De toepassing van voorlopige hechtenis is geregeld het onderwerp van verhit debat in de zittingszaal en trekt al jaren de interesse vanuit de wetenschap. Sinds enige maanden lijkt er zich een kentering te voltrekken in de wijze waarop deze wordt toegepast, in het bijzonder in ondermijningszaken. Met dit artikel willen auteurs de aandacht vestigen op deze ontwikkeling om deze breder dan in de rechtszaal ter discussie te stellen.

Sinds de vroege jaren tachtig van de vorige eeuw is een van de basisbeginselen van het Europese gegevensbeschermingsrecht dat de verzameling en verdere verwerking van persoonsgegevens ‘rechtmatig’ moet zijn. Richtlijn 95/46/EG gaf daartoe een limitatieve opsomming van zes alternatieve voorwaarden waarop deze rechtmatigheid kon worden gebaseerd. Deze voorwaarden zijn min of meer woordelijk gehandhaafd in de opvolger van de richtlijn, de AVG.

Veelvuldig worden gedragingen verricht die ogenschijnlijk de bestanddelen van een wettelijke delictsomschrijving vervullen, terwijl het nog maar de vraag is of dergelijke gedragingen ook daadwerkelijk strafwaardig of strafbaar zijn. Zulke gedragingen vinden menigmaal plaats in ‘bijzondere contexten’, zoals de sport- en spelsituatie, de kunst en de (medische) beroepsuitoefening. Zo kan de vraag worden opgeworpen of en langs welke wegen er sprake moet zijn van uitsluiting van strafrechtelijke aansprakelijkheid wanneer in die bijzondere contexten een voetballer zijn tegenstander heeft geblesseerd, een kunstenaar een aanstootgevend werk heeft gemaakt en een arts pijn toebrengt bij een behandeling.

Toegang tot de rechter is een van de fundamenten van onze democratische rechtsstaat. Door de coronamaatregelen konden fysieke zittingen in de beginfase van de lockdown echter niet doorgaan. Voor urgente zaken moest dus, zoals Bregje Krijnen schrijft, een oplossing worden gevonden. Een van die oplossingen was het houden van online (via Skype en telehoren) en telefonische zittingen. Inmiddels zijn er weer veel zittingen waarbij procespartijen fysiek aanwezig zijn in de rechtszaal. Maar nog steeds vinden er onlinezittingen plaats en de rechtspraak zal langzamerhand de balans opmaken of en in welke gevallen dergelijke zittingen ook na de crisis een toekomst hebben.