'De punitieve handhaving van de Omgevingswet'

Het onderzoek dat heeft geleid tot het WODC-rapport 'De punitieve handhaving van de Omgevingswet' gaat over de vraag hoe de punitieve handhaving van de nieuwe Omgevingswet zou kunnen worden ingericht. Aanleiding tot het onderzoek vormt de stelselherziening binnen het omgevingsrecht. Bij deze stelselherziening worden verschillende wetten op het terrein van de fysieke leefomgeving geheel of gedeeltelijk geïntegreerd in een nieuwe Omgevingswet. Punitieve handhaving van de wetten en delen van wetten waarvan het voornemen is dat zij uiteindelijk in de Omgevingswet geïntegreerd worden, verloopt thans in belangrijke mate via de Wet op de economische delicten. Sommige al dan niet deels in de Omgevingswet te integreren wetten kennen een mogelijkheid om een bestuurlijke boete op te leggen. Dit onderzoek betreft derhalve de keuze hoe de punitieve handhaving van de voorschriften die bij of krachtens de Omgevingswet gesteld worden, vorm moet worden gegeven. Zoals wij zagen ligt het zwaartepunt van de punitieve handhaving bij de wetten die in de Omgevingswet geïntegreerd worden in de huidige situatie in het strafrecht. Maar daarmee is nog niet gezegd dat dit zo moet blijven. Het overgrote deel van de sancties die via strafbeschikking en strafrechtelijke veroordeling worden opgelegd zijn boetes. Dat zou voedsel kunnen geven aan de gedachte dat (ook) in dit deel van het ordeningsrecht op de bestuurlijke boete kan worden overgestapt. Anderzijds zijn er ook strafzaken betreffende overtredingen van uiteindelijk in de Omgevingswet te integreren voorschriften waarin voorwaardelijke en onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen worden opgelegd. Kan, in die situaties, het strafrecht worden gemist? Of is via toepassing van het commune strafrecht al voldoende verzekerd dat bij overtreding van voorschriften uit de Omgevingswet altijd een passende sanctie kan worden opgelegd? Ligt het, bij behoud van de mogelijkheid van punitieve handhaving via het strafrecht, in de rede daarnaast ook de bestuurlijke boete op ruimere schaal te introduceren? Of is het aantrekkelijker de figuur van de bestuurlijke strafbeschikking op uitgebreidere schaal te gaan gebruiken?

Het onderzoek, dat in de periode van juni 2014 tot maart 2015 in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Milieu is uitgevoerd door medewerkers van de Juridische Faculteit van de Rijksuniversiteit Groningen, kent drie delen. Het eerste deel betreft een aantal hoofdstukken waarin beleidsdocumenten, aspecten van het Nederlandse recht en de handhavingspraktijk op het terrein van het omgevingsrecht verkend worden. Het tweede deel betreft een onderzoek naar de inrichting van het Duitse punitieve recht. Het derde deel is een verkenning van opvattingen van personen die werkzaam zijn in de bestuursrechtelijke en strafrechtelijke handhaving van omgevingsrecht. Het onderzoek is afgesloten met een zelfstandig leesbare slotbeschouwing.

• De punitieve handhaving van de Omgevingswet

Leestip: Hoofdlijnen Wft

De financiële wereld staat niet stil en het toezicht op de financiële sector heeft de afgelopen jaren grote wijzigingen ondergaan. In Hoofdlijnen WFT zijn de nieuwe wetgeving, jurisprudentie en marktontwikkelingen verwerkt. Daarbij zijn de invoering van de Bankenunie en het CRDIV/CRR-pakket onmiskenbare mijlpalen, maar ook andere belangrijke ontwikkelingen zijn hierin meegenomen, zoals Europese regelgeving voor afwikkeling, Solvency II en MiFID II en de grotendeels nationale regels ten aanzien van beloning en toetsing van personen. De structuur en opbouw van het boek is dezelfde als in de eerdere drukken. Na een inleiding over algemene aspecten van de Wft volgen specifieke toezichtregels voor financiële ondernemingen (banken, verzekeraars, betaaldienstverleners, beleggingsondernemingen, beleggingsinstellingen en financiëledienstverleners), het toezicht op groepsstructuren en aandeelhouders en regelgeving op gebied van effectenhandel. Het boek eindigt met een hoofdstuk over toezicht, handhaving en interventie.

Praktische Informatie

Auteur: Larissa Silverentand e.a. Aantal pagina's: 576 blz.

3e druk | 2015

ISBN-13: 9789013131628

Klik hier om het boek te bestellen via Jongbloed.

'Hoe integer zijn integriteitsonderzoeken?'

De integriteit van integriteitsonderzoeken in de publieke sector staat ter discussie. De kritiek op integriteitsonderzoeken kan voor een belangrijk deel worden weggenomen door een onafhankelijke instantie bij het onderzoek te betrekken, een kader vast te stellen waaraan integriteitsonderzoeken moeten voldoen en door meer aandacht te hebben voor de positie van de onderzochte persoon. Leer verder:

• Hoe integer zijn integriteitsonderzoeken? door mr. G.J.K. Elsen in Tijdschrift voor Sanctierecht & Onderneming 2015 nr. 2/3

Dit artikel is enkel te raadplegen indien u bent geabonneerd op Tijdschrift voor Sanctierecht & Onderneming.

'Openbaarmaking aan een onvoorspelbare financiële markt, een goede aanpak van marktmisbruik?'

Als we niet weten hoe de markten zullen reageren, voorzien we de markt onverkort van informatie. Dat is het motto dat kennelijk voortaan geldt. In Lafonta/AMF beantwoordde het Hof van Justitie (HvJ) de haar voorgelegde prejudiciële vraag – of informatie koersgevoelige informatie kan opleveren ook indien een instelling niet weet welke richting de koers zal opgaan bij openbaarmaking van koersgevoelige informatie – bevestigend. Onafhankelijk of de markt de informatie positief of negatief waardeert kan dergelijke informatie als voldoende concreet worden gezien en wordt aan een belangrijk vereiste van koersgevoelige informatie voldaan. De Nederlandse bestuursrechtpraktijk sloot zich daar overigens al bij aan. Ook het CBb bepaalde in mei 2014 al – zonder dat overigens een prejudiciële vraag werd gesteld – dat bij het aannemen van een openbaarmakingsplicht voor een uitgevende instelling de richting van de koers er niet toe doet (zij het bij invulling van een ander criterium van koersgevoelige informatie of bij publicatie van de informatie een significante invloed op de koers kan worden verwacht).  Lees verder:

• Openbaarmaking aan een onvoorspelbare financiële markt, een goede aanpak van marktmisbruik? door mr. P.D. Duyx in Tijdschrift voor Sanctierecht & Onderneming 2015 nr. 2/3

Dit artikel is enkel te raadplegen indien u bent geabonneerd op Tijdschrift voor Sanctierecht & Onderneming.

Pieter Duyx verzorgt op 13 november de cursus Marktmisbruik.

Meer weten? Klik hier voor meer informatie of om in te schrijven.

'Medeplegen in een bedrijfscontext; lessen uit het milieu(straf)recht'

Veel normstelling op het gebied van de economische ordening (financieel bestuursrecht, milieurecht, warenwetgeving e.d.) is gericht tot rechtssubjecten met een bepaalde hoedanigheid of kwaliteit: de bestuurder, de vergunninghouder, de werkgever, de aanbieder, de bemiddelaar, de ontdoener of inzamelaar (van afvalstoffen) e.d. Alleen rechtssubjecten met de betreffende hoedanigheid zijn de geadresseerden van de respectievelijke normen (normadressaat). Dat neemt niet weg dat in de praktijk ook anderen betrokken kunnen zijn bij schendingen van die normen. Denk aan werknemers, opdrachtnemers of andere derden – klanten, contractspartners – wier handelen (of nalaten) de normschending feitelijk veroorzaakt of die op enigerlei wijze aan de normschending bijdragen. Onder omstandigheden wordt het dan uit een oogpunt van effectieve handhaving wenselijk geacht dat ook jegens deze anderen kan worden gehandhaafd. Als deze anderen niet zelf de geadresseerde van de norm zijn, is dat echter alleen mogelijk via medeplegen of - als een rechtspersoon als overtreder kan worden aangemerkt - via opdrachtgeven of feitelijk leiding geven. Dit artikel belicht de (on)mogelijkheden van handhaving jegens een ander dan de normadressaat wegens overtredingen gepleegd in een bedrijfscontext, dat wil zeggen binnen een onderneming, waarbij de normen primair tot de onderneming zelf zijn gericht. De nadruk ligt daarbij op medeplegen, maar tevens wordt ingegaan op opdrachtgeven en feitelijk leiding geven.

Allereerst wordt het algemeen juridisch kader voor daderschap in het strafrecht resp. bestuursrecht geschetst. Daarbij wordt - hoewel dat niet het centrale onderwerp van dit artikel is - ook kort aandacht besteed aan het daderschap van rechtspersonen, omdat opdrachtgeven en feitelijk leiding geven afhankelijk zijn van daderschap van de rechtspersoon. Vervolgens wordt aan de hand van milieurechtelijke jurisprudentie belicht welke gevallen handhaving jegens anderen dan de normadressaat mogelijk is. Het milieurecht wordt al decennia lang niet alleen bestuursrechtelijk, maar ook strafrechtelijk gehandhaafd en biedt daardoor relatief veel voorbeelden. Het artikel sluit af met een conclusie.

Inhoud artikel

1. Inleiding
2. Wettelijke regeling van daderschap
3. Medeplegen (algemeen)
4. Opdracht geven en feitelijk leidinggeven24
5. Medeplegen binnen een onderneming; voorbeelden uit het milieustrafrecht
6. Conclusie

Lees verder:

• Medeplegen in een bedrijfscontext; lessen uit het milieu(straf)recht door prof. mr. A.B. Blomberg en mr. dr. I.M. Koopmans in Tijdschrift voor Sanctierecht & Onderneming 2015 nr. 2/3

Dit artikel is enkel te raadplegen indien u bent geabonneerd op Tijdschrift voor Sanctierecht & Onderneming.

'Daderschap van de rechtspersoon sinds het Drijfmest-arrest - Stilstaand water'

In deze bijdrage staat de wat achter blijvende ontwikkeling van de rechtspraak rondom het daderschap van de rechtspersoon centraal. Vertrekpunt vormt het Drijfmest-arrest uit 2003. De feiten die ten grondslag lagen aan dat standaardarrest zijn weinig prozaïsch. Mest werd uitgereden over landerijen die door een rechtspersoon werden beheerd. Deze rechtspersoon was niet de eigenaar van de landerijen. De rechtspersoon wist niet wie de mest had uitgereden en had hiervoor geen toestemming gegeven. Hij werd hier wel strafrechtelijk aansprakelijk voor gehouden. De casus bracht de Hoge Raad tot het formuleren van de criteria voor daderschap van rechtspersonen. Het zou aan de rechter zijn om invulling te geven aan de criteria. Vrij snel na het arrest verschenen enkele mooie bijdragen in de literatuur, waarin naast waardering ook vragen werden opgeworpen. De rechtsontwikkeling in de jurisprudentie biedt vervolgens een karig beeld. De overwegingen uit het Drijfmest-arrest zijn vaak letterlijk terug te vinden. Het beeld is wisselend maar regelmatig is sprake van een wat obligate invuloefening van de omstandigheden. Kortom, de rechtspraak heeft zich in de ruim tien jaar sinds de Drijfmest-overwegingen niet erg doorontwikkeld.

Met dit in het achterhoofd brengt de auteur enkele eerder in de literatuur al aan de orde gestelde vraagpunten opnieuw onder de aandacht. Eerst staat hij stil bij het onderscheid tussen het toerekenen van gedragingen aan natuurlijke personen aan de rechtspersonen en rechtsreeks daderschap van rechtspersonen. Vervolgens gaat de auteur in op de relevantie van 'de aard van de gedraging'. Daarna wordt aandacht besteed aan de rangorde van de aan de orde zijnde omstandigheden, op basis waarvan volgens de Hoge Raad sprake kan zijn van een gedraging 'in de sfeer van de rechtspersoon'. In dat verband wordt bezien of er ruimte is, dan wel behoefte of noodzaak, voor enige uitbreiding dan wel aanpassing van de 'Drijfmest-omstandigheden'.

Inhoud artikel

1. Inleiding
2. Toerekenen en rechtstreeks daderschap
3. Wat is de relevantie van de aard van de (verboden) gedraging en welk belang komt de aard van het delict toe?
4. Hoe worden omstandigheden in de sfeer van de rechtspersoon gewogen en is aanvulling, aanpassing van deze omstandigheden gewenst?
5. Conclusie

Lees verder:

• Daderschap van de rechtspersoon sinds het Drijfmest-arrest - Stilstaand water door J.T.C. Leliveld in Tijdschrift voor Sanctierecht en Onderneming 2/3 2015.

Dit artikel is enkel te raadplegen indien u bent geabonneerd op het Tijdschrift voor Sanctierecht en Onderneming.

'Daderschap en deelneming in rechtspraak ACM-besluiten'

Tot de invoering van de vierde tranche Awb gold alleen de (functioneel) pleger als overtreder. De inwerkingtreding van de vierde tranche Awb heeft ook andere daderschaps- en deelnemingsvormen in het bestuurssanctierecht geïntroduceerd. Zo kunnen sindsdien medeplegers worden aangesproken. Bovendien kunnen nu ook opdrachtgevers en feitelijk leidinggevers worden bestraft voor overtredingen die door een rechtspersoon zijn begaan. Met de invoering van deze vormen in het bestuursrecht wordt recht gedaan aan de maatschappelijke realiteit dat overtredingen op vele verschillende manieren kunnen worden begaan, door partijen die daarbij uiteenlopende rollen op zich nemen. Terecht heeft de wetgever ingezien dat ook in het bestuurssanctierecht medeplegers, opdrachtgevers en feitelijk leidinggevers kunnen voorkomen. In de strafrechtpraktijk is al decennialang ervaring opgedaan met deze deelnemings- en daderschapsvormen. Voor bestuursorganen, zoals de Autoriteit Consument en Markt is het echter relatief nieuw terrein. In dit overzichtsartikel passeren de ACM-zaken de revue die tot nog toe tot een rechtelijk oordeel over deelneming of daderschap hebben geleid. Enkele uitspraken illusteren dat niet alleen ACM, maar soms ook de bestuursrechter, nog zoekt naar de juiste invulling van deze strafrechtelijke leerstukken in de bestuursrechtelijke context. Achtereenvolgens komen in dit artikel aan de orde het begrip pleger, medepleger en feitelijk leidinggever.

Lees verder:

• Daderschap en deelneming in rechtspraak ACM-besluiten door mr. E.K.S. Mollen en mr. R. Klein in Tijdschrift voor Sanctierecht & Onderneming 2015 nr. 2/3

Dit artikel is enkel te raadplegen indien u bent geabonneerd op Tijdschrift voor Sanctierecht & Onderneming.

'Waarheidsvinding bij financieel-economische criminaliteit is een fictie'

Uit de vele fraude- en boekhoudschandalen van de afgelopen jaren blijkt dat de bestaande civielrechtelijke aanpak van forensische onderzoeken naar de aard en omvang van financiële onregelmatigheden niet vaak leidt tot gerechtigheid voor de benadeelde ondernemingen, aandeelhouders en andere stakeholders. Auteur toetst, met kritische blik, het civielrechtelijke kader rondom het begrip ‘waarheidsvinding’, waaronder de eisen van zorgvuldig en volledig onderzoek, aan de bestaande praktijk van forensisch onderzoekers, zoals advocaten, accountants en andere onderzoekers. Hij constateert dat de civielrechtelijke aanpak van financieel-economische criminaliteit door de gefragmenteerde aanpak en afwikkeling nog steeds in de kinderschoenen staat. Uit de jurisprudentie blijkt dat forensisch onderzoekers een belangrijke verantwoordelijkheid hebben ten aanzien van hun cliënt en het maatschappelijk verkeer. Om recht te doen aan het fundamentele rechtsbeginsel van waarheidsvinding en de maatschappelijke roep om rechtvaardigheid bij financieel-economische criminaliteit zouden forensische onderzoeken zowel op kwantitatief als op kwalitatief terrein uitgebreid moeten worden. Lees hier het volledige artikel:

• Waarheidsvinding bij financieel-economische criminaliteit is een fictie door Frank Erkens in Expertise en Recht 2015 nr. 4 (augustus)

'Schadevergoeding na een transactie bij megafraude: een moeilijk verhaal?'

Het OM treft in grote fraudezaken regelmatig schikkingen. Veelgehoorde bezwaren hiertegen zijn het gebrek aan rechtsstatelijkheid, de stagnerende rechtsontwikkeling en dat er sprake zou zijn van klassenjustitie. Dat een schikking de verhaalsmogelijkheden van benadeelden aantast, is een bezwaar dat minder vaak gehoord wordt. Hierin komt mogelijk verandering, met het oog op het wetsvoorstel ‘Afwikkeling massaschade in een collectieve actie’. Lees verder:

• Schadevergoeding na een transactie bij megafraude: een moeilijk verhaal? door V.C. van Campen in Ars Aequi september 2015

Dit artikel is enkel te raadplegen indien u beschikt over een abonnement op Ars Aequi. Het artikel is wel los te kopen voor €12.50.

'Te Koop: fraudebestrijding (t.e.a.b.)'

De bestrijding van fraude gepleegd door multinationale ondernemingen (MNO's) is een complexe aangelegenheid. De opsporing van dit type strafbare feiten vergt veel inspanning en expertise van de justitiële autoriteiten, en bovendien komt veelal aan meerdere landen gelijktijdig rechtsmacht toe. In de praktijk wordt vaak gekozen voor een schikking om dit type delicten af te doen. Hoewel dit een efficiënte manier van afdoening is, bergt deze praktijk het risico in zich dat MNO's kunnen kiezen voor de jurisdictie met het gunstigste strafrechtklimaat. Ter voorkoming van deze vorm van forumshopping is coördinatie op internationaal niveau noodzakelijk. Lees verder:

• Te Koop: fraudebestrijding (t.e.a.b.) door M. Samadi en T.A. Keijzer in Ars Aequi september 2015

Dit artikel is enkel te raadplegen indien u beschikt over een abonnement op Ars Aequi. Het artikel is wel los te kopen voor €12.50.