Met de invoering komt er heel veel op ons af. Er is sprake van een ingrijpende structuurverandering waarbij vrijwel alle sectorale milieuwetten zijn opgegaan in de Omgevingswet en de onder het oude omgevingsrecht bestaande 117 AMvB’s zijn teruggebracht tot vier. Allereerst is er het Omgevingsbesluit. Dit besluit bevat de procedures voor bijvoorbeeld het omgevingsplan, de omgevingsvergunning en het projectbesluit, regels voor het bevoegd gezag, verdeling en betrokkenheid andere bestuursorganen, regels voor milieueffectrapportages et cetera. Onder andere het huidige Besluit omgevingsrecht, het Besluit ruimtelijke ordening en het Besluit milieueffectrapportage zijn opgegaan in deze regeling. De grootste uitdaging hier wordt gevormd door het gelijktrekken van definities en het stroomlijnen van procedures. Dan hebben we het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl). In deze AMvB zijn de diverse materiële normen opgenomen en is een deel van de bestuurlijke afwegingsruimte uitgewerkt. Veel materiële normen uit de oude wetgeving, zoals normen voor geluid en luchtkwaliteit zijn naar deze AMvB overgebracht.

Na de eerste aanzet voor het ontwikkelen van de Omgevingswet (Ow) in 2011 is deze op 1 januari 2024 eindelijk in werking getreden. De Ow bundelt 26 wetten op het gebied van de fysieke leefomgeving. Hoofdstuk 18 Ow ziet op Handhaving en Uitvoering en is grotendeels overgenomen van hoofdstuk 5 van de inmiddels vervallen Wet algemene bepalingen omgevingsrecht. Nieuw is wel dat onder de Ow voor meer overtredingen, zoals de milieuregels in de Sevoso-richtlijn, gebruiksregels uit omgevingsplannen, en erfgoedregels, naast herstelsancties ook bestuurlijke boetes opgelegd kunnen worden. Daarnaast kunnen bepaalde overtredingen op grond van de Wet op de economische delicten strafrechtelijk gehandhaafd worden. Dit brengt meer potentiële samenloop tussen bestuursrechtelijke en strafrechtelijke handhaving met zich. In de Ow is in artikel 18.16 een bepaling opgenomen die de afstemming regelt tussen een bestuurlijke boete en een strafvervolging en bepaalt dat als de ernst van een overtreding of de omstandigheden waaronder zij is begaan daartoe aanleiding geven, het bevoegd gezag de gedraging ter afstemming voorlegt aan het Openbaar Ministerie. In deze bijdrage staat de vraag centraal hoe de rechtspraktijk – in geval van afstemming tussen het Openbaar Ministerie en het bevoegd gezag – de keuze van het afdoeningsspoor kan beïnvloeden en waarom deze keuze relevant is.