Waarom AI in de juridische praktijk blijft steken bij losse experimenten

Bijna drie op de vier werkenden in Nederland gebruiken AI op hun werk, en slechts een klein deel doet dat op een manier die het werk werkelijk verandert. Dat is een van de uitkomsten van het AI-adoptieonderzoek 2026 van &samhoud. Volgens het onderzoek gebruikt 72 procent van de werkenden AI en doet 9 procent dat op een diepgaande manier. De tijdwinst loopt op tot meer dan 80 minuten per dag, en wordt meestal opgevuld met meer werk. Organisaties die investeren in hun mensen en hun organisatie hebben volgens het onderzoek vier keer zoveel diepgaande gebruikers. Eva Bosma, Lead Partner Data & AI bij &samhoud, opent met haar keynote AI-transformatie door de ogen van een strateeg het congres Wat AI vraagt van de juridische praktijk op dinsdag 8 december 2026 in Den Haag.

Het onderzoek gaat over werkenden in het algemeen en niet specifiek over juristen. De patronen zijn in de strafrechtpraktijk wel te herkennen, bij advocaten en ook bij het Openbaar Ministerie, de opsporingsdiensten en toezichthouders. Dit stuk legt de belangrijkste bevindingen naast die praktijk.

Gebruik is nog geen werkwijze

In de strafrechtpraktijk begint AI-gebruik vaak bij individuele medewerkers. Een advocaat laat een chatbot een uitspraak samenvatten, een juridisch medewerker gebruikt een tool voor een eerste conceptbrief, een stagiaire probeert iets uit op een dossier. Dat telt in een onderzoek als gebruik. Aan de manier waarop de praktijk werkt, verandert het weinig: de ervaring blijft bij één persoon, niemand overziet welke tools er worden gebruikt en goede werkwijzen worden niet gedeeld.

Voor vertrouwelijk werk komt daar een risico bij. Losse experimenten kunnen plaatsvinden in persoonlijke accounts waarvan niemand de voorwaarden heeft bekeken. Wat dat voor het verschoningsrecht kan betekenen, kwam op deze site eerder aan bod in Verschoningsrecht en AI.

Tijdwinst die opgaat aan meer werk

Dat gewonnen tijd wordt opgevuld met meer werk, is voor een strafrechtpraktijk met meer zaken dan capaciteit niet per se een probleem. Het vraagt wel om een bewuste keuze. In de betalende praktijk betekent sneller werken minder declarabele uren, tenzij de prijsafspraak met de cliënt meebeweegt. In toevoegingszaken met een vaste vergoeding blijft de tijdwinst bij de praktijk. Hoe AI de opbouw en het verdienmodel van een praktijk verandert, besprak deze site eerder in Van piramide naar diamant. Het onderzoek voegt daar een waarschuwing aan toe: zonder keuze verdwijnt de gewonnen tijd ongemerkt in de dagelijkse drukte.

Investeren in mensen

De sterkste bevinding gaat over het verschil tussen organisaties. Wie investeert in mensen en organisatie, heeft volgens &samhoud vier keer zoveel diepgaande gebruikers. Voor een strafrechtpraktijk kan dat heel concreet zijn: afspraken over welke tool voor welk werk mag worden gebruikt, tijd om te oefenen op een afgerond dossier, een collega die voorbeelden verzamelt en deelt, en een vast moment waarop het team bespreekt wat werkt. Bij parketten en opsporingsdiensten, waar tools centraal worden gekozen, gaat het eerder om opleiding en om ruimte in de werkprocessen. In beide gevallen gaat het om beslissingen over mensen en werkprocessen.

Zorgen over het eigen werk

Opvallend is dat juist de koplopers zich volgens het onderzoek de meeste zorgen maken over hun baan. Wie het verst is met AI, ziet het best welk werk een model al kan overnemen. In een advocatenpraktijk of op een parket kunnen dat juist de mensen zijn die de organisatie vooruit moeten helpen, en hun zorg verdient aandacht van wie leiding geeft. Een gesprek over veranderende rollen hoort daarom bij verdere adoptie. Daarover gaat de workshop Veranderende rollen: strategie en cliëntrelatie van Franka Rolvink Couzy, eveneens van &samhoud, die zich richt op leidinggevenden die de verschuiving van rollen binnen en buiten de organisatie willen sturen.

Op 8 december

De keynote van Bosma opent de dag en vormt de rode draad van het programma. Wie vooraf kennis wil maken met het onderzoek, kan het kosteloze webinar AI-adoptie in de praktijk terugkijken, dat Bosma op 5 november gaf. Op het congres volgen plenaire sessies over dataveiligheid en AI, door Sander Denneman en Kerem Canatan, en over lokale AI als alternatief voor de cloud, door Ot van Daalen. In de workshops gaat het onder meer over opleiden en werven in een AI-praktijk en over het werken met Copilot.

Het congres vindt plaats aan de Koninginnegracht 60 in Den Haag. De plenaire onderdelen zijn ook live online te volgen of achteraf terug te kijken. Deelname kost € 599 exclusief btw en levert 6 PO/PE-punten op, waarvan 3 juridisch en 3 niet-juridisch. Bekijk het programma en schrijf je in.