Het zorglandschap is al langere tijd in rep en roer. Dan heb ik het niet over de extra bezuinigingen in onder meer medisch-specialistische zorg en de wijkverpleging, of over de vraag of medisch specialisten nog wel vrijgevestigd ‘mogen’ blijven. Ik heb het over de aanpak van niet-integere zorgaanbieders en, in het wetsvoorstel Wet integere bedrijfsvoering zorg- en jeugdhulpaanbieders (Wibz) in één adem genoemd, het beknotten van winstuitkeringen in de zorg. De vraag is echter of de Wibz niet vooral tegemoetkomt aan de algehele morele verontwaardiging over het vergaren van gelden over de rug van anderen, in plaats van met een systematische uniforme aanpak niet-integer gedrag binnen de volledige zorg- en welzijnssector trachten uit te bannen. Dit rechtvaardigheidsnarratief lijkt de onderstroom te zijn in de Wibz.

De aanleiding van deze bijdrage ligt bij de Executive Orders vanuit het Witte Huis die grote inbreuken maken op fundamentele advocatuurlijke beginselen. De snelle capitulatie van een aantal grote Amerikaanse kantoren en het in eerste instantie stil blijven van veel andere kantoren maakten de situatie nog zorgelijker. De reactie vanuit verschillende andere kantoren, de ferme houding van de American Bar Association en de kristalheldere uitspraken van rechters maakten dat zorgen omsloegen in beroepstrots. Echte advocaten; solidariteit binnen de beroepsgroep en een krachtige onafhankelijke rechterlijke macht bleken cruciaal als beginselen van de rechtsstaat worden aangevallen. Een mooi bij effect van de aanvallen uit het Witte Huis is dat de rol van advocaten binnen de rechtsstaat voor velen weer scherper is. Dat is belangrijk, want de aan de orde zijnde vragen en bedreigingen zijn niet alleen Amerikaans, maar universeel. Voor Nederland geldt dat de waarborgen zwak zijn. Onze nationale regels bieden weinig houvast. Het vertrouwen in het ook zonder dergelijke regels functioneren van de rechtsstaat, of de nonchalance daarover, zijn reden voor zorg.