Openbaar Ministerie ontvankelijk in vervolging voor mensensmokkel ondanks eerder opgelegde bestuurlijke boete op grond van de Wet arbeid vreemdelingen, geen strijd met ne bis in idem
/Rechtbank Oost-Brabant 6 november 2026, ECLI:NL:RBOBR:2026:7868
De rechtbank Oost-Brabant veroordeelt de eigenaresse van een schoonheidssalon in Amsterdam voor mensensmokkel. Zij heeft een Braziliaanse vrouw geholpen om onder het mom van een vakantie Nederland binnen te komen en drie Braziliaanse vrouwen zonder verblijfsrecht gehuisvest en in haar salon laten werken. De verdediging bepleit niet-ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie, omdat de verdachte voor dezelfde gedraging al een bestuurlijke boete op grond van de Wet arbeid vreemdelingen heeft gekregen. De rechtbank verwerpt dat verweer: onder verwijzing naar de Hoge Raad van 9 februari 2016 en 6 oktober 2026 oordeelt zij dat geen sprake is van hetzelfde feit. Het verweer dat de verdachte niet wist dat toegang en verblijf wederrechtelijk waren, wordt weerlegd door haar eigen verklaringen. De rechtbank legt een taakstraf van 160 uur en een voorwaardelijke gevangenisstraf van één maand op, en verklaart de benadeelde partijen niet-ontvankelijk in hun vorderingen.
Inleiding en context
De verdachte is een natuurlijk persoon, geboren in 1968 en wonend in Almere. Zij drijft als eenmanszaak een schoonheidssalon in Amsterdam en is daar nog steeds eigenaresse van. De zaak gaat over drie Braziliaanse vrouwen die zonder verblijfsrecht in Nederland waren. Eén van hen heeft de verdachte vanuit Brazilië naar Nederland laten komen; de andere twee waren al eerder in Nederland. Voor de tewerkstelling heeft de verdachte eerder een bestuurlijke boete op grond van de Wet arbeid vreemdelingen (Wav) gekregen, waarvoor een betalingsregeling loopt. Hoogte en datum van die boete staan niet in het vonnis.
Het gaat om een vonnis in eerste aanleg van de meervoudige kamer, zittingsplaats ‘s-Hertogenbosch, op tegenspraak gewezen. De dagvaarding dateert van 19 juni 2026 en de zitting vond plaats op 23 oktober 2026.
Tenlastelegging en wettelijk kader
De verdachte wordt onder feit 1 verweten dat zij in de periode van 18 mei 2023 tot en met 5 juni 2023 een van de vrouwen behulpzaam is geweest bij het zich verschaffen van toegang tot Nederland. Zij betaalde de vliegtickets, instrueerde de vrouw te doen alsof zij op vakantie kwam en gaf haar daarvoor een uitnodigingsmail, terwijl zij wist of ernstige redenen had te vermoeden dat die toegang wederrechtelijk was.
Feit 2 primair verwijt de verdachte dat zij in de periode van 3 september 2022 tot en met 24 november 2023 in Amsterdam en Almere de drie vrouwen uit winstbejag behulpzaam is geweest bij het zich verschaffen van verblijf in Nederland, door hen te huisvesten en tewerk te stellen. Daarbij zou zij hebben geweten of ernstige redenen hebben gehad te vermoeden dat het verblijf wederrechtelijk was, en van het plegen van dit feit een beroep of gewoonte hebben gemaakt. Subsidiair is ten laste gelegd dat zij de drie vrouwen, die zich wederrechtelijk toegang tot of verblijf in Nederland hadden verschaft, krachtens overeenkomst of aanstelling arbeid heeft doen verrichten.
Het vonnis noemt als toepasselijk artikel 197a Sr (mensensmokkel), zonder vermelding van de leden. In het oordeel over de ontvankelijkheid noemt de rechtbank daarnaast artikel 197b Sr en artikel 2 Wav. De centrale bestanddelen zijn de wetenschap van de wederrechtelijkheid van toegang en verblijf, het huisvesten en tewerkstellen als behulpzaamheid bij verblijf, en het winstbejag.
Standpunt van het Openbaar Ministerie
De officier van justitie stelt zich op het standpunt dat zij ontvankelijk is. De geldboete is opgelegd voor overtreding van de artikelen 2 en 15a Wav. Uit rechtspraak van de Hoge Raad en de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State volgt volgens de officier van justitie dat naast een Wav-boete strafvervolging mogelijk is, omdat beide verschillende rechtsbelangen beschermen. Van schending van het ne bis in idem-beginsel of het una via-beginsel is dan geen sprake. Het arrest van de Hoge Raad van 6 oktober 2026 betrof volgens haar een fiscale zaak over een verzuimboete op grond van de AWR. Mocht artikel 50 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie van toepassing zijn, dan is ook daar geen sprake van hetzelfde feit, omdat er geen geheel van onlosmakelijk met elkaar verbonden feiten is. Door bij de straf rekening te houden met de bestuurlijke boete blijft het totaal aan sancties evenredig.
De officier van justitie acht alle ten laste gelegde feiten wettig en overtuigend bewezen en vordert een taakstraf van 160 uur.
Standpunt van de verdediging
De verdediging voert drie verweren.
Het eerste is formeel: zij bepleit niet-ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie. Volgens de verdediging is voor dezelfde gedraging al een bestuurlijke sanctie op grond van de Wav opgelegd, die als criminal charge in de zin van artikel 6 EVRM geldt, zodat de vervolging het ne bis in idem-beginsel en het una via-beginsel schendt. Zij beroept zich op HR 6 oktober 2026, ECLI:NL:HR:2026:1578, en betoogt met verwijzing naar Europese rechtspraak over artikel 50 Handvest dat bij de uitleg van het begrip hetzelfde feit in artikel 68 Sr moet worden aangesloten bij het begrip hetzelfde delict in artikel 50 Handvest.
Het tweede is een bewijsverweer: de verdediging bepleit vrijspraak omdat niet bewezen kan worden dat de verdachte ernstige redenen had te vermoeden dat de toegang wederrechtelijk was. De vrouwen waren al eerder in Nederland geweest en de verdachte dacht dat zij naar Nederland mochten komen. In de pleitnota wordt ook aangevoerd dat de verdachte kennelijk heeft gehandeld met het verdrag tussen de EU en Brazilië in gedachten.
Het derde gaat over de strafmaat: de verdediging vraagt rekening te houden met de coöperatieve houding van de verdachte en met de bestuurlijke boete. Zij verzoekt om een geheel voorwaardelijke taakstraf met een proeftijd van twee jaar, in lijn met het voorstel dat het Openbaar Ministerie een jaar eerder bij een OM-hoorgesprek aan de verdediging heeft gedaan.
Oordeel gerecht
De rechtbank stelt vast dat de dagvaarding geldig is en dat zij bevoegd is.
Ontvankelijkheid. De rechtbank stelt voorop dat het ne bis in idem-beginsel, voor het geval eerder een bestuurlijke boete is opgelegd, is vastgelegd in artikel 68 Sr en artikel 243 lid 2 in samenhang met artikel 255 lid 1 Sv, en dat het verwant is aan het una via-beginsel. Zij toetst aan de vergelijkingsfactoren uit HR 1 februari 2011, ECLI:NL:HR:2011:BM9102: de juridische aard van de feiten (beschermde rechtsgoederen en strafmaxima) en de gedraging van de verdachte. Volgens HR 6 oktober 2026 zijn die factoren ook bepalend voor artikel 243 lid 2 in samenhang met artikel 255 lid 1 Sv. Het betoog dat aansluiting moet worden gezocht bij artikel 50 Handvest faalt: uit rechtsoverwegingen 2.6.1 en 2.7 van dat arrest volgt dat artikel 50 Handvest een eigen beperkingssystematiek kent en dat het nationale feitsbegrip daarop niet hoeft te worden afgestemd. Of artikel 2 Wav enerzijds en de artikelen 197a en 197b Sr anderzijds hetzelfde feit betreffen, heeft de Hoge Raad al ontkennend beantwoord in HR 9 februari 2016, ECLI:NL:HR:2016:222. De rechtbank oordeelt daarom dat ook hier geen sprake is van hetzelfde feit.
Een verweer dat de vervolgingsbeslissing niet voldoet aan de afstemmingsvereisten van artikel 50 Handvest, als bedoeld in rechtsoverweging 2.6.3 van het arrest van 6 oktober 2026, is volgens de rechtbank niet als zodanig gevoerd en hoeft dus niet te worden beoordeeld. Op grond van rechtsoverweging 2.6.4 vergewist de rechtbank zich wel bij de strafoplegging ervan dat de nadelen van beide procedures voor de verdachte niet onevenredig zijn. Het Openbaar Ministerie is ontvankelijk en er zijn geen gronden voor schorsing van de vervolging.
Wetenschap van de wederrechtelijkheid. Bij feit 2 primair gaat het om de wederrechtelijkheid van het verblijf en niet om die van de toegang, zodat het verweer daar al op die grond strandt. Verder wordt het verweer weerlegd door de verklaringen van de verdachte zelf. Zij heeft verklaard dat zij wist dat twee van de vrouwen illegaal in Nederland waren toen zij voor haar gingen werken. Zij heeft de benodigde vergunningen niet geregeld voordat de derde vrouw naar Nederland kwam, terwijl zij wist dat dat had gemoeten. Die vrouw werkte zonder arbeidscontract omdat zij illegaal in Nederland was, en de uitnodigingsmail ging over een vakantie, zodat zij die bij de paspoortcontrole kon laten zien. Dat twee vrouwen al eerder in Nederland waren en niet door de verdachte zijn gehaald, maakt hun verblijf niet minder wederrechtelijk. Ook het beroep op het verdrag tussen de EU en Brazilië wordt weerlegd door de verklaringen van de verdachte.
Huisvesten. De rechtbank stelt vast dat de verdachte de drie vrouwen heeft gehuisvest. De vrouw die zij naar Nederland heeft gehaald, verbleef enkele dagen in de woning van de verdachte in Almere en daarnaast in de salon. Dat laatste blijkt uit de verklaring van een van de andere vrouwen en uit telefoononderzoek: haar toestel maakte in de periode van 23 oktober 2023 tot en met 4 november 2023 op 293 momenten verbinding met het wifinetwerk van de salon, ook ‘s nachts en vroeg in de ochtend. De twee andere vrouwen sliepen in de salon, en de verdachte wist dat.
Winstbejag. De rechtbank leidt het winstbejag af uit het feit dat de vrouwen in de salon klanten van de verdachte behandelden. De verdachte zette hun arbeid in voor haar eigen onderneming met het oog op financieel voordeel. Zij betaalde de vrouwen contant en droeg nooit premies of belastingen voor hen af, waardoor zij kosten heeft bespaard.
Overige verweren merkt de rechtbank aan als bewijsverweren, die worden weerlegd door de bewijsmiddelen. Het bewezenverklaarde levert bij feit 1 mensensmokkel op. Bij feit 2 primair luidt de kwalificatie: een ander uit winstbejag behulpzaam zijn bij het zich verschaffen van verblijf in Nederland, terwijl hij weet dat dat verblijf wederrechtelijk is, begaan door een persoon die daarvan een gewoonte maakt.
Bewezenverklaring
Feit 1: in de periode van 18 mei 2023 tot en met 5 juni 2023 in Nederland een ander behulpzaam zijn geweest bij het zich verschaffen van toegang tot Nederland, door haar vliegtickets te betalen, haar de instructie te geven te doen alsof zij op vakantie kwam en haar daarvoor een uitnodigingsmail te geven, terwijl de verdachte wist dat die toegang wederrechtelijk was.
Feit 2 primair: in de periode van 3 september 2022 tot en met 24 november 2023 te Amsterdam en Almere anderen, te weten de drie vrouwen, uit winstbejag behulpzaam zijn geweest bij het zich verschaffen van verblijf in Nederland door hen te huisvesten en tewerk te stellen, terwijl de verdachte wist dat dat verblijf wederrechtelijk was, en van het plegen van dit feit een gewoonte hebben gemaakt.
De verdachte wordt vrijgesproken van wat meer of anders ten laste is gelegd, waaronder de variant ernstige redenen hebben te vermoeden, de doorreis en het maken van een beroep van het feit.
Strafoplegging en maatregelen
De rechtbank weegt de aard en ernst van de feiten, de omstandigheden waaronder ze zijn gepleegd, de persoon van de verdachte, het wettelijke strafmaximum en de straffen voor soortgelijke feiten. Volgens de rechtbank maakt mensensmokkel een ernstige inbreuk op de internationale rechtsorde, doorkruist het het beleid tegen illegale toegang en illegaal verblijf, en houdt het een illegaal circuit in stand dat gemakkelijk tot uitbuiting en misbruik van kwetsbare personen leidt. De verdachte had er financieel voordeel van, omdat zij meer klanten kon helpen en geen premies en belastingen afdroeg. In haar voordeel weegt mee dat zij niet eerder met justitie in aanraking is geweest (uittreksel van 7 september 2026), grotendeels heeft bekend en heeft erkend dat zij fout heeft gehandeld.
Het oriëntatiepunt voor mensensmokkel is drie maanden onvoorwaardelijke gevangenisstraf per gesmokkelde. Gelet op de persoonlijke omstandigheden vindt de rechtbank een onvoorwaardelijke gevangenisstraf niet passend; voor een juiste normhandhaving is een taakstraf passend en geboden. Omdat de verdachte van haar handelen een gewoonte heeft gemaakt en nog steeds eigenaresse is van een schoonheidssalon, legt de rechtbank daarnaast een voorwaardelijke gevangenisstraf op. De nadelen van de bestuursrechtelijke en de strafrechtelijke procedure samen zijn met deze straf volgens de rechtbank niet onevenredig.
De rechtbank legt op:
een taakstraf van 160 uur, subsidiair 80 dagen hechtenis, met aftrek van de tijd in verzekering tegen 2 uur per dag;
een gevangenisstraf van één maand, voorwaardelijk, met een proeftijd van twee jaar en de algemene voorwaarde.
De taakstraf is gelijk aan de eis. Met de voorwaardelijke gevangenisstraf gaat de rechtbank verder dan de eis, en het verzoek van de verdediging om een geheel voorwaardelijke taakstraf volgt zij niet. Bijkomende straffen of maatregelen worden niet opgelegd.
Twee van de vrouwen hebben zich als benadeelde partij gevoegd, met vorderingen van € 8.000 (€ 3.000 materiële en € 5.000 immateriële schade) en € 6.136,90 (€ 1.136,90 materiële en € 5.000 immateriële schade), telkens met wettelijke rente en de schadevergoedingsmaatregel. Het Openbaar Ministerie acht de materiële schade toewijsbaar en wil de immateriële schade matigen tot € 3.000; de verdediging vraagt afwijzing. De rechtbank verklaart beide benadeelde partijen geheel niet-ontvankelijk. Het gemiste loon is een vordering tot nakoming van afspraken tussen de vrouwen en de verdachte, en geen schade die rechtstreeks door het bewezenverklaarde is toegebracht. De immateriële schade vloeit volgens de onderbouwing vooral voort uit de omstandigheden waaronder de vrouwen hebben gewerkt, terwijl uitbuiting niet ten laste is gelegd. Welk deel rechtstreeks door het bewezenverklaarde is veroorzaakt, kan niet zonder nader onderzoek worden vastgesteld, en dat onderzoek zou het strafgeding onevenredig belasten. De vorderingen kunnen bij de burgerlijke rechter worden aangebracht. De benadeelde partijen worden veroordeeld in de proceskosten van de verdachte, begroot op nihil.
Lees hier de volledige uitspraak.
