'De boete uit balans: Het gebruik van de bestuurlijke boete in de praktijk van het financieel toezicht'

Sinds 2000 beschikken de financiële toezichthouders, de AFM en DNB, over de bevoegdheid om een bestuurlijke boete op te leggen. De invoering van de bestuurlijke boete was het beleidsmatige antwoord op het zogenoemde handhavingstekort ten aanzien van de sociaaleconomische ordeningswetgeving. De bestuurlijke boete kan worden beschouwd als een systeemdoorbraak in de rechtshandhaving. De verwachtingen van de doelmatigheid waren dan ook hoog. De bestuurlijke boete zou voorzien in een lacune in de handhaving. Tegelijk was er ook kritiek. De bestuurlijke boete zou het bestuur en de bestuursrechter niet zijn toe te vertrouwen, de belangen van betrokkenen zouden beter zijn gewaarborgd binnen het straf(proces)recht. Aan de hand van boetebesluiten, interviews met medewerkers van de toezichthouders en met advocaten, en jurisprudentie is de boetepraktijk van de financiële toezichthouders onderzocht: hoe wegen de AFM en DNB de betrokken belangen en bepalen zij de hoogte van de boete? Hoe verhoudt zich dat tot de discussie tussen de voor- en tegenstanders van de invoering van de bestuurlijke boete? Het onderzoek brengt een opmerkelijke discrepantie aan het licht tussen de beoogde doelen en werking van de boete en de toepassing in de praktijk. Dit werpt een nieuw licht op de ‘oude’ bezwaren tegen de bestuurlijke boete: het ontbreken van tegenwicht en transparantie.

Praktische Informatie

• Auteur: Arnt Mein
• 318 pagina's
• Jaar van uitgave: 2015
• 978‐94‐6236‐559‐9
• € 47,50

Klik hier om het boek te bestellen.

'Anti-corruptieregelgeving: ook relevant voor de kleine praktijk'

Interview met Arjen Tillema en Marrit Verveld-Suijkerbuijk. Arjen Tillema en Marrit Verveld-Suijkerbuijk zijn als geen ander op de hoogte van anticorruptie-, sanctie- en witwasregelgeving. Als zowel grote als kleinere Nederlandse ondernemingen hiermee te maken hebben, dan zeker ook hun advocaten. Die doen er dus goed aan zich te verdiepen in de bijbehorende wetten en regels, betogen beide advocaten op donderdag 18 juni tijdens een workshop op de eerste Dag van de Ondernemende Advocaat. Lees verder:

• Anti-corruptieregelgeving: ook relevant voor de kleine praktijk door Joris Rietbroek in OSP 2015 3/4

'Online kansspelen: de hervorming nabij'

'Gambling is a principle inherent in human nature.’ Gaf deze menselijke natuur in 2004 reeds uiting aan een Europese online gokmarkt die goed was voor twee tot drie miljard Euro aan speelinkomsten, ruim tien jaar later lijkt zowel de vraag als het aanbod naar historische hoogte te zijn gestegen. Kansspelen op internet zijn niet meer weg te denken, ook niet uit de Nederlandse maatschappij. Met een wetsvoorstel voor de deur dat strekt tot regulering van deze markt lijkt Nederland klaar om haar huidige gesloten kansspelbeleid te hervormen. Dit tot groot genoegen van vele online marktspelers.Onder de Nederlandse Wet op de kansspelen is het nog altijd verboden om kansspelen op internet aan te bieden. Op 23 juli 2014 is het wetsvoorstel Kansspelen op afstand voor behandeling naar de Tweede Kamer gezonden. Dit voorstel biedt een regime waarbij aanbieders middels een vergunning de mogelijkheid krijgen om zich legaal op Nederlandse ingezetenen te richten. Een ogenschijnlijk overzichtelijk regelgevend kader met grote implicaties voor de praktijk. Dit artikel beschrijft de opkomst van de liberalisering van de Nederlandse kansspelmarkt, de gevolgen van deze aankomende reformatie en de rol hierin van de Kansspelautoriteit.

Lees verder:

• Online kansspelen: de hervorming nabij door mr. R.E. van Schaik en mr. R.M. de Wit in Tijdschrift voor Internetrecht 2015 nr. 1

‘De strafrechtelijke strijd over de Verklaring Omtrent het Gedrag’

De Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) staat volop in de belangstelling. Strafrechtadvocaten betrekken deze bestuursrechtelijke integriteitsverklaring steeds vaker in strafzaken waardoor strafrechters geregeld worden geconfronteerd met verweren daaromtrent. De oorspronkelijke houding van de strafrechters was afzijdig en terughoudend te noemen; ze hielden zich ver van een inhoudelijke beoordeling en lieten die over aan de bestuursrechter. Tegenwoordig kan de strafrechter als betrokken en ongeremd worden betiteld. In dit artikel wordt de rol van de strafrechter als VOG-beoordelaar besproken aan de hand van recente jurisprudentie, waarbij wordt ingegaan op de wenselijkheid van die, door de strafrechters zelf toegeëigende, rol. Lees verder:

• De strafrechtelijke strijd over de Verklaring Omtrent het Gedrag door L.M. Schoutsen in TPWS 2015/13

‘Conservatoir beslag en verhaalsfrustratie bij een klagende derde’

Het Openbaar Ministerie legt in strafrechtelijke onderzoeken conservatoir beslag om het recht tot verhaal van een op te leggen geldboete en/of op te leggen ontnemingsmaatregel veilig te stellen. De wetgever heeft de mogelijkheid geboden om in dit kader eveneens beslag te leggen op voorwerpen die niet langer aan de verdachte, maar aan een ander zijn gaan toebehoren. Dit zogenaamde anderbeslag, dat onderscheiden dient te worden van derdenbeslag, is mogelijk indien sprake is van verhaalsfrustratie. De vraag is wat hieronder precies dient te worden verstaan. Naar aanleiding van de parlementaire geschiedenis en naar aanleiding van onder meer een recent arrest van de Hoge Raad (HR 9 september 2014, ECLI:NL:HR:2014:2746ECLI:NL:HR:2014:2746) behandelen de auteurs deze vraag. Lees verder:

• Conservatoir beslag en verhaalsfrustratie bij een klagende derde door J.L. Baar & D.J.G.J. Cornelissen in TPWS 2015/11

'Enkele vragen rondom het professioneel verschoningsrecht in fraudezaken'

Het professioneel verschoningsrecht is een belangrijke hoeksteen van de rechtsstaat. Samen met de geheimhoudingsplicht is het beginsel een voorwaarde voor een beschaafd rechtsstelsel. Dit grote belang rechtvaardigt dat men scherp blijft op de vraag wat er precies onder het beginsel valt. Het broeit namelijk al een tijd rondom het professioneel verschoningsrecht. Diverse partijen constateren al een geruime tijd verscheidene vraag- en knelpunten. Het gaat om serieuze vragen in het domein van de financieel-economische criminaliteit (voornamelijk fraude), die een serieuze bespreking verdienen. In dit artikel wordt ingegaan op de geconstateerde vraag- en knelpunten. Op 3 februari 2015 heeft de Minister van Veiligheid en Justitie een zogenaamde ‘contourennota’ ter consultatie aan diverse organisaties gezonden. In deze contourennota schetst de minister welke wijzigingen hij voorstaat in het kader van het traject Modernisering Wetboek van Strafvordering. Het professioneel verschoningsrecht is één van de (vele) onderwerpen die in deze nota aan bod komen.

Ten aanzien van het professioneel verschoningsrecht stelt de minister in de contourennota dat gebleken is dat “de huidige wettelijke regeling van dit verschoningsrecht […] de stand van zaken (in de jurisprudentie) rondom het verschoningsrecht niet meer weerspiegelt. Hierdoor is het zowel voor de opsporende en vervolgende instanties als de burger lastig een volledig beeld te krijgen van de geldende regels. In lijn met de doelstellingen van de modernisering van het wetboek […] zal de wettelijke regeling in lijn worden gebracht met de bestaande praktijk”.

Een ogenschijnlijk beperkte wijziging dus waar het gaat om het professioneel verschoningsrecht. Overigens één waarbij de geheimhoudingsplicht expliciet buiten beeld blijft. Is dat alles terecht? Het broeit namelijk al een tijd rondom het professioneel verschoningsrecht. Diverse partijen constateren al een geruime tijd verscheidene vraag- en knelpunten. Het gaat om serieuze vragen in het domein van de financieel-economische criminaliteit (voornamelijk fraude), die een serieuze bespreking verdienen. In dit artikel zetten de auteurs uiteen over welke vraag- en knelpunten het gaat, waarom discussie over deze punten noodzakelijk is en waarom een brede(re) discussie ten aanzien van het professioneel verschoningsrecht dan ook gewenst is.

Dit artikel is als volgt opgebouwd. Als eerste passeren ratio, juridisch kader en reikwijdte van het professioneel verschoningsrecht de revue. Vervolgens wordt ingegaan op diverse vraag- en knelpunten uit de praktijk. Dit betreffen zowel punten ten aanzien van het verschoningsrecht, als punten ten aanzien van de geheimhoudingsplicht.

Lees verder:

• Enkele vragen rondom het professioneel verschoningsrecht in fraudezaken door Mr. A.P. Altena en mr. J. Mooijen in TPWS 2015/16

'Het Europees Bureau voor Fraudebestrijding (OLAF)'

Dit artikel analyseert de juridische uitdagingen waarvoor OLAF, opgericht in 1999, op dit ogenblik staat. Vier thema’s treden daarbij op de voorgrond: onderzoeksbevoegdheden, procedurewaarborgen, controle en rechtsbescherming. Daarbij wordt dieper ingegaan op de betekenis en impact van verschillende, door het Handvest van de grondrechten van de EU gewaarborgde grondrechten, zoals het recht op eerbiediging van het privéleven, het recht om te worden gehoord, het recht op inzage in het dossier en het recht op een doeltreffende voorziening in rechte. Lees verder:

• Het Europees Bureau voor Fraudebestrijding (OLAF) door J. Inghelram in SEW Tijdschrift voor Europees en economisch recht 63e jrg., nr. 5, mei 2015

'Verhullen van de herkomst bij witwassen: Een stand van zaken en handvatten voor de praktijk'

Als witwassen is in het Wetboek van Strafrecht in art. 420bis lid 1 sub b strafbaar gesteld het voorhanden hebben, verwerven, overdragen, omzetten of gebruik maken van een voorwerp dat uit een misdrijf afkomstig is. Toen witwassen in 2001 expliciet strafbaar werd gesteld in het Nederlandse Wetboek van Strafrecht overwoog de minister daartoe in de memorie van toelichting – samengevat – dat de aanpak van witwassen via de helingbepalingen op een belangrijke beperking stuitte, te weten de heler-steler- regel. De helingbepalingen zorgden ervoor dat de verdachte niet voor witwassen vervolgd zou kunnen worden als hij een voordeel uit eigen misdrijf had verkregen en dat vervolgens zelf in het witwastraject had gebracht. In de memorie van toelichting valt te lezen dat de minister van oordeel was dat witwassen ook strafbaar behoorde te zijn wanneer het om opbrengsten ging uit eigen misdrijf. Dat opende voor een aantal strafzaken de mogelijkheid dat een verdachte door het Openbaar Ministerie kon worden vervolgd voor het enkele voorhanden hebben van een goed uit eigen misdrijf (ter voorbeeld: de dief die een fiets steelt, wast ook direct die fiets wit op het moment dat hij deze steelt. Hij heeft de fiets immers ‘voorhanden’). Dit bracht de Hoge Raad voor een dilemma: naar de tekst van de wet is het enkele voorhanden hebben van een goed uit eigen misdrijf voldoende voor een witwasveroordeling maar blijkens de memorie van toelichting is het doel van de witwasbepalingen het aanpakken van de aantasting van de integriteit van het financiële en economische verkeer en de bedreiging van de openbare orde. Worden deze aangetast bij het enkele voorhanden hebben van een goed uit eigen misdrijf afkomstig? De Hoge Raad beantwoordde deze laatste vraag ontkennend en kwam met een oplossing. Deze oplossing wordt in de dogmatiek de kwalificatieuitsluitingsgrond genoemd.

Gelet op de ontwikkelingen in de rechtspraak beogen de auteurs van dit artikel een juridisch kader te geven waarin wordt uitgelegd wat deze kwalificatieuitsluitingsgrond inhoudt, hoe de rechterlijke macht deze kwalificatieuitsluitingsgrond heeft toegepast in de praktijk, hoe deze kwalificatieuitsluitingsgrond zich verhoudt tot het begrip herkomst genoemd in sub a van art. 420bis lid 1 en tot slot bieden zij enkele handvatten voor de praktijk (opsporing, vervolging, rechterlijk oordeel en verdediging).

Lees verder:

• Verhullen van de herkomst bij witwassen: Een stand van zaken en handvatten voor de praktijk door mr. W.H. Hulst & mr. S. Visser in TBS&H 1(4)

Leestip: De rechtspersoon in het strafrecht

In deze studiepocket staan de rechtspersoon en zijn leidinggever in het positieve strafrecht centraal. De werking van de algemene regeling in art. 51 Sr wordt op klassieke wijze uit de doeken gedaan door aandacht te schenken aan de wetsgeschiedenis, de bestanddelen van de bepaling en de ontwikkelingen in rechtspraak en literatuur. Uitgebreid wordt stilgestaan bij het daderschap van de rechtspersoon en de vervolgbaarheid en bestraffing van de rechtspersoon en de feitelijke leidinggever of opdrachtgever voor strafbare feiten begaan door die rechtspersoon.

Bovendien wordt aandacht geschonken aan enkele strafprocessuele aspecten die verbonden zijn aan de opsporing, vervolging en berechting van strafbare feiten begaan door een rechtspersoon. Daarmee beoogt de studiepocket een toegankelijk overzicht te bieden, dat dienstbaar kan zijn aan de rechtspraktijk.

Door uitgebreid te verwijzen naar literatuur en rechtspraak biedt dit boek ook een basis voor verdere bestudering van het onderwerp van dit boek.

Praktische Informatie

Auteur: A.N. Kesteloo 178 blz.

2e druk, 2015 EAN: 9789013115420

Klik hier om het boek te bestellen.

Overzicht rechtspraak EHRM mbt dubbele vervolging

Samenloop van fiscale procedures met strafrechtelijke procedures leidt vaak tot interessante casuïstiek vanuit het EHRM perspectief. In de rubriek Fiscaal Strafrecht in de laatste editie van Delikt en Delikwent zetten auteurs W.E.C.A. Valkenburg & A.A. Feenstra recente rechtspraak uiteen die ziet op de vraag of sprake is van een dubbele vervolging. Hoewel Nederland ten aanzien van het IVBPR en het EVRM het voorbehoud heeft gemaakt geen verdere verplichtingen te aanvaarden dan welke uit artikel 68 Sr voortvloeien, zien we ook in ons rechtssysteem bepalingen die beogen – zij het via een andere weg – te voorkomen dat iemand dubbel wordt gestraft: het una via-beginsel. Dit beginsel brengt met zich dat geen bestuurlijke boete meer kan worden opgelegd indien tegen de betrokkene wegens dezelfde gedraging een strafvervolging is ingesteld en het onderzoek ter zitting is aangevangen (artikel 5:44Awb). De spiegelbepaling is artikel 243 lid 2 Sv: indien aan de betrokkene een bestuurlijke boete is opgelegd zijn de rechtsgevolgen gelijk aan die van een kennisgeving van niet verdere vervolging als het dezelfde feiten betreft. Alleen bij ‘nieuwe bezwaren’ (artikel 255 lid 1 Sv) kan betrokkene (opnieuw) in rechte worden betrokken. Oplegging van een bestuurlijke boete sluit de strafrechtelijke weg af, en omgekeerd belet de start van het onderzoek ter terechtzitting de oplegging van een bestuurlijke boete.

In de eerste set besproken arresten speelt de vraag of artikel 4 van het Zevende Protocol is geschonden. Hoewel dit protocol niet door Nederland is geratificeerd, leveren deze arresten interessante gezichtspunten op voor de benadering van de vraag wanneer sprake is van hetzelfde feit. Bovendien laten de arresten zien, welke complicaties kunnen ontstaan in rechtsstelsels zonder una via-systeem. Daarnaast heeft het EHRM zich uitgesproken over de betekenis van de onschuldpresumptie na een vrijspraak in een belastingstrafzaak voor de invordering. Vervolgens staan de auteurs nog kort stil bij een arrest van het EHRM waarbij de redelijke termijn geschonden werd geacht in een zaak waarin zowel de belastingprocedure als de strafprocedure aanhangig waren. Daarna stellen de auteurs nog een drietal nationale uitspraken aan de orde. De eerste gaat over het gebruik van strafrechtelijk onrechtmatig verkregen bewijs in een belastingprocedure, de tweede betreft de toepassing van una via door het Bossche Hof en de derde betreft de casus die tot aangifte van de President van het Hof Arnhem-Leeuwarden heeft geleid omdat belastingambtenaren in een belastingprocedure weigerden de namen van een tipgever te noemen.

Lees verder:

• Fiscaal Strafrecht, DD 2015/48