Versterking van de onafhankelijkheid van de rechtspraak
/De staatssecretaris van Justitie en Veiligheid heeft de Tweede Kamer geïnformeerd over de uitvoering van twee afspraken uit het coalitieakkoord over de rechtspraak. De Kamerbrief is gedateerd op 9 november 2026 en ging uit met het oog op het commissiedebat rechtspraak van 11 november. Het coalitieakkoord spreekt van een steviger schot tussen de onafhankelijke rechtspraak en de politiek. Dat schot moet er komen door de benoeming van leden van de Raad voor de rechtspraak onafhankelijk van de minister te maken en door de rechtspraak een aparte begroting te bieden. De brief meldt dat in de begroting voor 2028 een apart beleidsartikel voor de rechtspraak wordt opgenomen. Het wetsvoorstel over de benoemingsprocedure gaat volgens de brief eind 2026 in consultatie. tweedekamertweedekamer
Benoeming van leden van de Raad voor de rechtspraak
De brief verwijst naar de memorie van toelichting bij de begroting van Justitie en Veiligheid voor 2027 (Kamerstukken II 2026/27, 37020, nr. 2, p. 14). Daarin stond al het voornemen om het wetsvoorstel over de benoemingsprocedure van leden van de Raad voor de rechtspraak eind 2026 in consultatie te geven. De staatssecretaris herhaalt dat voornemen. Over de inhoud vermeldt de brief één onderdeel: de minister krijgt geen veto op kandidaten die vanuit de Raad zijn voorgedragen. Andere onderdelen van het wetsvoorstel noemt de brief niet.
Het bestaande wettelijk kader
Voor de begroting beschrijft de brief eerst het geldende recht, dat is neergelegd in de Wet op de rechterlijke organisatie. Volgens de brief legt artikel 100 vast dat de rechtspraak een budget krijgt toebedeeld ten behoeve van de gerechten gezamenlijk. Artikel 109 verbiedt de minister om te treden in de procesrechtelijke behandeling van, de inhoudelijke beoordeling van en de beslissing in een concrete zaak of in categorieën van zaken. De brief noemt daarnaast artikel 93. Op grond daarvan mag de aanwijzingsbevoegdheid van de minister niet worden ingezet als de Raad van oordeel is dat de aanwijzing in strijd is met artikel 109.
Werkgroep met Financiën en de rechtspraak
Een werkgroep van het ministerie van Justitie en Veiligheid, het ministerie van Financiën en de rechtspraak heeft verschillende varianten onderzocht om de onafhankelijkheid verder te borgen. Per variant is bezien welke bijdrage zij levert aan het doel van een steviger schot tussen rechtspraak en politiek. Uit de bijbehorende beslisnota volgt dat Financiën in de werkgroep een toetsende rol had en dat ook naar effecten en uitvoeringsconsequenties is gekeken. Over de brief is blijkens die nota overlegd met de minister van Financiën en met de Raad voor de rechtspraak. De varianten zelf worden in de brief en de beslisnota niet bij naam genoemd. Een rapport van de werkgroep is niet bij de brief gevoegd. tweedekamer
Apart beleidsartikel in de begroting 2028
De staatssecretaris kiest ervoor om in de begroting van 2028 een apart beleidsartikel voor de rechtspraak op te nemen. Die keuze is volgens de brief in lijn met het eerste advies van de werkgroep. Een wetswijziging is hiervoor niet nodig. De staatssecretaris noemt het beleidsartikel in de brief een fundamentele stap in het verder versterken van de onafhankelijkheid van de rechtspraak en wil de aanpassing direct inzetten. De brief gaat niet in op de vraag wat het beleidsartikel verandert in de procedure van de artikelen 93, 100 en 109 van de Wet op de rechterlijke organisatie.
Overige varianten
De andere onderzochte varianten lijken volgens de brief wel een wetswijziging te vergen. Zij zijn daardoor niet op korte termijn te realiseren. De staatssecretaris kondigt nader onderzoek aan naar de mogelijkheden om die varianten in te voeren. Over de uitkomsten wordt de Kamer te zijner tijd geïnformeerd. Een termijn noemt de brief niet.
Eerdere moties
Beide onderwerpen zijn eerder in de Tweede Kamer aan de orde geweest. Een brief aan de Eerste Kamer van 5 november 2025 verwijst naar de motie-Van Nispen over een eigen begroting voor de rechtspraak (Kamerstukken II 2023/24, 36243, nr. 13). Dezelfde brief noemt de motie-Sneller, die vraagt de rol van de minister bij de benoeming van leden van de Raad zo klein mogelijk te maken (Kamerstukken II 2023/24, 29279, nr. 845). Die brief van 2025 beantwoordde vragen van de Eerste Kamer over de kabinetsreactie op een rapport van de Venetië Commissie. officielebekendmakingen
Afsluiting
In de begroting voor 2028 komt een apart beleidsartikel voor de rechtspraak, zonder wetswijziging. Het wetsvoorstel over de benoemingsprocedure van leden van de Raad voor de rechtspraak gaat volgens de planning eind 2026 in consultatie. Naar de varianten die een wetswijziging lijken te vergen loopt nader onderzoek. De staatssecretaris heeft toegezegd de Kamer over de uitkomsten daarvan te informeren.
Klik hier voor de volledige Kamerbrief.
