In Nederland zijn niet alleen voltooide misdrijven strafbaar, maar ook pogingen daartoe (art. 45 lid 1 Sr). Toch kan een dader onder bepaalde voorwaarden straf voor zijn poging ontlopen door vrijwillig terug te treden (art. 46b Sr). In de literatuur wordt vrijwillige terugtred als een complex leerstuk beschouwd, mede door de onderscheidingen tussen de voltooide en onvoltooide poging en de niet-mislukte en mislukte poging. Afhankelijk van de vraag of een poging is voltooid, gelden verschillende criteria voor vrijwillige terugtred, terwijl bij een mislukte poging vrijwillige terugtred niet mogelijk is. De relevantie van deze onderscheidingen en de gevolgen hiervan voor de inroepbaarheid van vrijwillige terugtred worden geïllustreerd door de bij vrijwillige terugtred gesignaleerde inconsistenties in de feitenrechtspraak, hetgeen voor de rechtsgelijkheid onwenselijk is. In de literatuur zijn de verschillende pogingsvormen en de daaraan verbonden (on)mogelijkheid van vrijwillige terugtred op basis van deze onderscheidingen gecategoriseerd.

Het Research Memorandum van de Raad voor de rechtspraak vormt de eerste systematische poging om helderheid te scheppen in het veelgebruikte maar zelden gedefinieerde begrip “strafklimaat”. De term duikt frequent op in politiek en media, vaak als onderbouwing voor pleidooien tot een strengere aanpak van criminaliteit. Wetsvoorstellen over taakstrafverboden, minimumstraffen of verkorting van de voorwaardelijke invrijheidsstelling worden niet zelden gelegitimeerd met de stelling dat het Nederlandse strafklimaat te mild zou zijn.

De aandacht voor criminele families die betrokken zijn bij vormen van zware (georganiseerde) misdaad is in Nederland in de afgelopen tien jaar sterk gegroeid. Ook internationaal is er binnen de criminologie de laatste jaren meer aandacht gekomen voor het perspectief van families. Een criminele familie wordt in de regel gedefinieerd als een kerngezin waarin meerdere generaties betrokken zijn (geweest) bij het plegen van strafbare feiten. Er kan ook breder worden gekeken naar zogenoemde criminele familienetwerken, die bestaan uit leden van meerdere kerngezinnen met onderlinge familiebanden, die ofwel direct samenwerken bij het feitelijk plegen van strafbare feiten, ofwel elkaar daarbij indirect faciliteren. Binnen criminele gezinnen en familienetwerken kan voorts sprake zijn van cultuurspecifieke of clan-achtige kenmerken, zoals patriarchale structuren, sterke geslotenheid ten opzichte van de buitenwereld, loyaliteitsverplichtingen en groepsdruk, en in uitzonderlijke gevallen, zelfs eigen vormen van ‘rechtspraak’

De transparantie van en informatievoorziening over het opsporingsonderzoek in zware strafzaken zijn van belang voor zowel de verdediging als de zittingsrechter. Art. 3 Besluit processtukken verplicht het OM een overzichtsverslag te verstrekken van alle opsporingshandelingen die vallen onder de verbaliseringsplicht van art. 152 Sv. In de praktijk komt dit nauwelijks voor en indien om dat verslag wordt verzocht door de verdediging, beslist de rechter doorgaans dat de informatie niet relevant is voor de zaak en dat het dossier al voldoende informatie bevat

Ter voorkoming en bestrijding van voortgezet crimineel handelen in detentie wordt voorgesteld de Penitentiaire beginselenwet te wijzigen. Het wetsvoorstel introduceert onder andere cameratoezicht op advocaat-cliëntgesprekken en een maximum van twee rechtsbijstandverleners. Beide maatregelen gelden voor alle gedetineerden in de EBI en op de AIT en hebben mede tot doel de advocaat te beschermen. In deze bijdrage wordt stilgestaan bij de vraag hoe deze regimaire maatregelen zich verhouden tot de rol van de advocaat in de rechtsstaat en het principe van maatwerk.

De afgelopen jaren zijn diverse minderjarigen veroordeeld vanwege deelname aan een terroristische organisatie. De overheidsreactie op de betrokkenheid van minderjarigen bij terroristische of anderszins criminele netwerken reikt echter verder dan het domein van het jeugdstrafrecht: ook het jeugdbeschermingsrecht en bestuursrecht kunnen een grondslag voor overheidsoptreden vormen. In deze bijdrage staat de verhouding van het jeugdstrafrecht tot andere rechtsgebieden bij de betrokkenheid van minderjarigen bij wetsovertredende groeperingen centraal, waarbij in het bijzonder de implicaties voor de rechtspositie van de minderjarige worden onderzocht.