Functioneel daderschap centraal bij vernieling van sloten

Rechtbank Amsterdam 10 oktober 2025, ECLI:NL:RBAMS:2025:10696

De rechtbank Amsterdam veroordeelt een man voor huisvredebreuk en het tweemaal vernielen van een cilinderslot bij de woning van zijn moeder, maar spreekt hem vrij van vernieling van de inboedel. Centraal in de beoordeling staat functioneel daderschap: hoewel verdachte de vernielingen niet zelf uitvoert, geeft hij daartoe opdracht en aanvaardt hij de gevolgen. Hierdoor kunnen de strafbare feiten hem worden toegerekend. Hij krijgt acht weken gevangenisstraf, waarvan vier weken voorwaardelijk, met bijzondere voorwaarden zoals behandeling, begeleid wonen en middelencontrole. De rechtbank legt daarnaast een locatieverbod van drie jaar op voor het adres van zijn moeder. Vorderingen tot tenuitvoerlegging van eerdere voorwaardelijke straffen worden afgewezen om zorginterventies niet te frustreren.

Context van de zaak

De zaak betreft een man geboren in 1990, zonder vaste woon- of verblijfplaats, die zich volgens het Openbaar Ministerie schuldig maakt aan huisvredebreuk en vernieling van cilindersloten in de woning van zijn moeder in Amsterdam. Verdachte kampt met ernstige psychiatrische problematiek, waaronder een bipolaire stoornis, en heeft geen stabiele woon- of leefsituatie. Hij is sinds februari 2024 dakloos en vaker in beeld bij politie en justitie. Tijdens de strafzaak is aan verdachte een zorgmachtiging verleend op grond van de Wet forensische zorg (Wfz), die voorziet in verplichte klinische opname.

De rechtbank behandelt twee samengevoegde strafzaken en drie vorderingen tot tenuitvoerlegging van eerder opgelegde voorwaardelijke gevangenisstraffen. De gedragingen vinden plaats in een familiaire context en betreffen onder andere het betreden van een woning zonder toestemming en het laten forceren van sloten door een slotenmaker.

Tenlastelegging

In zaak A wordt verdachte verweten dat hij tussen 27 mei en 11 juni 2025 de inboedel en een cilinderslot van de woning van zijn moeder medepleegt te vernielen. In zaak B wordt hem verweten dat hij op 9 juli 2025 wederrechtelijk de woning is binnengedrongen (huisvredebreuk) en in de periode van 1 tot en met 10 juli 2025 opnieuw een cilinderslot heeft vernield.

Standpunt van het openbaar ministerie

De officier van justitie wijst op de bekennende verklaring van verdachte en stelt dat alle tenlastegelegde feiten bewezen kunnen worden. Voor de inboedel acht zij de chaos in de woning voldoende voor de kwalificatie "vernieling". Er wordt acht weken gevangenisstraf geëist, met aftrek van het voorarrest, en een locatieverbod van drie jaar voor het adres van de moeder van verdachte.

Standpunt van de verdediging

De raadsvrouw voert geen bewijsverweren en vraagt de rechtbank om direct uitspraak te doen vanwege de reeds lange voorlopige hechtenis van verdachte. De persoonlijke problematiek van verdachte en de noodzaak van behandeling staan centraal in haar benadering.

Oordeel van de rechtbank

De rechtbank spreekt verdachte partieel vrij van de vermeende vernieling van de inboedel. Zij acht niet bewezen dat er daadwerkelijk schade aan de inboedel is toegebracht. Het oordeel over de overige feiten berust in belangrijke mate op het leerstuk van functioneel daderschap.

Verdachte heeft erkend dat hij niet zelf de cilindersloten heeft vernield, maar hiervoor een slotenmaker heeft ingeschakeld. De rechtbank past het criterium van functioneel daderschap toe: als iemand de feitelijke gedraging niet zelf verricht, kan hij toch als dader worden aangemerkt indien hij beschikkingsmacht had over het handelen en het feit heeft aanvaard of placht te aanvaarden. De rechtbank oordeelt dat verdachte deze gedragingen heeft geïnitieerd en aangestuurd door opdracht te geven, en dat hij zich bewust was van de gevolgen. Daarmee is het strafbaar feit aan hem toe te rekenen.

In zaak B acht de rechtbank bewezen dat verdachte op 9 juli 2025 de woning van zijn moeder wederrechtelijk is binnengedrongen, mede gezien zijn aanhouding op die datum en zijn verklaring dat hij er al ongeveer twee weken verbleef. De periode van het ten laste gelegde slotvernieling wordt beperkt tot 1 tot en met 9 juli 2025, nu 10 juli buiten zijn aanwezigheid valt.

Bewezenverklaring

De rechtbank acht bewezen dat verdachte:

• In zaak A opzettelijk en wederrechtelijk een cilinderslot vernielt;

• In zaak B onder 1, tezamen en in vereniging met een ander, wederrechtelijk een woning binnendringt;

• In zaak B onder 2, opzettelijk en wederrechtelijk een cilinderslot van de voordeur vernielt.

Strafoplegging

De rechtbank neemt de ernst van de feiten serieus: verdachte heeft inbreuk gemaakt op het huisrecht van zijn moeder en haar veiligheid geschaad. Wel houdt zij rekening met de psychische gesteldheid van verdachte, zijn dakloosheid en de verleende zorgmachtiging.

In afwijking van de eis van de officier van justitie legt de rechtbank een gevangenisstraf op van acht weken, waarvan vier weken voorwaardelijk, met een proeftijd van twee jaar. Aan het voorwaardelijk strafdeel zijn uitgebreide bijzondere voorwaarden verbonden, zoals meldplicht, behandeling, begeleid wonen, dagbesteding en middelencontrole.

De rechtbank acht het van belang dat verdachte gestabiliseerd wordt in een klinische setting en daarna begeleiding krijgt in het dagelijks leven. De voorlopige hechtenis wordt opgeheven, maar verdachte blijft in detentie op grond van de Penitentiaire beginselenwet, in afwachting van plaatsing in een kliniek.

Tevens wordt een vrijheidsbeperkende maatregel opgelegd op grond van artikel 38v Sr: een locatieverbod van drie jaar voor het adres van zijn moeder, met vervangende hechtenis van één week per overtreding, tot een maximum van zes maanden.

Tenuitvoerlegging eerdere straffen

Hoewel verdachte zich tijdens proeftijden van eerdere veroordelingen opnieuw schuldig heeft gemaakt aan strafbare feiten, wijst de rechtbank de vorderingen tot tenuitvoerlegging van de voorwaardelijke straffen af. Reden hiervoor is dat uitvoering van deze straffen de noodzakelijke zorg en behandeling zou doorkruisen.

Lees hier de volledige uitspraak.