Organisatieprioriteiten OM 2026-2029: strafbeschikkingen, procesafspraken en een verschuiving van de opsporingsfocus

Op 2 juni 2026 heeft het College van procureurs-generaal de Organisatieprioriteiten 2026-2029 gepubliceerd. Het document is de opvolger van de Collegeprioriteiten 2023-2026 en zet de koers voort die het OM in 2023 inzette, met nadruk op focus op de kerntaken, vereenvoudiging van werkprocessen en versterking van de magistratelijkheid. De kern van de prioriteiten is een verschuiving van capaciteit van lichte, veel voorkomende criminaliteit naar zwaardere en nieuwe vormen van criminaliteit, in het bijzonder digitale en cybercriminaliteit. Daarnaast beschrijft het document de inzet op het beter benutten van de strafbeschikking, de uitbreiding van procesafspraken en de omgang met schaarste in de tenuitvoerlegging. Het OM plaatst deze uitgangspunten tegen de achtergrond van geopolitieke spanningen, cyberaanvallen, krappere overheidsfinanciën en de voorbereiding op het nieuwe Wetboek van Strafvordering.

Van Collegeprioriteiten naar Organisatieprioriteiten

Het College scherpte in 2023 de koers van het OM aan met vereenvoudiging van werken, meer focus, verzwaarde aandacht voor de kerntaken en versterking van de magistratelijkheid. In de Organisatieprioriteiten 2026-2029 stelt het College dat deze uitgangspunten onder de huidige omstandigheden hun geldingskracht behouden. Volgens het OM krijgt de eerder ingezette strategische lijn met dit document een concretere en operationelere invulling, gericht op snellere afdoening van lichte zaken, meer voorspelbaarheid, het vrijspelen van capaciteit voor zwaardere en nieuwe criminaliteitsvormen en versterking van de kwaliteit van de strafrechtspleging. Het document noemt verder de actualisering van de aanpak van veel voorkomende criminaliteit, de vereenvoudiging van het ZSM-proces, een grondiger hervorming van de ICT en de implementatie van afspraken over opportuniteit als opgaven voor de komende jaren. Openbaar Ministerie

Verschuiving van de opsporings- en vervolgingsfocus

Het OM constateert dat nog steeds veel capaciteit naar lichte, traditionele criminaliteit gaat, waardoor zware strafzaken en nieuwe criminele ontwikkelingen volgens de organisatie onvoldoende aandacht krijgen. Dat geldt in het bijzonder voor online en cybercriminaliteit, die volgens het OM in omvang toeneemt maar te weinig aandacht krijgt in opsporing, vervolging en berechting. De doelstelling is om de juiste zaken in passende volumes en in verhouding tot het criminaliteitsbeeld te laten instromen. Daarbij moet de dalende instroom van commune misdrijven worden gestabiliseerd en de instroom van wat het OM de misdrijven nieuwe stijl noemt, zoals digitale en cybercriminaliteit, toenemen. Het OM koppelt hieraan afspraken over de instroom, die volgens de organisatie ook bijdragen aan de voorspelbaarheid in de keten. Sinds begin 2026 werken politie en OM intensiever samen aan een selectiever opsporingsbeleid voor de aanpak van de veel voorkomende criminaliteit, terwijl binnen het OM wordt ingezet op het vaker vervolgen van digitale en cybercriminaliteit.

Strafbeschikkingen en procesafspraken

Het College maakte in 2025 bekend de wettelijke ruimte voor het opleggen van strafbeschikkingen beter te willen benutten, om zo zittingsruimte bij de strafrechter vrij te spelen voor zwaardere zaken. Mede door beperkingen in de ICT is dat traject nog niet afgerond. Verdere verbetering van de juridische kwaliteit en de uitvoering van de praktijk van de OM-strafbeschikking blijft de komende jaren een prioriteit, zodat het OM in zaken waarin dat is toegestaan zoveel mogelijk de strafbeschikking kan opleggen en afdoening sneller plaatsvindt dan bij aanbrengen op zitting. Naast de strafbeschikking benoemt het document de procesafspraken. De behandelduur van zwaardere strafzaken neemt volgens het College niet af. Het College stelt dat procesafspraken effect hebben en kunnen helpen om strafzaken binnen een redelijke termijn af te doen, zoals het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) vereist, en het OM zet daarom in op uitbreiding van dit instrument. In de afsluitende passage van het document worden de inzet op de kerntaken, meer strafbeschikkingen, transacties en procesafspraken in samenhang genoemd als elementen van een goedwerkende strafrechtspleging.

Schaarste in de tenuitvoerlegging

Het document beschrijft het tijdig ten uitvoer leggen van gevangenisstraffen als een blijvend probleem. Daarnaast wijst het OM op het al langer bestaande knelpunt dat aangevraagde gedragskundige rapporten niet tijdig worden aangeleverd, waardoor het strafproces stagneert. Het OM stelt zich hiervan in zijn afwegingen rekenschap te geven bij het aanvragen van rapporten, het vorderen van voorlopige hechtenis en het eisen van bepaalde straffen. De noodzaak daarvan zal volgens het document scherp worden beoordeeld en worden afgezet tegen de schaarste in de keten, zeker in lichte vermogensdelicten zonder geweld. Tegen deze achtergrond noemt het OM zich voorstander van elektronische detentievormen, zoals een enkelband, zodat het gevangeniswezen de beschikbare detentiecapaciteit flexibeler kan inzetten en veroordeelden hun straf niet ontlopen.

Innovatie, AI en informatievoorziening

Het College wil de komende jaren ruimte geven om, met aandacht voor de rechtmatigheid, te experimenteren met het gebruik van kunstmatige intelligentie. Het gaat daarbij onder meer om voorstellen voor de inzet van AI-tools in opsporingsonderzoeken en om automatisering van interne werkprocessen. Tegelijk noemt het document de vraag hoe het OM omgaat met crimineel gebruik van AI steeds urgenter. Op het vlak van de bedrijfsvoering benoemt het OM een bestendige IT en informatievoorziening als hoogste prioriteit, ondergebracht bij twee landelijke organisaties die in het document worden aangeduid als IVOM en LBOM. Het OM stelt voor de verbetering van de eigen IT een visie, strategie en plannen te hebben opgesteld en daarvoor middelen beschikbaar te hebben gemaakt, en plaatst dit tegen de achtergrond van financieel soberdere jaren.

Afsluiting

De Organisatieprioriteiten 2026-2029 zijn op 2 juni 2026 door het College van procureurs-generaal gepubliceerd, gelijktijdig met een toelichtend nieuwsbericht op de website van het OM. Het document betreft een beleidsmatige koersbepaling en bevat geen wijziging van wet- of regelgeving. De uitwerking van de genoemde onderwerpen, waaronder de afspraken over de instroom, de praktijk van de strafbeschikking en de procesafspraken, vindt volgens het OM de komende jaren plaats. Het bericht van Advocatie dat aan dit stuk ten grondslag ligt, vat dezelfde hoofdlijnen samen.

Klik hier voor de volledige Organisatieprioriteiten OM 2026-2029.