BPM-fraude als nieuw fenomeen in het Handhavingsarrangement

Het FIOD-jaarverslag over 2025 introduceert de term "fenomeenbehandelplan" als bouwsteen van de nieuwe werkwijze van de dienst. Een van de eerste fenomenen waarop deze aanpak in 2025 concreet is toegepast, is BPM-fraude. Met de opname van BPM-fraude in het Handhavingsarrangement (HHA) heeft het fenomeen een formele plek gekregen in de afspraken tussen FIOD, OM en de Belastingdienst. Voor de bijzonder-strafrechtpraktijk biedt deze ontwikkeling inzicht in hoe een fenomeengericht onderzoek in opzet en uitvoering verschilt van een klassieke individuele strafzaak, en hoe strafrechtelijke en bestuursrechtelijke instrumenten samen worden ingezet.

Wat houdt fenomeengericht werken in?

De FIOD beschrijft in het verslag dat zij werkt binnen meer dan tien thema's, waarbinnen zij samen met haar partners zogenoemde fenomenen identificeert. Binnen het thema fiscale delicten vallen bijvoorbeeld de fenomenen btw-fraude, verhuld vermogen en BPM-fraude. Per fenomeen wordt onderzocht welke ontwikkelingen zichtbaar zijn, welke aanpak het meeste effect oplevert en of inzet van het strafrecht of een andere interventie passend is. Dit wordt vastgelegd in een fenomeenbehandelplan. Daarin staat hoe het fenomeen wordt aangepakt, welke rol de FIOD en de ketenpartners vervullen en welke interventies worden ingezet. De FIOD bouwt zo aan een landelijke intelligencepositie op het fenomeen.

BPM-fraude: omschrijving

Het jaarverslag bevat een korte omschrijving van het fenomeen. BPM-fraude is een vorm van belastingontduiking die voorkomt bij de import van luxe auto's. De importeur betaalt te weinig of geen aanschafbelasting door bijvoorbeeld de verschuldigde BPM kunstmatig te verlagen door middel van vervalste taxatierapporten. Volgens het in het verslag opgenomen dubbelinterview gaat het jaarlijks om honderden miljoenen euro's en is het type fraude vaak terug te voeren op georganiseerde groepen taxateurs. In het dubbelinterview wordt toegelicht dat fraudeurs de marktwerking verstoren en minder belasting afdragen dan zij zouden moeten.

Opname in het Handhavingsarrangement

In 2025 is BPM-fraude opgenomen als fenomeen in het Handhavingsarrangement. Daarmee zijn de afspraken over de aanpak van dit fenomeen formeel onderdeel van de jaarschijf 2025, het document waarin de FIOD, het OM en de toezichthouders gezamenlijk hun inzet vastleggen. Binnen het thema fiscaal sluiten de fenomeenbehandelplannen aan op de gezamenlijke aanpak van fenomenen binnen de Belastingdienst.

Het fenomeenbehandelplan in de praktijk

In 2025 zijn de eerste onderzoeken uitgevoerd op basis van een fenomeenbehandelplan. Een van die onderzoeken was gericht op BPM-fraude. Het verslag citeert een teamleider intelligence van de FIOD, die de aanpak in 2025 als volgt omschrijft: "In 2025 zijn we gaan werken aan vijf BPM-fraudezaken. We wilden niet alleen de betrokken handelaren aanpakken, maar ook in beeld krijgen wat de werkwijze is en wie erbij betrokken zijn, om zo verdiepend inzicht te krijgen in het fenomeen. Daarom hebben we een fenomeenbehandelplan gemaakt voor de aanpak van BPM-fraude. Dat plan is breed opgesteld; samen met de FIOD en het FP. Deze werkwijze is uiteindelijk effectiever dan alleen het aanpakken van individuele handelaren via het strafrecht."

De teamleider voegt daaraan toe dat de voorlopige resultaten van de strafrechtelijke onderzoeken vragen om nadere analyse en mogelijk andere interventies, en dat die bevindingen weer invloed kunnen hebben op de verdere invulling van het fenomeenbehandelplan. Daarmee illustreert het verslag het iteratieve karakter van fenomeengericht werken: opsporingsonderzoeken leveren inzichten op die het strategisch beeld versterken, en dit beeld voedt op zijn beurt nieuwe interventiekeuzes.

Samenwerking met de Belastingdienst en het Functioneel Parket

In het dubbelinterview wordt nader toegelicht hoe de samenwerking met de Belastingdienst in 2025 vorm kreeg. De FIOD signaleerde dat veel onjuiste taxaties afkomstig waren van georganiseerde groepen taxateurs. Dit inzicht is, binnen de geldende regels voor informatiedeling, gedeeld met de Belastingdienst, die daardoor gerichter kon controleren. Het verslag presenteert dit als een vorm van inzet die direct effect oplevert en resultaten mogelijk maakt buiten het strafrecht om. In de woorden van het verslag verschuift binnen het thema fiscaal de focus daarmee van de vraag "Hoe straffen we deze verdachte?" naar "Hoe maken we deze misdaadvorm onmogelijk?". De FIOD positioneert haar inzet zo als bijdrage aan de uitvoerings- en handhavingsstrategie van de Belastingdienst, met als doel dat burgers en bedrijven uit zichzelf fiscale regels naleven.

Plaats binnen het bredere thema fiscaal

Naast BPM-fraude noemt het verslag binnen het thema fiscaal ook btw-fraude, verhuld vermogen en dividendstripping als fenomenen waarop in 2025 nauw is samengewerkt tussen de Belastingdienst en de FIOD. De gerealiseerde capaciteitsinzet binnen het thema fiscale delicten bedroeg in 2025 25,0 procent, binnen de afgesproken bandbreedte van 18 tot 28 procent. Het totale aantal directe opsporingsuren binnen dit thema bedroeg 238.882 uur.

Afsluiting

De aanpak van BPM-fraude als fenomeen in het Handhavingsarrangement laat zien hoe de FIOD haar nieuwe werkwijze in 2025 concreet heeft toegepast binnen het thema fiscaal. Door strafrechtelijke onderzoeken te combineren met bestuursrechtelijke inzet en gerichte informatiedeling met de Belastingdienst ontstaat volgens het verslag een aanpak die zich richt op zowel individuele zaken als de onderliggende werkwijze. De resultaten van de eerste vijf strafrechtelijke onderzoeken en de voortgang van het fenomeenbehandelplan zullen in de komende jaren bepalen hoe deze werkwijze zich verder ontwikkelt.