Europol-rapport over witwassen, cryptovaluta en misbruik van legale bedrijfsstructuren door criminele netwerken in de EU

Europol publiceerde op 26 juni 2026 de tweede editie van Decoding the EU's most threatening criminal networks, met als ondertitel The blueprint of criminal opportunism. De uitgave actualiseert de eerste analyse uit 2024, waarin 821 meest bedreigende criminele netwerken werden geïdentificeerd, aangeduid met het Engelse acroniem MTCN voor most threatening criminal networks. Van die 821 netwerken staat 76 procent niet langer op de huidige lijst, terwijl 198 netwerken zich handhaafden en 533 nieuw of nieuw geïdentificeerd zijn, waarmee het totaal op 731 uitkomt. Het rapport beschrijft de organisatie, de criminele activiteiten en de weerbaarheid van deze netwerken, en besteedt afzonderlijke aandacht aan de financieel-economische dimensie: witwassen, cryptovaluta, het misbruik van legale bedrijfsstructuren en de opkomst van crime-as-a-service. Deze blog licht de onderdelen uit die raken aan het financieel-economisch strafrecht.

Van 821 naar 731 netwerken

De eerste editie uit 2024 bracht 821 criminele netwerken in kaart die als de grootste bedreiging voor de interne veiligheid van de Europese Unie werden beschouwd. Volgens het rapport is 76 procent van die netwerken inmiddels niet langer als meest bedreigend aangemerkt. Europol schrijft dat dit het gevolg kan zijn van een combinatie van factoren, waaronder opsporingsactie, ontbinding, herstructurering, transformatie naar andere criminele samenwerkingsvormen of een gewijzigde inschatting van het dreigingsniveau.

Tegelijk waarschuwt Europol dat een dalend aantal niet mag worden gelezen als een afname van de georganiseerde criminaliteit. Een kerngroep van 198 netwerken uit 2024 staat nog steeds op de lijst. Daarnaast zijn 533 netwerken nieuw of nieuw geïdentificeerd. Het gegeven dat een netwerk nieuw is in de dataset betekent volgens het rapport niet dat het recent is opgericht; het kan al jaren actief en zelfs in onderzoek zijn geweest zonder eerder als meest bedreigend te zijn aangemerkt.

Europol benadrukt dat de dataset een momentopname is. De lidstaten en partnerlanden bepalen zelf hoeveel netwerken zij aandragen en welke criteria zij hanteren, op basis van nationale prioriteiten. De cijfers van 2024 en 2026 zijn daarom een herijking en niet zonder meer over de tijd vergelijkbaar.

Meer dan 400.000 leden en 118 nationaliteiten

De 731 netwerken tellen samen meer dan 400.000 leden, tegenover bijna 80.000 in de groep van 2024. Het rapport schrijft dat dit verschil vooral wordt veroorzaakt door een klein aantal zeer grote netwerken met meer dan 100.000 leden die betrokken zijn bij cyberaanvallen en online fraude. In het rapport van 2024 werden netwerken met duizend leden of meer als uitschieters buiten de berekening gelaten. De meeste netwerken tellen niet meer dan vijftig leden.

Onder de leden zijn 118 nationaliteiten vertegenwoordigd, tegen 112 in 2024. Bijna twee derde van de netwerken, 63 procent, bestaat uit leden met meerdere nationaliteiten. Ruim een derde, 37 procent, bestaat uit leden met één en dezelfde nationaliteit. Bijna twee derde van de netwerken, 64 procent tegenover 57 procent in 2024, is hiërarchisch gestructureerd.

Witwassen als kernactiviteit en als dienst

Het rapport herbevestigt dat meer dan negentig procent van de netwerken crimineel vermogen zelf witwast, omdat witwassen de kernopbrengst van elke criminele activiteit tastbaar maakt. Een deel maakt daarnaast gebruik van gespecialiseerde netwerken die witwassen als dienst aanbieden. Die dienstverleners zijn vooral van belang bij verfijndere technieken, zoals de aankoop en uitwisseling van vastgoed of verhullingsmethoden met crypto-assets.

Witwassen is de enige activiteit van negentien netwerken die de dienst aan andere criminele netwerken leveren. Bijna drie procent van alle netwerken specialiseert zich in money laundering-as-a-service. Deze gespecialiseerde witwasnetwerken zijn volgens het rapass doorgaans goed georganiseerd, langdurig actief en opgebouwd rond een of twee kernleden, met een brede geografische spreiding en een gemengde samenstelling van leden met een lidstaatnationaliteit en niet-lidstaatnationaliteiten.

Het rapport beschrijft daarnaast ondergronds bankieren als vorm van criminele financiële dienstverlening. In een aangehaald voorbeeld leverde een netwerk onder leiding van twee broers geldkoeriers- en ondergrondse bankiersdiensten aan andere netwerken en verschoof het steeds meer van contant geld naar cryptovaluta om detectie te ontlopen.

Misbruik van legale bedrijfsstructuren

Volgens het rapport maakt 85 procent van de netwerken gebruik van legale bedrijfsstructuren, in het rapport aangeduid als legal business structures. Dat gebeurt meestal op hoog niveau, door een eigen structuur op te zetten, bestaande structuren op managementniveau te infiltreren of sleutelfiguren binnen die structuren onder druk te zetten. Sommige netwerken infiltreren op een lager niveau via medewerkers of misbruiken een structuur zonder dat de betrokkenen daarvan weten.

Het misbruik is volgens het rapport sterk geconcentreerd bij drugsgerelateerde netwerken. Drugshandel is het grootste criminele werkterrein onder de netwerken die legale bedrijfsstructuren misbruiken, en een aanzienlijk deel van de polycriminele netwerken houdt zich eveneens primair met drugs bezig. Fraude vormt een tweede werkterrein; de overige criminele werkterreinen nemen een beperkter aandeel voor hun rekening. De sectoren met het hoogste risico op misbruik zijn kasintensieve ondernemingen waaronder de horeca, de logistiek waaronder transport en import en export, en de vastgoed- en bouwsector.

Het rapport wijst ook op de rol van sleutelberoepen. Beroepsbeoefenaren zoals advocaten, makelaars, accountants en logistieke experts vormen volgens Europol toegangspunten tot de professionele domeinen van de economie en het recht. Het misbruik loopt uiteen van bewuste samenwerking tot dwang en nalatigheid.

Cryptovaluta en witwastechnieken

Het rapport beschrijft dat het gebruik van cryptovaluta binnen de georganiseerde criminaliteit zich snel ontwikkelt onder invloed van blockchaintechnologie, decentralisatie en anonimiseringsmiddelen. Cryptovaluta bieden volgens het rapport een laag van pseudo-anonimiteit die het traceren van illegale transacties bemoeilijkt. Technieken als chain hopping, crypto-swapping en het gebruik van privacygerichte munten verhullen die transacties verder. Crypto-assets zijn volgens Europol niet langer uitsluitend een hulpmiddel bij cybercriminaliteit, maar een gevestigd verhullingsmiddel binnen de bredere georganiseerde criminaliteit.

Bij ransomware wordt de betaling volgens het rapport altijd in cryptovaluta gedaan en vervolgens witgewassen met verfijnde technieken, waaronder het snel verplaatsen van middelen tussen blockchains en het toenemende gebruik van munten met ingebouwde anonimiteit, de zogeheten privacy coins. In sommige gevallen loopt het witwassen via professionele witwasnetwerken of platforms.

Crime-as-a-service en gedeelde afhankelijkheden

Het rapport plaatst de netwerken in een vloeibaar crimineel ecosysteem. Ruim een derde van de netwerken werkt niet samen met andere netwerken en behoudt volledige controle over de eigen activiteiten. Waar wel wordt samengewerkt, gebeurt dat doorgaans op voet van gelijkheid en op specifieke onderdelen van het criminele proces of op benodigde expertise, zoals chemische kennis of witwasexpertise, geleverd als crime-as-a-service.

Volgens Europol versterkt de groei van crime-as-a-service het ecosysteem doordat netwerken op afroep toegang krijgen tot gespecialiseerde expertise en infrastructuur. Tegelijk ontstaan gedeelde afhankelijkheden. Het verstoren van sleutelfiguren onder de dienstverleners, facilitators en infrastructuur biedt volgens het rapport de mogelijkheid om meerdere netwerken tegelijk te raken en de weerbaarheid van het bredere ecosysteem te verminderen. Naast witwassen worden ook logistiek en geweld als dienst aangeboden; bij geweld-als-dienst worden volgens het rapport in toenemende mate minderjarigen zonder strafblad geworven.

Wetgevende en systeemgerichte aanpak

In de slotbeschouwing bepleit Europol een systeemgerichte aanpak naast het bestaande, op daders gerichte optreden. Het rapport stelt dat het gericht aanpakken van sleutelfiguren, aangeduid als high-value targets, en het verstoren van netwerken noodzakelijk blijft, maar niet volstaat. Europol wijst op een administratieve aanpak tegen het misbruik van legale bedrijfsstructuren, een preventieve aanpak, een op data en inlichtingen gebaseerde aanpak, een financiële aanpak met versterkte vermogenstracering, en een juridische aanpak om jurisdictionele lacunes te dichten.

Europol beschrijft deze aanpak als een complementaire, op samenwerking gerichte en by-design ingerichte aanpak door opsporingsdiensten en partners in de publieke en private sector. Met by-design bedoelt het rapport dat bij het opstellen van nieuwe wetgeving, beleid en technologie vooraf rekening wordt gehouden met mogelijk crimineel misbruik. In de LinkedIn-post die aan deze blog ten grondslag lag, is deze passage vertaald als een doelgerichte aanpak; de oorspronkelijke term by-design ziet echter op het vooraf inbouwen van bescherming tegen misbruik en niet op doelgerichtheid.

Het rapport plaatst zichzelf binnen het Europese kader. Het is de eerste actualisering in een tweejaarlijkse reeks, die voortkomt uit de Raadsconclusies van 14 juni 2024 over het in kaart brengen van de meest bedreigende criminele netwerken. De bevindingen voeden op hun beurt het EU-SOCTA Interim Report 2027 en de daaropvolgende EMPACT Operational Action Plans.

Afsluiting

Het rapport Decoding the EU's most threatening criminal networks: Issue 2 is de tweede editie in een tweejaarlijkse reeks van Europol. Over de dataset van 2026 rapporteert Europol 731 meest bedreigende criminele netwerken, waarvan 198 uit 2024 en 533 nieuw of nieuw geïdentificeerd, met samen meer dan 400.000 leden en 118 nationaliteiten. Van de netwerken maakt 85 procent gebruik van legale bedrijfsstructuren, wast meer dan negentig procent crimineel vermogen zelf wit en biedt een klein deel witwassen aan als dienst. Europol bepleit naast het klassieke opsporingsonderzoek een systeemgerichte aanpak, waarbij de bevindingen doorwerken in het EU-SOCTA Interim Report 2027 en de EMPACT Operational Action Plans.

Klik hier voor het volledige rapport Decoding the EU's most threatening criminal networks: Issue 2.