Intern onderzoek door advocaten is geen novum meer. taat de partijdigheid van een advocaat waarheidsvinding in de weg? Is een advocaat deskundig genoeg om een dergelijk onderzoek uit te voeren? En zo zijn er ook nog andere punten van discussie die de revue passeren. In dit artikel bespreken de auteurs deze (recente) commotie en kritiekpunten in het licht van de kernwaarden en kwaliteiten van advocaten, en de waarborgen die zij bieden.

In dit artikel gaat de auteur in op de vraag of je als onderzoeker partijdig kunt zijn en tegelijk objectief? Welke lessen kunnen advocaten trekken uit de praktijk van (forensisch) accountants? Ter beantwoording van die vragen gaat zij eerst kort in op de spelers die actief zijn op de ‘markt’ voor (zelf)onderzoek. Daarna besteedt zij aandacht aan de ter zake relevante regelgeving voor advocaten en accountants. Tot slot ervaringen in de praktijk van (forensisch) accountants, in hoeverre daaruit een spanningsveld tussen partijdigheid en objectiviteit blijkt.

Over de rechten en plichten en de positie van een persoon die in een intern onderzoek wordt geïnterviewd zijn in de afgelopen jaren al diverse uitgebreide en lezenswaardige artikelen geschreven. Het is geenszins de bedoeling om uitvoerig te herhalen wat al is geschreven. In dit artikel zal worden ingegaan op de specifieke positie van de geïnterviewde in het interne onderzoek 2.0, omdat die positie vanwege de bijzondere aard van dit onderzoek een andere is dan in gewone interne onderzoeken. Het interne onderzoek 2.0 wordt feitelijk in plaats van het FIOD-onderzoek verricht en heeft daarmee een strafrechtelijk karakter. De vraag is of bij het interviewen van onder andere bestuurders en medewerkers niet ook de strafrechtelijke waarborgen zouden moeten gelden. Bovendien is het op voorhand al duidelijk dat het (interne) onderzoeksrapport met daarin opgenomen de bevindingen en de uit de interviews verkregen informatie aan het openbaar ministerie zal worden overgelegd. Een dergelijke manier van onderzoek, waarbij de FIOD zijn onderzoek als het ware uitbesteedt aan een private partij (advocaten en/of forensische accountants), is nieuw.

Het afgelopen jaar hebben de Fiscale Inlichtingen en Opsporingsdienst (hierna: FIOD), het Openbaar Ministerie (hierna: OM) en de advocatuur zich op diverse platformen geuit over de praktijk van de samenwerking met advocaten bij (forensisch) onderzoek. Deze artikelen hebben geleid tot veel reacties en tot Kamervragen aan de minister van Justitie en Veiligheid (hierna: de minister van J&V). In het publieke debat wordt onder meer de onafhankelijkheid van het onderzoek door een advocaat ter discussie gesteld. In mei 2020 hebben de Kamerleden Van Nispen (SP) en Groothuizen (D66) wederom vragen gesteld aan de minister van J&V over de ‘wenselijkheid van zelfonderzoek’.