AP publiceert eerste Staat van de gegevensbescherming bij de Belastingdienst: naleving bij tien van twaalf onderwerpen onvoldoende
/De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) heeft op 11 november 2026 de eerste editie van de Staat van de gegevensbescherming bij de Belastingdienst gepubliceerd. In de rapportage maakt de toezichthouder de balans op van het geïntensiveerde toezicht dat sinds 2024 op de Belastingdienst wordt uitgeoefend. Aan de hand van twaalf onderwerpen beoordeelt de AP of de Belastingdienst de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en de Wet politiegegevens (Wpg) naleeft en hoe voortvarend tekortkomingen worden aangepakt. Volgens het bericht van de AP houdt de Belastingdienst zich bij twee onderwerpen aan de wet en schiet de naleving bij de andere tien tekort. De rapportage gaat onder meer in op de selectie-instrumenten waarmee aangiften en aanvragen voor controle worden geselecteerd, op de beveiliging van persoonsgegevens tegen onbevoegde raadpleging en op de datakluis. Daarnaast bevat zij eerste bevindingen over de uitwisseling van persoonsgegevens met andere organisaties, waaronder de FIOD en de Regionale Informatie- en Expertisecentra (RIEC’s).
Achtergrond van het geïntensiveerde toezicht
De AP schrijft dat de Belastingdienst in de periode 2019 tot en met 2022 meer sancties kreeg opgelegd dan welke andere overheidsorganisatie ook, waaronder boetes en verbetertrajecten, en dat duurzame verbetering uitbleef. Daarom intensiveerde zij in 2024 het toezicht. In latere brieven verwijst de AP naar haar brief van 19 april 2024 aan de staatssecretaris als startpunt. Op 28 mei 2024 ging over het toezichtarrangement een brief naar de Tweede Kamer (Kamerstuk 32 761, nr. 300). Het arrangement kreeg een looptijd van vijf jaar, met elk jaar een evaluatie. blg 1254410 +2
De verbetertrajecten die de AP oplegt zijn volgens het bericht niet vrijblijvend: de Belastingdienst is wettelijk verplicht aanwijzingen van de toezichthouder op te volgen, en bij uitblijven daarvan kan de AP sancties en dwangmiddelen opleggen.
Meetmethode: naleving en slagkracht
De AP hanteert twee indicatoren. Bij naleving gaat het om de vraag of de verplichtingen uit de AVG en de Wpg worden nagekomen en of die naleving duurzaam is geborgd, met een verwijzing naar artikel 24 AVG. De AP onderscheidt vier niveaus: goed, voldoende, onvoldoende en ruim onvoldoende. Slagkracht wordt alleen beoordeeld als de naleving onvoldoende of ruim onvoldoende is en kent de niveaus veel, tamelijk veel, matig en weinig. Daarbij kijkt de AP of er een vastgesteld plan is, of dat wordt uitgevoerd en op welke termijn de verbetering wordt bereikt. Peildatum is augustus 2026. De rapportage bestrijkt de periode 2024 tot medio 2026.
Datalekken en DPIA’s voldoen aan de wet
Het meldproces voor datalekken (artikelen 33 en 34 AVG) voldoet aan de wettelijke eisen. Voor het informeren van betrokkenen bestaat een vaste procedure en de rol van de functionaris voor gegevensbescherming van het ministerie van Financiën is daarin vastgelegd. Bij de data protection impact assessments (artikel 35 AVG) zijn in 2025 alle sinds 2018 opgelopen achterstanden weggewerkt. De AP noteert wel dat de onderbouwing van onder meer de proportionaliteits-, subsidiariteits- en doelbindingstoets beter kan en dat de DPIA binnen de organisatie nog vaak als administratieve last wordt ervaren.
Selectie-instrumenten en menselijke tussenkomst
De Belastingdienst gebruikt ongeveer honderd selectie-instrumenten om aangiften en aanvragen voor controle te selecteren. In 2025 gaf de dienst aan dat bij meer dan de helft daarvan de onderbouwing van de selectiecriteria berust op algemene ervaring of niet is gedocumenteerd. Een algoritme dat zonder deugdelijke onderbouwing onderscheid maakt tussen groepen personen levert volgens de AP al snel een discriminerende en daarmee onrechtmatige verwerking op. De Belastingdienst toetst daarom alle instrumenten aan een uniform kader, op basis van een plan van aanpak uit december 2025. Eind augustus 2026 waren drie van de circa veertig voor dat jaar geplande toetsen opgeleverd. Eind 2026 moeten de instrumenten met een hoge of zeer hoge prioriteit zijn getoetst, eind 2027 alle. De AP beoordeelt de slagkracht als tamelijk veel, maar schrijft zich op basis van de informatie van eind oktober 2026 zorgen te maken over de voortgang. Regels en termijnen voor het geval een instrument discriminerend blijkt, zijn nog niet vastgelegd.
Dezelfde toetsing moet uitwijzen of sprake is van betekenisvolle menselijke tussenkomst waar artikel 22 AVG die vereist. Volgens de Belastingdienst is daarvan bij meer dan driekwart van de instrumenten sprake. Bij de overige ontbreekt menselijke tussenkomst of is dit niet bekend. De Belastingdienst voldoet op dit punt volgens de AP nog niet aantoonbaar aan de AVG.
Logging, KTA en Informatiesjabloon
Over de beveiliging is de AP kort: de Belastingdienst beveiligt persoonsgegevens niet goed genoeg. Het gaat om logging van gebruikersactiviteiten, de controle daarop en autorisatiebeheer. De AP wijst op het risico dat medewerkers gegevens onrechtmatig raadplegen, uit nieuwsgierigheid of omdat zij door criminelen zijn omgekocht, en noemt in dat verband ook het risico op ondermijning. Haar bevindingen heeft zij op 6 januari 2026 vertrouwelijk met de staatssecretaris gedeeld. Om die reden doet de rapportage geen verdere uitspraken over de naleving. De slagkracht is beoordeeld als weinig: het beleid is in september 2026 inhoudelijk afgerond, maar een concreet plan met termijnen is nog niet vastgesteld.
De systemen Klant Toezicht Applicatie (KTA) en Informatiesjabloon, die de AP in 2025 vergelijkbaar achtte met het Risico Analyse Model, zijn nog in gebruik. KTA geeft medewerkers toegang tot meer persoonsgegevens dan zij voor hun werk nodig hebben, omdat autorisatierollen ontbreken. Het aantal autorisaties is verlaagd van 18.000 naar 11.000. Via Informatiesjabloon ontvangen medewerkers persoonsgegevens in Excel, buiten de beveiligde systemen. Het aantal gebruikers daalde van ongeveer tweehonderd in 2024 naar dertig in de laatste zes maanden. Informatiesjabloon wordt volgens planning in 2027 uitgezet, KTA in 2028. Voor lokaal ontwikkelde applicaties geldt inmiddels een verbod als zij persoonsgegevens verwerken of bedrijfskritisch zijn. Een centraal overzicht van die applicaties is voorzien voor het eerste kwartaal van 2027.
Datakluis en inzageverzoeken
In 2019 plaatste de Belastingdienst miljoenen documenten in een afgeschermde digitale kluis, als tijdelijke maatregel tegen het te lang bewaren van gegevens. De AP stelt, onder verwijzing naar een onderzoeksrapport van BDO Investigations uit juli 2026, dat de privacywetgeving stelselmatig is overtreden doordat persoonsgegevens in de datakluis zijn opgenomen en niet tijdig zijn verwijderd. Niet kan worden uitgesloten dat de kluis discriminerende verwerkingen bevat. Een externe commissie gaat zelfstandig onderzoek doen naar de datakluis en andere afgeschermde omgevingen en rapporteert rechtstreeks aan de Tweede Kamer. De AP houdt er rekening mee dat personen die in de Fraude Signalering Voorziening voorkwamen mogelijk ten onrechte geen inzage hebben gehad, en dat personen van wie gegevens in het Risico Analyse Model zijn verwerkt mogelijk ten onrechte niet zijn gecompenseerd.
Dit hangt samen met de afhandeling van inzageverzoeken op grond van artikel 15 AVG en artikel 25 Wpg. Er zijn geen cijfers waaruit blijkt dat verzoeken binnen de wettelijke termijn worden afgehandeld, en directies hanteren elk een eigen aanpak. De instructie laat het aan de behandelaar om te bepalen of een verzoek onder de AVG of de Wpg valt, zonder aanwijzingen voor een consistente beoordeling. De slagkracht is matig.
BSN, verwerkingsregister en privacyorganisatie
Het gebruik van het BSN in betalingskenmerken en vorderingsnummers is volgens de AP niet noodzakelijk en daarmee onrechtmatig. Voor burgers verdwijnt het BSN eind 2026 uit het betalingskenmerk, voor ondernemers die een BSN gebruiken vanaf het derde kwartaal van 2027. Voor het vorderingsnummer is de planning gericht op 2032. De AP stemt daarmee in omdat zij de risico’s beheersbaar acht.
Het Wpg-verwerkingsregister is volledig, het AVG-register niet. De AP constateerde in augustus 2026 dat verwerkingen bij samenwerkingsverbanden zoals de RIEC’s en verwerkingen van de directie Buitengewone Zaken Blauw ontbraken. De privacyorganisatie functioneert volgens de AP nog niet naar behoren. Zij benoemde in maart 2026 acht knelpunten, die vóór 1 juni 2027 moeten zijn opgelost.
Gegevensdeling met andere organisaties
Een hoofdstuk zonder scores bevat eerste bevindingen uit lopende projecten. De Belastingdienst wisselt persoonsgegevens uit met onder meer het UWV, gemeenten, de RIEC’s, de FIOD en de Dienst Toeslagen. Een systematisch overzicht van die uitwisseling bestaat volgens de AP niet. Een deel van de medewerkers gaat er ten onrechte van uit dat gegevens vrij mogen worden gedeeld tussen onderdelen van het ministerie van Financiën omdat de minister voor al die onderdelen verwerkingsverantwoordelijke is. De AP noemt die redenering juridisch onjuist: ook voor uitwisseling tussen die onderdelen is een grondslag nodig. Verder onderzoekt de AP hoe maatregelen rond de verwerking van nationaliteit en andere gegevens over afkomst zijn uitgevoerd en geborgd.
Prioriteiten volgens de AP en reactie van de staatssecretaris
De Belastingdienst wijst volgens de AP regelmatig op verouderde IT-systemen en op de complexiteit van de sturing als verklaring voor het tempo. De AP erkent dat niet alles tegelijk kan en legt de nadruk op geautomatiseerde selectie, controle op de logging, lokaal ontwikkelde applicaties en de privacyorganisatie. Zij schrijft dat mogelijk extra in de IT moet worden geïnvesteerd.
Staatssecretaris Eerenberg van Financiën zond het rapport op 11 november 2026 met een brief aan de Tweede Kamer. Uit de brief spreekt volgens Security.NL ontevredenheid over de uitkomst, en de bewindspersoon gaat ervan uit dat volledige naleving een kwestie van jaren is. Voor inzageverzoeken kondigt de brief volgens Taxence een tijdelijke centrale voorziening in 2027 aan, waarna vanaf 2028 één loket en één behandelteam de verzoeken afhandelen. Voor autorisatiebeheer, logging en de controle daarop zijn aanvullende acties aangekondigd, waarbij de AP wordt betrokken. Voor 2027 mikt de staatssecretaris op aantoonbare voortgang over de hele linie. www.tweedekamer.nl +2
Afsluiting
De AP stelt vast dat de Belastingdienst bij twee van de twaalf onderwerpen aan de AVG en de Wpg voldoet en bij tien nog niet, en dat op de meeste terreinen aan verbetering wordt gewerkt. Het geïntensiveerde toezicht loopt vooralsnog tot medio 2029 en kan worden verlengd als verbeteringen niet tijdig zijn doorgevoerd. Eind 2026 brengt de AP een brief uit met nadere bevindingen over DPIA’s en beoordeelt zij of zij kan instemmen met het stopzetten van KTA per medio 2028. De volgende Staat van de gegevensbescherming bij de Belastingdienst verschijnt in januari 2028.
