De Afdeling advisering van de Raad van State stelde op 17 december 2025 advies vast over het initiatiefwetsvoorstel Slimmer straffen, dat elektronische detentie en een ruimere inzet van taakstraffen mogelijk maakt. Het wetsvoorstel beoogt het aantal kortdurende gevangenisstraffen te verminderen omdat deze weinig effect hebben op recidive en maatschappelijke veiligheid.
Elektronische detentie wordt geïntroduceerd als nieuwe vrijheidsbenemende hoofdstraf, met als doel vergelding te combineren met minder detentieschade en lagere capaciteitsdruk.
De Afdeling wijst erop dat elektronische detentie ingrijpt in grondrechten en adviseert om de gevolgen voor privacy en persoonsgegevens van veroordeelden en hun omgeving beter te motiveren. Ook de bevoegdheid van de Dienst Justitiële Inrichtingen om zonder toestemming woningen te betreden vraagt volgens de Afdeling om een expliciete toets aan noodzaak, proportionaliteit en subsidiariteit. Daarnaast acht de Afdeling het onwenselijk dat een alcohol- en drugsverbod standaard geldt en pleit zij voor meer rechterlijk maatwerk. Tot slot adviseert de Afdeling om aandacht te besteden aan evaluatie, jeugdtaakstraffen en wijzigingen in de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden bij de verdere behandeling van het wetsvoorstel.

Het Landelijk Overleg Vakinhoud Strafrecht (LOVS) heeft per 1 januari 2026 de geldboetes in de oriëntatiepunten voor straftoemeting gewijzigd. Ze worden aangepast aan de inflatie. Omdat dit al jaren niet is gebeurd, zullen sommige boetes fors stijgen. Ook de vergoeding die mensen kunnen eisen als ze - achteraf bezien - onterecht in voorarrest hebben gezeten gaat omhoog, en de kosten die zij moeten maken voor een verzoekschrift om bijvoorbeeld advocaatkosten, reiskosten of gederfde werkuren terug te krijgen, worden ruimer gecompenseerd. 

Op 16 december 2025 is een wetsvoorstel in consultatie gebracht tot wijziging van de Wet College voor de rechten van de mens. Dit voorstel strekt ertoe de taak en bevoegdheden van het College voor de Rechten van de Mens wettelijk te verankeren als Nationaal Preventie Mechanisme (NPM). Het NPM heeft tot doel toezicht te houden op de behandeling van personen van wie de vrijheid is ontnomen, teneinde foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing te voorkomen.