Het streven om milieucriminaliteit, overeenkomstig de herziene EU-richtlijn, meer doeltreffend, meer evenredig en meer afschrikwekkend te sanctioneren, vraagt om een reflectie op het waarom en hoe van straffen. Welke preventieve, herstelgerichte en expressieve functies zouden bij de strafoplegging moeten worden nagestreefd? Een op preventie gericht milieustrafrecht lijkt te vragen om een rationeel, economisch onderbouwd en gedragsgericht systeem. Ervaringen in andere landen laten zien dat een dergelijk systeem juridisch en praktisch haalbaar is, terwijl ook de reparative en restorative justice praktijken die daar worden toegepast aanknopingspunten bieden voor een nieuwe benadering in het Nederlandse milieustrafrecht.

Sinds 11 april 2024 geldt de herziene EU-Richtlijn Milieucriminaliteit, die lidstaten verplicht ernstige milieudelicten strafbaar te stellen. Nederland implementeert twee nieuwe delicten in de artikelen 173c (opzet) en 173d (culpa) Sr: het verkopen of te koop aanbieden van waren waarvan grootschalig gebruik leidt tot schadelijke emissies. De auteurs betwijfelen of deze strafbaarstellingen het beoogde doel halen of vooral een symbolische functie krijgen. Zij wijzen op een ontbrekende doelstelling, geobjectiveerde gevolgen die wringen met het legaliteitsbeginsel, een onduidelijke normadressaat, zware bewijsproblemen rond causaliteit en strafmaxima die buitengerechtelijke afdoening uitsluiten. Zij sluiten af met aanbevelingen voor een eventuele herziening.

De EU presenteerde de Green Deal in 2019 als vlaggenschip richting een klimaatneutrale toekomst. Inmiddels klinkt discussie over vermeende aantasting van het Europese concurrentievermogen door de regeldruk die de Green Deal teweegbrengt. Onderdelen van de Green Deal zijn nodeloos ingewikkeld. Een versimpeling ervan had het bedrijfsleven en de duurzaamheidstransitie ten goede kunnen komen. Inmiddels is echter sprake van een deregulering die de kern van het Europese duurzaamheidsbeleid aantast.

In het ondernemingsstrafrecht bestaat in toenemende mate aandacht voor de opsporing en vervolging van financieel-economische criminaliteit met een grensoverschrijdend karakter, zoals ‘buitenlandse corruptie’ en de handhaving van internationale sanctie- en exportcontroleregimes. Veel van de in dit soort zaken onderliggende gedragingen – denk aan de vermeende steekpenning, onjuiste belastingaangifte of verboden export – vinden plaats op afstand van investeerders en hoofdkantoren, die daarop niet zelden beperkt zicht hebben. Dat roept de vraag op wanneer (ook) de (indirecte) aandeelhouders zich over hun eigen positie zorgen moeten maken: wanneer kan aan hen een strafrechtelijk relevante verantwoordelijkheid ten aanzien van dochtervennootschappen of portfolio-entiteiten worden toegedicht?

The role of whistleblower complaints within companies is shifting. While primarily intended as a mechanism for reporting concrete internal policy breaches, complaints are now also increasingly deployed as instruments of strategic pressure, particularly in the ESG sphere. Employees and other stakeholders are leveraging corporate grievance channels not merely to flag individual irregularities, but to challenge corporate policies, push the boundaries of what is expected of companies beyond mere legal compliance, influence business decisions, and drive broader political or ethical agendas.