Dataveiligheid bij AI in de strafrechtpraktijk: training, bewaartermijn en verwerkingslocatie

Sinds de rechter-commissaris in Rotterdam ChatGPT-gesprekken van een beslagene als niet-verschoningsgerechtigd aanmerkte, is de vraag of een AI-dienst geschikt is voor een strafdossier geen abstracte meer. De beslissing, die op deze site uitgebreid is besproken, knoopte aan bij twee eigenschappen van de dienst: de aanbieder slaat invoer op en kan die gebruiken om het model te trainen. Welke eigenschappen een dienst heeft, verschilt sterk per aanbieder, per abonnement en soms per instelling. Een strafrechtadvocaat die met AI wil werken, moet die eigenschappen dus kennen voordat er een dossier in gaat. Op het congres Wat AI vraagt van de juridische praktijk, op dinsdag 8 december 2026 in Den Haag, is daar een plenaire sessie aan gewijd: Dataveiligheid en AI, door Sander Denneman en Kerem Canatan.

Beide sprekers kennen de vraag van twee kanten. Denneman was strafrechtadvocaat bij Simmons & Simmons en is medeoprichter van Lexboost. Canatan is strafrechtadvocaat en partner bij Meijers Canatan Advocaten en daarnaast CEO van CaseLynx. Zij komen uit de fraudepraktijk en zijn tegelijk betrokken bij een legaltechbedrijf, zodat zij zowel de eisen van de advocaat als de keuzes van een aanbieder kennen.

Wordt de invoer gebruikt om te trainen

De eerste vraag is of de aanbieder ingevoerde gegevens gebruikt om zijn modellen te verbeteren. Bij consumentenversies van bekende diensten is dat vaak de standaardinstelling, die de gebruiker zelf kan uitzetten. Zakelijke versies sluiten het doorgaans contractueel uit. Microsoft schrijft bijvoorbeeld over Microsoft 365 Copilot dat prompts, antwoorden en gegevens uit de eigen omgeving niet worden gebruikt om de onderliggende taalmodellen te trainen. Zo'n toezegging hoort bij de voorwaarden van een specifiek product en geldt niet vanzelf voor een gratis variant van dezelfde aanbieder.

Hoe lang de invoer bewaard blijft

Ook als er niet wordt getraind, kan een aanbieder invoer en uitvoer enige tijd bewaren, bijvoorbeeld om misbruik op te sporen of omdat de gespreksgeschiedenis standaard wordt opgeslagen. Daarbij telt welke medewerkers van de aanbieder of van onderaannemers in bijzondere gevallen bij die gegevens kunnen, en of de praktijk gesprekken en bestanden zelf definitief kan verwijderen. Een dossier dat na afloop van de zaak nog bij een aanbieder staat, is een dossier waarover de praktijk niet meer volledig beschikt.

Waar de gegevens worden verwerkt

De plaats van verwerking bepaalt mede welk recht op de gegevens van toepassing is en wie ze kan opvragen. Daarnaast telt waar de aanbieder zelf is gevestigd. Amerikaanse aanbieders kunnen onder omstandigheden door Amerikaanse autoriteiten worden verplicht gegevens af te geven, ook als die gegevens in Europa zijn opgeslagen. Waar een dossier staat, is daarom maar een deel van het antwoord.

Hoe fijnmazig dit kan zijn, blijkt uit de documentatie van Microsoft. Voor Europese klanten is Microsoft 365 Copilot volgens Microsoft een dienst binnen de EU Data Boundary, waarbij het verkeer van Europese gebruikers binnen de EU blijft. Tegelijk biedt Microsoft in Copilot ook modellen van andere makers aan, en de modellen die Anthropic levert, vallen op dit moment buiten die EU Data Boundary. De keuze voor een ander model binnen hetzelfde product kan dus bepalen waar een dossierstuk wordt verwerkt. Wie de instellingen van de eigen omgeving niet kent, weet dat niet.

Wie er binnen de eigen praktijk bij kan

Dataveiligheid gaat ook over de eigen organisatie. Een gedeelde werkruimte, een gedeelde map met AI-samenvattingen of een assistent die door het hele team wordt gebruikt, kan dossierinformatie zichtbaar maken voor collega's die niet aan de zaak werken. In een praktijk waar collega's medeverdachten in samenhangende zaken bijstaan, is dat een reëel risico. De toegangsrechten in de AI-toepassing moeten daarom dezelfde scheiding volgen als het dossiersysteem.

De cliënt hoort het te weten

Ondernemingen die in een fraudeonderzoek verwikkeld raken, hebben vaak eigen regels over de inzet van AI op hun gegevens, en kunnen die ook aan hun externe adviseurs opleggen. Het ligt voor de hand om in de opdrachtbevestiging vast te leggen of en met welke tools aan het dossier wordt gewerkt. Omgekeerd verdient de cliënt een waarschuwing over het eigen gebruik van chatbots. In de Rotterdamse zaak was het de beslagene zelf die de informatie in ChatGPT had ingevoerd.

Op 8 december

De sessie van Denneman en Canatan staat in het plenaire ochtendprogramma, direct na de openingskeynote van Eva Bosma van &samhoud. Wie daarna wil horen hoe een praktijk de gegevens helemaal binnen de eigen muren houdt, kan aan het eind van de middag terecht bij Ot van Daalen, die de vraag behandelt of lokale AI een alternatief is voor de cloud. Zijn opstelling kwam eerder op deze site aan bod in AI lokaal en op eigen hardware. In de workshops gaat het onder meer over Copilot in de praktijk en over rechtsbescherming bij de inzet van algoritmes.

Het congres vindt plaats aan de Koninginnegracht 60 in Den Haag. De plenaire onderdelen zijn ook live online te volgen of achteraf terug te kijken. Deelname kost € 599 exclusief btw en levert 6 PO/PE-punten op, waarvan 3 juridisch en 3 niet-juridisch. Bekijk het programma en schrijf je in.