bovendien neemt de politieke en maatschappelijke druk om strenger te straffen flink toe. Dit boek laat zien dat strafrecht niet kan functioneren als het alleen door emoties wordt geleid, of als het zich opsluit in zuivere rationaliteit zonder aan te sluiten bij menselijke emoties.  Strafrecht moet laveren tussen ratio en emotie.

Waarom ligt de macht in het strafrecht bij de overheid en niet bij het slachtoffer? Waarom mag de overheid niet alles uit de kast halen om vermeende misdadigers in de boeien te slaan? Waarom vervolgt het openbaar ministerie niet iedereen die de wet overtreedt? Kan het strafrecht wel rechtdoen bij het ‘grote kwaad’? Is het strafrecht te afstandelijk of juist te gevoelig voor wat er leeft onder de burgers?

In Strafrecht. Tussen ratio en emotie leggen de auteurs uit wat het strafrecht wel en niet kan oplossen. Strafrecht zorgt er namelijk voor dat de overheid ruimte krijgt om daadkrachtig op te treden, maar ook dat die ruimte ingeperkt wordt om zo overheidstirannie te voorkomen. Strafrecht is er om te vergelden, maar ook om overmatige strafoplegging te mijden. Slaagt het strafrecht in deze opdracht? Dit mooi vormgegeven boek behandelt de grote dilemma’s binnen het strafrecht en geeft op heldere en toegankelijke wijze inzicht in de complexiteit van de werkelijkheid binnen het strafrecht. Het laat zien hoe strafrecht zijn weg vindt tussen ratio en emotie.

De auteurs

• Tineke Cleiren is hoogleraar Straf- en strafprocesrecht aan de Universiteit Leiden en raadsheer-plaatsvervanger in het Gerechtshof Amsterdam. 
• Antoine Hol is hoogleraar Encyclopedie van het Recht en Rechtsfilosofie aan de Universiteit Utrecht. Hij is ook rechter-plaatsvervanger in de rechtbank Haarlem (strafzaken) en raadsheer-plaatsvervanger in het Gerechtshof Amsterdam (civiele zaken). 

Het boekje is gepubliceerd door Amsterdam University Press.

Delikt en Delinkwent | Aflevering 3

De inwerkingtreding op 1 januari 2013 van zowel de Wet versterking positie rechter-commissaris als de Wet processtukken in strafzaken vormt de directe aanleiding voor deze bijzondere aflevering van Delikt en Delinkwent. Vanuit verschillende invalshoeken – die aansluiten op hun professionele achtergrond – besteden achtereenvolgens Verrest, Mul, Van Kampen en Borgers in deze special aandacht aan de achtergronden en de betekenis van de nieuwe wetgeving. De auteurs beperken zich evenwel niet tot een analyse van de concrete veranderingen in de relevante regels. Zij nemen de lezer mee in beschouwingen over onder meer de aansluiting tussen wetgeving en praktijk, over de verantwoordelijkheden van de diverse bij het strafproces betrokken professionals en over de afstemming van de onderzoeksfase op de fase waarin besluitvorming over een strafzaak plaatsvindt. De bijdragen maken duidelijk dat de inwerkingtreding van beide wetten weliswaar een belangrijk moment voor de Nederlandse strafvordering markeert, maar dat de discussie over de inrichting van het strafrechtelijk (voor)onderzoek allerminst zal verstommen. In een vakgebied dat leeft van het debat, kan die vaststelling overigens nauwelijks verbazing wekken.

Bron: Het geduldige papier en de weerbarstige praktijk door A.A. Franken, DD 2013/16.

Lees ook:

• Een vooruitblik op noodzakelijke vernieuwing, P.A.M. Verrest (DD 2013/17)
• Herijking positie rechter-commissaris: versterking?, V. Mul (DD 2013/18)
• Toegang tot het dossier, P.T.C. van Kampen (DD 2013/19)
• Het vervolgingsbegrip anno 2013, M.J. Borgers (DD 2013/20)

Cassese's International Criminal Law

The most popular textbook available in the field, providing a concise introduction to both international criminal law and international criminal procedure. Thought-provoking analysis of a vast array of cases from different jurisdictions, including consideration of the historical and human dimensions, enabling students to understand the law in practice.

All the international criminal courts and tribunals as well as mixed courts, are fully covered, both as regards their structure, functioning and proceedings and as far as their case law is concerned.

New to this edition

A stellar line up of contributors with extensive judicial experience of international criminal tribunals and of teaching international criminal law bring insight and new perspectives to the third edition.

Fully updated to include coverage of the key judgments on international criminal law delivered by national and international courts.

Substantive revision of the chapters on international criminal proceedings, taking into account the practice and case law of the International Criminal Court

Includes a new chapter on domestic prosecution of international crimes and related international law obligations.

Chapters on international crimes and modes and forms of criminal responsibility have been completely revised.

The third edition of Cassese's International Criminal Law provides a clear account of the main substantive and procedural aspects of international criminal law. Adopting a combination of the classic common law and more theoretical approaches to the subject, it discusses:

• the historical evolution of international criminal law; 
• the legal definition of the so-called core crimes (war crimes, crimes against humanity, genocide) plus aggression, torture and terrorism;
• the forms and modes of criminal responsibility; and 
• the main issues related to the prosecution and punishment of international crimes at the national and international level, including amnesties, statutes of limitations and immunities. 

Cassese guides the reader through a vast array of cases and materials from a number of jurisdictions, providing thought-provoking analysis that brings the political and human contexts to the fore.

The International Criminal Court and all the other modern international criminal courts are fully covered, both as regards their structure, functioning and proceedings and as far as their case law is concerned.

Auteur: Cassese, Gaeta 472 bladzijden Druk: 3 | 2013 ISBN-13: 9780199694921 Prijs: € 47,15

Klik hier om het boek te bestellen via Jongbloed.