Advocatuur en rechtsbijstand in de begroting 2027: € 10 miljoen extra voor de sociale advocatuur, toezicht in wording & sanctienaleving
/De begroting van Justitie en Veiligheid 2027 verantwoordt de gefinancierde rechtsbijstand, het Juridisch Loket en het toezicht op notarissen en gerechtsdeurwaarders op artikel 32, rechtspleging en rechtsbijstand. De minister is volgens de begroting verantwoordelijk voor het wettelijk kader waarbinnen advocaten, notarissen, gerechtsdeurwaarders en andere zelfstandige professionals in het justitiële domein opereren, en financiert de Raad voor Rechtsbijstand en het Bureau Financieel Toezicht. Het coalitieakkoord reserveerde middelen voor het versterken van de democratische rechtsstaat, die volgens de bijlagen bij de Miljoenennota zijn gericht op het vergroten van de toegang tot het recht. Daarnaast bevat het wetgevingsprogramma een aantal voorstellen die de beroepsuitoefening van advocaten direct raken, waaronder de landelijke toezichthouder advocatuur en het toezicht op sanctienaleving. Deze blog zet de cijfers en de voornemens voor de advocatuur en de rechtsbijstand op een rij.
Coalitiemiddelen voor de rechtsstaat
De coalitiemiddelen voor de rechtsstaat lopen op van € 15 miljoen in 2027 via € 35 miljoen in 2028 en 2029 naar € 45 miljoen structureel vanaf 2030. Volgens de bijlagen bij de Miljoenennota gaat het om een toeslag voor de sociale advocatuur, een impuls voor sociaal raadslieden en een gerichte verlaging van de griffierechten. De justitiebegroting formuleert het als structureel € 10 miljoen extra per jaar vanaf 2027 voor het behoud van de sociale advocatuur, in afstemming met de Nederlandse orde van advocaten en de Raad voor Rechtsbijstand, in aanvulling op eerder genomen maatregelen en op het pakket uit het visietraject dat op 24 april 2026 aan de Kamer is gestuurd. Over de griffierechten schrijft de begroting dat die worden verlaagd met uitzondering van de griffierechten voor hoge vorderingen, zodat de stap naar de rechter toegankelijk blijft. De Kamer ontvangt voorafgaand aan de begrotingsbehandeling een onderbouwing van de besteding van de rechtsstaatmiddelen.
Afbeelding hier plaatsen: 14_griffierechten.png
De griffierechtenontvangsten stijgen in de ramingen van € 187,6 miljoen in 2026 naar € 225,4 miljoen in 2027. De begroting verklaart die stijging niet en zet haar niet af tegen de aangekondigde verlaging; het is niet uit de stukken op te maken of de verlaging al in deze reeks is verwerkt.
Toevoegingen en productie
Vanaf 2027 wordt structureel € 15 miljoen overgeheveld van het niet-beleidsartikel naar het budget voor toevoegingen, ter uitvoering van de maatregelen van de commissie Van der Meer II; volgens de begroting is dit het restantbedrag van de bijdrage voor de effecten van die commissie. De begrotingsraming is gebaseerd op de verwachte uitgaven na opvolging per 2026 van de aanbevelingen over puntenaantallen, toeslagen, het punttarief en de reiskostenvergoeding voor mediators.
| Raad voor Rechtsbijstand | 2025 realisatie | 2026 | 2027 |
|---|---|---|---|
| Toevoegingen strafzaken ambtshalve (aantal) | 50.569 | 52.061 | 52.061 |
| Toevoegingen strafzaken regulier (aantal) | 73.181 | 74.275 | 74.275 |
| Piketdeclaraties (aantal) | 105.697 | 107.372 | 107.372 |
| Toevoegingen civiel (aantal) | 159.560 | 163.907 | 161.504 |
| Toevoegingen asiel (aantal) | 36.318 | 40.088 | 40.616 |
| Uitgaven toevoegingen totaal (miljoen euro) | 589,0 | 574,6 | 601,7 |
| Apparaat Raad voor Rechtsbijstand (miljoen euro) | 34,1 | 42,2 | 42,0 |
| Juridisch Loket (miljoen euro) | 56,6 | 64,8 | 65,1 |
| Bureau Financieel Toezicht (miljoen euro) | 10,7 | 11,6 | 14,7 |
Bron: Begroting Justitie en Veiligheid 2027, tabellen 15 en 17. Aantallen 2026 en 2027 zijn ramingen op basis van PMJ 2027
Voor asielzaken worden middelen overgeheveld uit de begroting van Asiel en Migratie: het budget van de Raad voor Rechtsbijstand wordt in 2026 verlaagd met € 8,8 miljoen, in 2027 verhoogd met € 1,8 miljoen en vanaf 2028 met € 8 miljoen per jaar. De Raad voor Rechtsbijstand is uitgezonderd van de efficiencytaakstelling op de rijksoverheid; een evaluatie van de Raad staat gepland voor 2026. De uitgaven op artikel 32 zijn voor 98 procent juridisch verplicht; de begroting merkt op dat de bestuurlijk gebonden uitgaven vooral de toevoegingen betreffen. Het Bureau Financieel Toezicht, dat toezicht houdt op notarissen en gerechtsdeurwaarders en op hun naleving van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme, krijgt in 2027 € 14,7 miljoen, tegenover € 11,6 miljoen in 2026; de begroting licht die stijging niet toe.
Wetgeving die de advocatuur raakt
Het wetgevingsprogramma van het ministerie bevat een reeks voorstellen die de beroepsuitoefening van advocaten betreffen.
| Voorstel | Fase volgens wetgevingsprogramma |
|---|---|
| Wet landelijke toezichthouder advocatuur | Consultatie en toetsing |
| WIS 2: toezicht op de bedrijfsvoering van onder anderen advocaten en notarissen ter naleving van sanctiemaatregelen | Consultatie en toetsing |
| Raad van Europa-verdrag 226 inzake bescherming van het advocatenberoep | Raad van State |
| Wet versterking rechtsbijstand in het strafproces | Tweede Kamer, voorbereiding |
| Besluit vergoedingen rechtsbijstand 2000 in verband met die wet | Interne voorbereiding |
| Wijziging Wet op de rechtsbijstand: versterking eerste lijn, herpositionering Juridisch Loket, inning eigen bijdrage | Interne voorbereiding |
| Besluit regels voor het politieverhoor waaraan de raadsman deelneemt (Wetboek van Strafvordering) | Ministerraad akkoord, nog niet bekrachtigd |
| Besluit kennisgeving van rechten aan aangehouden verdachten | Ministerraad akkoord, nog niet bekrachtigd |
| Uitvoerings- en implementatiewet e-Justice | Consultatie en toetsing |
Bron: Begroting Justitie en Veiligheid 2027, tabel 88
De begroting geeft bij deze voorstellen alleen de fase en geen inhoud of planning. Over het toezicht op de advocatuur vermeldt de beleidsagenda niets aanvullends; de justitiebegroting noemt de Nederlandse orde van advocaten alleen als partner bij het behoud van de sociale advocatuur.
Toegang tot het recht en procesrecht
De beleidsagenda schrijft dat iedereen in Nederland toegang tot het recht moet hebben, met objectieve informatie, advies en ondersteuning waaronder rechtshulp en rechtsbijstand. Rechtzoekenden ervaren het procederen bij de civiele rechter volgens de begroting als ingewikkeld; in 2027 onderzoekt het ministerie waar de complexiteit voor burgers zit, faciliteert het digitaal procederen verder mede door de e-Justice-verordening en implementeert het een vernieuwd kader voor buitengerechtelijke geschillenbeslechting voor consumenten. In het bestuursrecht wordt het aantal zaken met een verkorte afdoening uitgebreid en komt een interdepartementaal afwegingskader voor alternatieve vormen van bestuursrechtspraak. De Raad voor de rechtspraak vermeldt in zijn begrotingsvoorstel dat de gerechten via tuchtcolleges, waaronder de raden van discipline voor de advocatuur, kosten maken die buiten de reguliere bekostiging vallen; daarvoor is € 3,7 miljoen per jaar opgenomen. De Wet versterking waarborgfunctie Awb ligt in het voorportaal van de ministerraad en wordt door de Raad voor de rechtspraak genoemd als wetsvoorstel met grote financiële gevolgen.
Afsluiting
Artikel 32 van de justitiebegroting wordt dit najaar door de Tweede Kamer behandeld, met daarbij de onderbouwing van de besteding van de coalitiemiddelen voor de rechtsstaat. De verhoging van € 10 miljoen voor de sociale advocatuur en de overheveling van € 15 miljoen voor Van der Meer II gaan per 2027 in. De consultatie van de Wet landelijke toezichthouder advocatuur en WIS 2 loopt; het verdrag ter bescherming van het advocatenberoep ligt bij de Raad van State en de Wet versterking rechtsbijstand in het strafproces wordt voorbereid voor behandeling in de Tweede Kamer. De evaluatie van de Raad voor Rechtsbijstand staat gepland voor 2026.
