In de bestuursrechtelijke praktijk passeren besluiten van het openbaar bestuur, strekkende tot handhaving of voorkoming van een bepaalde overtreding, dagelijks de revue. Zo kan worden gedacht aan klassiekere vormen van handhaving, zoals de oplegging van de last onder dwangsom, de last onder bestuursdwang of de bestuurlijke boete, maar het bestuursrechtelijke handhavingsrecht kan ook in een bredere context worden bezien. Bijvoorbeeld met de weigering van aangevraagde beschikkingen of de intrekking van reeds verleende beschikkingen zijn bestuursorganen in staat om reeds gepleegde of toekomstige overtredingen te herstellen of te voorkomen. Handhavingsmodaliteiten in het straf- en bestuursrecht werken daarbij als communicerende vaten, ter voorkoming of bestrijding van overtredingen van wettelijke voorschriften.

Het bijzonder strafrecht heeft zich ontwikkeld van een niche naar een dynamisch en centraal onderdeel van het strafrecht. Waar vroeger vooral communale delicten de boventoon voerden, staat het bijzonder strafrecht nu in de schijnwerpers door geopolitieke, economische en technologische ontwikkelingen. De strafrechtketen kampt echter met grote capaciteitsproblemen, waardoor alternatieve routes steeds vaker worden ingezet, zoals bestuursrechtelijke en civielrechtelijke handhaving en consensualiteit via transacties, schikkingen en procesafspraken.

Er zijn veel vragen gerezen over en bij het gebruik van een WAMCA-procedure bij zaken over dierenwelzijn. Allereerst rijst de vraag of deze procedure kan worden gevolgd nu art. 3:305a BW vereist dat een eiser optreedt namens “andere personen”. Dient de intrinsieke waarde van dieren – zoals neergelegd in de Wet dieren – en daarmee hun eigen dierenbelang, wel afhankelijk te worden gesteld van een voldoende belang van de in de WAMCA-procedure vertegenwoordigde belangen van personen?

Het zorglandschap is al langere tijd in rep en roer. Dan heb ik het niet over de extra bezuinigingen in onder meer medisch-specialistische zorg en de wijkverpleging, of over de vraag of medisch specialisten nog wel vrijgevestigd ‘mogen’ blijven. Ik heb het over de aanpak van niet-integere zorgaanbieders en, in het wetsvoorstel Wet integere bedrijfsvoering zorg- en jeugdhulpaanbieders (Wibz) in één adem genoemd, het beknotten van winstuitkeringen in de zorg. De vraag is echter of de Wibz niet vooral tegemoetkomt aan de algehele morele verontwaardiging over het vergaren van gelden over de rug van anderen, in plaats van met een systematische uniforme aanpak niet-integer gedrag binnen de volledige zorg- en welzijnssector trachten uit te bannen. Dit rechtvaardigheidsnarratief lijkt de onderstroom te zijn in de Wibz.

De aanleiding van deze bijdrage ligt bij de Executive Orders vanuit het Witte Huis die grote inbreuken maken op fundamentele advocatuurlijke beginselen. De snelle capitulatie van een aantal grote Amerikaanse kantoren en het in eerste instantie stil blijven van veel andere kantoren maakten de situatie nog zorgelijker. De reactie vanuit verschillende andere kantoren, de ferme houding van de American Bar Association en de kristalheldere uitspraken van rechters maakten dat zorgen omsloegen in beroepstrots. Echte advocaten; solidariteit binnen de beroepsgroep en een krachtige onafhankelijke rechterlijke macht bleken cruciaal als beginselen van de rechtsstaat worden aangevallen. Een mooi bij effect van de aanvallen uit het Witte Huis is dat de rol van advocaten binnen de rechtsstaat voor velen weer scherper is. Dat is belangrijk, want de aan de orde zijnde vragen en bedreigingen zijn niet alleen Amerikaans, maar universeel. Voor Nederland geldt dat de waarborgen zwak zijn. Onze nationale regels bieden weinig houvast. Het vertrouwen in het ook zonder dergelijke regels functioneren van de rechtsstaat, of de nonchalance daarover, zijn reden voor zorg.