De meldingsplicht is de afgelopen dertig jaar een even populair als problematisch instrument gebleken. De wettelijke verplichting om een voorgenomen activiteit aan het bevoegde gezag kenbaar te maken, biedt de mogelijkheid voor het bevoegd gezag om zonder tijdrovende vergunningprocedures toch op de hoogte te zijn van geplande activiteiten. Door een ‘stormachtige groei’ ofwel ‘wildgroei’ is echter een grote diversiteit in meldingenstelsels ontstaan met een ‘lappendeken in de rechtsbescherming’ als gevolg. De meldingsplicht is daarom wel getypeerd als een ‘schimmig’ en ‘ongedefinieerd instrument’. Onder aanvoering van staatsraad advocaat­generaal (A­G) Widdershoven, die in zijn conclusie voor de Afdeling bestuursrechtspraak vier categorieën van meldingenstelsels onderscheidde, hebben verschillende auteurs in de rechtswetenschappelijke literatuur deze diversiteit gesystematiseerd. Daarmee is de problematiek echter niet opgelost.

Het is de verwachting dat de Omgevingswet op 1 juli 2023 in werking zal treden. Met betrekking tot de handhaving van deze wet kunnen twee typen worden onderscheiden, namelijk bestuursrechtelijke en strafrechtelijke handhaving. De Omgevingswet is bestuursrechtelijk van aard, waardoor het primaat ligt bij de bestuursrechtelijke handhaving. Strafrechtelijke handhaving is echter eveneens mogelijk. In deze bijdrage wordt de bescherming van dieren in de Omgevingswet onderzocht vanuit een groen-criminologisch perspectief. Vanuit dit perspectief bestaat een voorkeur voor strafrechtelijke handhaving. Toegepast op de bescherming van dieren in de Omgevingswet dient naar onze mening het primaat te liggen op strafrechtelijke in plaats van bestuursrechtelijke handhaving.