De aanleiding van deze bijdrage ligt bij de Executive Orders vanuit het Witte Huis die grote inbreuken maken op fundamentele advocatuurlijke beginselen. De snelle capitulatie van een aantal grote Amerikaanse kantoren en het in eerste instantie stil blijven van veel andere kantoren maakten de situatie nog zorgelijker. De reactie vanuit verschillende andere kantoren, de ferme houding van de American Bar Association en de kristalheldere uitspraken van rechters maakten dat zorgen omsloegen in beroepstrots. Echte advocaten; solidariteit binnen de beroepsgroep en een krachtige onafhankelijke rechterlijke macht bleken cruciaal als beginselen van de rechtsstaat worden aangevallen. Een mooi bij effect van de aanvallen uit het Witte Huis is dat de rol van advocaten binnen de rechtsstaat voor velen weer scherper is. Dat is belangrijk, want de aan de orde zijnde vragen en bedreigingen zijn niet alleen Amerikaans, maar universeel. Voor Nederland geldt dat de waarborgen zwak zijn. Onze nationale regels bieden weinig houvast. Het vertrouwen in het ook zonder dergelijke regels functioneren van de rechtsstaat, of de nonchalance daarover, zijn reden voor zorg.

Hoewel een verdachte recht heeft om te zwijgen, mogen aan het zwijgen van de verdachte volgens de rechtspraak van het EHRM en de Hoge Raad conclusies worden verbonden. Eerder onderzoek gaf meer inzicht in de rol die zwijgen kan spelen in de totstandkoming van de bewijsbeslissing van de Nederlandse feitenrechter: zwijgen kan ten eerste worden gezien als het uitblijven van een alternatieve verklaring voor belastend bewijs en ten tweede kan aan zwijgen een connotatie van schuld worden verbonden.

Hoewel het OM niet verplicht is om tijdens lopend strafrechtelijk onderzoek de publiciteit op te zoeken en hiervoor geen grondslag bestaat, is dit uitgegroeid tot vaste praktijk. In het licht van de onschuldpresumptie van artikel 6 lid 2 EVRM en de belangen van de verdachte rijst de vraag of deze praktijk gerechtvaardigd is.