Hoge Raad verwerpt cassatieberoep over het ontbreken van inlichtingen op grond van artikel 28a lid 2 Sv aan een verdachte die zich in hoger beroep zonder raadsman verdedigt

/

Hoge Raad 3 november 2026, ECLI:NL:HR:2026:1806

De Hoge Raad verwerpt het cassatieberoep van een verdachte die door het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden is veroordeeld tot een geheel voorwaardelijke taakstraf van dertig uren wegens mishandeling van een beveiligingsmedewerker van een gemeentehuis. De verdachte wordt in eerste aanleg en aanvankelijk ook in hoger beroep bijgestaan door een raadsman, maar verschijnt op de terechtzitting in hoger beroep zonder raadsman en voert zelf zijn verdediging. Het tweede cassatiemiddel klaagt dat het hof hem niet heeft ingelicht over de gevolgen van het doen van afstand van rechtsbijstand, zoals artikel 28a lid 2 Sv voorschrijft, en de zorg voor een effectieve verdediging zonder meer aan hem heeft gelaten. De Hoge Raad stelt vast dat uit het proces-verbaal niet blijkt dat het hof de verdachte zo heeft geïnformeerd of heeft nagegaan of hij die informatie eerder heeft ontvangen, zodat het middel in zoverre terecht is voorgesteld. Dat verzuim leidt volgens de Hoge Raad alleen tot nietigheid als vast komt te staan dat de verdachte daardoor in zijn mede door artikel 6 lid 3, aanhef en onder c, EVRM gewaarborgde belangen is geschaad. Het hof heeft de keuze van de verdachte om zichzelf te verdedigen gerespecteerd, uit het proces-verbaal blijken geen concrete beperkingen die samenhangen met een eventuele kwetsbaarheid, en het hof heeft tijdens de behandeling bewaakt dat de verdachte zijn verdediging naar eigen inzicht kon voeren.

Achtergrond

De verdachte is een natuurlijk persoon, geboren in 1983. Hij wordt vervolgd voor de mishandeling van een beveiligingsmedewerker van het gemeentehuis. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden veroordeelt hem op 21 december 2023 wegens mishandeling, artikel 300 lid 1 Sr, tot een geheel voorwaardelijke taakstraf van dertig uren, subsidiair vijftien dagen hechtenis, met een proeftijd van twee jaren. De politierechter legt op 20 mei 2021 een taakstraf op van dertig uren, waarvan twintig uren voorwaardelijk.

Bij de politierechter, op 2 februari 2021 en 20 mei 2021, staat een raadsman de verdachte bij. Op 31 mei 2021 stelt een andere advocaat zich als raadsman en stelt hoger beroep in; op 29 juli 2021 laat deze het hof weten zich te onttrekken. Voorafgaand aan de terechtzitting van 31 augustus 2022 dient de verdachte een wrakingsverzoek in, dat op 30 september 2022 wordt afgewezen. Voor de nieuwe terechtzitting van 12 januari 2023 verzoekt de verdachte per e-mail om aanhouding; het hof laat hem op 6 januari 2023 weten dat de zaak wordt aangehouden, waarna op 11 januari 2023 een tweede wrakingsverzoek binnenkomt. De zaak wordt op 12 januari 2023 voor onbepaalde tijd aangehouden. Na oproeping voor de terechtzitting van 7 december 2023 verzoekt de verdachte op 1 en 5 december 2023 opnieuw om aanhouding. Het hof wijst die verzoeken op 6 december 2023 af, waarop de verdachte antwoordt dat dit voor hem geen probleem is en dat hij er zal zijn. Hij verschijnt op 7 december 2023 zonder raadsman.

Uit het proces-verbaal van die terechtzitting blijkt onder meer dat de verdachte bezwaar maakt tegen de aanwezigheid van de parketpolitie en van de benadeelde partij, verzoekt om behandeling achter gesloten deuren en zich daarbij beroept op medische redenen. Het hof onderbreekt de behandeling om hem in de gelegenheid te stellen die redenen in aanwezigheid van alleen de leden van het hof en de parketpolitie toe te lichten, en wijst het verzoek daarna af. De verdachte geeft vervolgens zijn bezwaren tegen het vonnis op, ontkent de tenlastegelegde trapbeweging, beroept zich op noodweer en overmacht en verzoekt om vrijspraak.

Cassatiemiddelen

Namens de verdachte stelt de advocaat N. van Schaik vier cassatiemiddelen voor. Het tweede middel klaagt over schending van artikel 28a lid 2 Sv en artikel 6 EVRM, doordat het hof de verdachte niet heeft ingelicht over de gevolgen van het doen van afstand van rechtsbijstand en ook overigens de zorg voor een effectieve verdediging zonder meer aan de verdachte heeft gelaten. De inhoud van het eerste, het derde en het vierde middel blijkt niet uit de uitspraak. De advocaat-generaal V.M.A. Sinnige concludeert tot verwerping van het beroep (ECLI:NL:PHR:2026:591). De raadsman reageert daarop schriftelijk.

Beoordeling Hoge Raad

Tweede middel. De Hoge Raad stelt in rechtsoverweging 2.4.1 en 2.4.2 voorop dat artikel 6 lid 3, aanhef en onder c, EVRM de verdachte het recht geeft zichzelf te verdedigen of zich te laten bijstaan door een advocaat, en dat artikel 28 Sv die waarborg tot uitdrukking brengt. Voor het onderzoek op de terechtzitting is het aan de verdachte om te kiezen of hij zichzelf verdedigt of zich laat verdedigen door een advocaat. Afgezien van enkele wettelijke uitzonderingen kan hij op grond van artikel 28a lid 1 Sv vrijwillig en ondubbelzinnig afstand doen van het recht op rechtsbijstand, waarvoor hij voldoende geïnformeerd moet zijn (vgl., in een ander verband, HR 7 juni 2022, ECLI:NL:HR:2022:825, rechtsoverweging 2.4.2). Artikel 28a lid 2 Sv schrijft voor dat de rechter, wanneer hem duidelijk is dat de verdachte afstand wil doen, hem inlicht over de gevolgen daarvan en meedeelt dat hij van zijn beslissing kan terugkomen, waarvan proces-verbaal wordt opgemaakt.

In rechtsoverweging 2.4.3 overweegt de Hoge Raad dat voor de vraag of de verdachte overeenkomstig artikel 28a lid 1 Sv afstand heeft gedaan, onder meer van belang is of sprake is van concrete beperkingen die samenhangen met een eventuele kwetsbaarheid van de verdachte, bijvoorbeeld in relatie tot zijn proceshouding of een bij hem vermoede psychische stoornis, die de rechter aanleiding geven na te gaan of de verdachte redelijkerwijs in staat is te oordelen over de mogelijke gevolgen van die afstand en dus in vrijheid zijn wil heeft kunnen bepalen (vgl. HR 9 april 2024, ECLI:NL:HR:2024:556, rechtsoverweging 2.8.3).

In rechtsoverweging 2.5.1 stelt de Hoge Raad vast dat uit het proces-verbaal van de terechtzitting van 7 december 2023 niet blijkt dat het hof de verdachte heeft geïnformeerd op de wijze die artikel 28a lid 2 Sv voorschrijft, en evenmin dat het hof is nagegaan of de verdachte die informatie eerder, bij het doen van afstand, heeft ontvangen. Het middel is in zoverre terecht voorgesteld, maar leidt niet tot cassatie.

Volgens rechtsoverweging 2.5.2 leidt dit verzuim alleen tot nietigheid van het onderzoek op de terechtzitting en het arrest als vast komt te staan dat de verdachte daardoor in zijn mede door artikel 6 lid 3, aanhef en onder c, EVRM gewaarborgde belangen is geschaad. Uit het proces-verbaal volgt dat het hof de keuze van de verdachte om zichzelf te verdedigen heeft gerespecteerd. Daarin ligt als oordeel van het hof besloten dat de verdachte redelijkerwijs in staat is geweest te oordelen over de mogelijke gevolgen van afstand van rechtsbijstand en dat behandeling zonder raadsman niet onverenigbaar is met het recht op een eerlijk proces. Dat oordeel is niet onbegrijpelijk, omdat uit het proces-verbaal niet kan worden afgeleid dat sprake was van concrete beperkingen samenhangend met een eventuele kwetsbaarheid op grond waarvan het hof ervan blijk had moeten geven dit te hebben nagegaan. Verder heeft het hof bijzondere aandacht geschonken aan de omstandigheid dat de verdachte geen raadsman had en bewaakt dat hij de verdediging naar eigen inzicht kon voeren. Het hof heeft de behandeling tweemaal op verzoek van de verdachte aangehouden, de inhoudelijke behandeling onderbroken om hem toelichting te laten geven op de door hem gestelde medische redenen, en de door hem gevoerde verweren in juridische termen geduid en in het arrest besproken, zoals weergegeven in de conclusie van de advocaat-generaal onder 6.2 en 6.3. Het middel faalt.

Eerste, derde en vierde middel. Deze klachten kunnen niet tot vernietiging leiden. De Hoge Raad motiveert dat oordeel niet, omdat de beoordeling geen beantwoording vergt van vragen die van belang zijn voor de eenheid of de ontwikkeling van het recht, artikel 81 lid 1 RO.

Ambtshalve stelt de Hoge Raad vast dat hij uitspraak doet meer dan twee jaren na het instellen van het cassatieberoep, zodat de redelijke termijn van artikel 6 lid 1 EVRM is overschreden. Gelet op de opgelegde geheel voorwaardelijke taakstraf van dertig uren volstaat de Hoge Raad met dat oordeel en verbindt hij er geen ander rechtsgevolg aan.

Beslissing van de Hoge Raad

De Hoge Raad verwerpt het beroep.

Lees hier de volledige uitspraak.

Gerelateerde berichten

Gerelateerde cursussen

/ /
, , ,

BijzonderStrafrecht.nl

Print Friendly and PDF ^