Cassatieberoep over het ontbreken van inlichtingen over afstand van rechtsbijstand aan de verdachte die zichzelf verdedigt in hoger beroep

/

Hoge Raad 3 november 2026, ECLI:NL:HR:2026:1806

De Hoge Raad verwerpt het cassatieberoep van een verdachte die door het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden is veroordeeld voor de mishandeling van een beveiligingsmedewerker van het gemeentehuis. De verdachte verschijnt op de terechtzitting in hoger beroep zonder raadsman, terwijl hij in eerste aanleg en aanvankelijk ook in hoger beroep wel een raadsman heeft. Uit het proces-verbaal van die terechtzitting blijkt niet dat het hof hem heeft ingelicht op de manier die artikel 28a lid 2 Sv voorschrijft. De Hoge Raad acht de klachten daarover terecht, maar oordeelt dat dit verzuim alleen tot nietigheid leidt als vast komt te staan dat de verdachte daardoor in zijn belangen is geschaad. In het respecteren van de keuze van de verdachte om zichzelf te verdedigen ligt het niet onbegrijpelijke oordeel van het hof besloten dat de verdachte de gevolgen van de afstand kon overzien en dat de behandeling zonder raadsman verenigbaar is met artikel 6 EVRM. De Hoge Raad wijst er daarnaast op dat het hof tijdens de behandeling bijzondere aandacht heeft geschonken aan het ontbreken van een raadsman.

Achtergrond

De verdachte is een natuurlijk persoon, geboren in 1983. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden veroordeelt hem op 21 december 2023 wegens mishandeling, volgens de inhoudsindicatie artikel 300 lid 1 Sr, tot een geheel voorwaardelijke taakstraf van dertig uren, subsidiair vijftien dagen hechtenis, met een proeftijd van twee jaren. De politierechter heeft hem op 20 mei 2021 veroordeeld tot een taakstraf van dertig uren, waarvan twintig uren voorwaardelijk.

In eerste aanleg staat een raadsman de verdachte bij. Een tweede raadsman stelt zich op 31 mei 2021, stelt hoger beroep in en onttrekt zich op 29 juli 2021. De verdachte dient vervolgens twee wrakingsverzoeken in en verzoekt meermaals per e-mail om aanhouding. Het hof houdt de zaak op 12 januari 2023 voor onbepaalde tijd aan. Hernieuwde aanhoudingsverzoeken voor de terechtzitting van 7 december 2023 wijst het hof af, waarop de verdachte bericht dat dit voor hem geen probleem is. Hij verschijnt op die terechtzitting zonder raadsman.

Uit het proces-verbaal van die terechtzitting blijkt onder meer dat de verdachte bezwaar maakt tegen de aanwezigheid van de parketpolitie en de benadeelde partij, zich op niet nader omschreven medische redenen beroept en om behandeling achter gesloten deuren verzoekt. Het hof onderbreekt de behandeling om hem zonder publiek een toelichting te laten geven. De verdachte verklaart bijzonder hooggevoelig te zijn. Het hof wijst het verzoek om behandeling achter gesloten deuren af. Daarna voert de verdachte zelf het woord, onder meer over de nietigheid van het vonnis in eerste aanleg, noodweer en overmacht, en hij verzoekt om vrijspraak.

Cassatiemiddelen

Namens de verdachte stelt de advocaat N. van Schaik vier cassatiemiddelen voor. Het tweede middel klaagt over schending van artikel 28a lid 2 Sv en artikel 6 EVRM, omdat het hof de verdachte niet heeft ingelicht over de gevolgen van afstand van rechtsbijstand en ook overigens de zorg voor een effectieve verdediging zonder meer aan de verdachte heeft gelaten. De inhoud van het eerste, het derde en het vierde middel blijkt niet uit de uitspraak. De advocaat-generaal Sinnige concludeert tot verwerping van het beroep. De raadsman reageert daarop schriftelijk.

Beoordeling Hoge Raad

Tweede middel. De Hoge Raad stelt in rechtsoverweging 2.4.1 en 2.4.2 voorop dat het onder artikel 6 lid 3, aanhef en onder c, EVRM en artikel 28 Sv aan de verdachte is om te kiezen of hij zichzelf ter terechtzitting verdedigt. Afgezien van enkele wettelijke uitzonderingen kan hij op grond van artikel 28a lid 1 Sv vrijwillig en ondubbelzinnig afstand doen van rechtsbijstand, waarvoor hij voldoende geïnformeerd moet zijn, onder verwijzing naar HR 7 juni 2022, ECLI:NL:HR:2022:825, rechtsoverweging 2.4.2. Artikel 28a lid 2 Sv verplicht de rechter die bemerkt dat de verdachte afstand wil doen, hem over de gevolgen in te lichten, mee te delen dat hij op zijn beslissing kan terugkomen en daarvan proces-verbaal op te maken. In rechtsoverweging 2.4.3 voegt de Hoge Raad toe dat onder meer van belang is of concrete beperkingen bestaan die samenhangen met een eventuele kwetsbaarheid van de verdachte, bijvoorbeeld in zijn proceshouding of door een vermoede psychische stoornis, die de rechter aanleiding geven na te gaan of de verdachte de gevolgen van de afstand redelijkerwijs kan overzien, onder verwijzing naar HR 9 april 2024, ECLI:NL:HR:2024:556, rechtsoverweging 2.8.3.

In rechtsoverweging 2.5.1 stelt de Hoge Raad vast dat uit het proces-verbaal niet blijkt dat het hof de verdachte overeenkomstig artikel 28a lid 2 Sv heeft geïnformeerd, en evenmin dat het hof is nagegaan of hij die informatie eerder, bij het doen van afstand, heeft ontvangen. Het middel is in zoverre terecht voorgesteld.

Dat leidt niet tot cassatie. Volgens rechtsoverweging 2.5.2 leidt dit verzuim alleen tot nietigheid van het onderzoek ter terechtzitting en het arrest als vast komt te staan dat de verdachte daardoor in zijn mede door artikel 6 lid 3, aanhef en onder c, EVRM gewaarborgde belangen is geschaad. Het hof heeft de keuze van de verdachte om zichzelf te verdedigen gerespecteerd. Daarin ligt het oordeel besloten dat de verdachte redelijkerwijs de gevolgen van de afstand kon overzien en dat behandeling zonder raadsman niet onverenigbaar is met artikel 6 EVRM. Dat oordeel is niet onbegrijpelijk, omdat uit het proces-verbaal niet kan worden afgeleid dat sprake was van concrete beperkingen samenhangend met een eventuele kwetsbaarheid, op grond waarvan het hof ervan blijk had moeten geven dat te hebben nagegaan. Verder blijkt uit het proces-verbaal dat het hof bijzondere aandacht heeft geschonken aan het ontbreken van een raadsman en heeft bewaakt dat de verdachte zijn verdediging naar eigen inzicht kon voeren. Het hof heeft de zaak tweemaal op verzoek van de verdachte aangehouden, de inhoudelijke behandeling onderbroken voor een toelichting op de gestelde medische redenen, en de aangevoerde verweren in juridische termen geduid en in zijn arrest besproken. Het middel faalt.

Eerste, derde en vierde middel. Deze klachten kunnen niet tot cassatie leiden. De Hoge Raad motiveert dit met toepassing van artikel 81 lid 1 RO niet nader.

Ambtshalve stelt de Hoge Raad vast dat de redelijke termijn in de cassatiefase is overschreden, omdat meer dan twee jaren zijn verstreken sinds het instellen van het cassatieberoep. Gelet op de geheel voorwaardelijke taakstraf volstaat hij met die vaststelling.

Beslissing van de Hoge Raad

De Hoge Raad verwerpt het beroep.

Lees hier de volledige uitspraak.

Gerelateerde berichten

Gerelateerde cursussen

/ /
, , ,

BijzonderStrafrecht.nl

Print Friendly and PDF ^