De aandacht voor criminele families die betrokken zijn bij vormen van zware (georganiseerde) misdaad is in Nederland in de afgelopen tien jaar sterk gegroeid. Ook internationaal is er binnen de criminologie de laatste jaren meer aandacht gekomen voor het perspectief van families. Een criminele familie wordt in de regel gedefinieerd als een kerngezin waarin meerdere generaties betrokken zijn (geweest) bij het plegen van strafbare feiten. Er kan ook breder worden gekeken naar zogenoemde criminele familienetwerken, die bestaan uit leden van meerdere kerngezinnen met onderlinge familiebanden, die ofwel direct samenwerken bij het feitelijk plegen van strafbare feiten, ofwel elkaar daarbij indirect faciliteren. Binnen criminele gezinnen en familienetwerken kan voorts sprake zijn van cultuurspecifieke of clan-achtige kenmerken, zoals patriarchale structuren, sterke geslotenheid ten opzichte van de buitenwereld, loyaliteitsverplichtingen en groepsdruk, en in uitzonderlijke gevallen, zelfs eigen vormen van ‘rechtspraak’

De transparantie van en informatievoorziening over het opsporingsonderzoek in zware strafzaken zijn van belang voor zowel de verdediging als de zittingsrechter. Art. 3 Besluit processtukken verplicht het OM een overzichtsverslag te verstrekken van alle opsporingshandelingen die vallen onder de verbaliseringsplicht van art. 152 Sv. In de praktijk komt dit nauwelijks voor en indien om dat verslag wordt verzocht door de verdediging, beslist de rechter doorgaans dat de informatie niet relevant is voor de zaak en dat het dossier al voldoende informatie bevat