Prinsjesdag 2026: wat de begrotingsstukken betekenen voor OM, rechtspraak, politie, advocatuur en FIOD
/Op 15 september 2026 heeft het kabinet de begroting van het ministerie van Justitie en Veiligheid voor 2027 ingediend bij de Tweede Kamer, samen met de Miljoenennota 2027, het begrotingsvoorstel van de Raad voor de rechtspraak, het begroting en beheerplan van de Nationale Politie 2027-2031 en het pakket Belastingplan 2027. De justitiebegroting telt € 19,9 miljard aan uitgaven en verwerkt de middelen die het coalitieakkoord van het kabinet Jetten heeft gereserveerd voor nationale veiligheid, de Dienst Justitiële Inrichtingen en de rechtsstaat. Tegenover die intensiveringen staan taakstellingen op het apparaat, een ramingsbijstelling op basis van onderuitputting en het inhouden van de prijsbijstelling, waarover de Afdeling advisering van de Raad van State in haar begrotingstoezicht kanttekeningen plaatst. De stukken raken vrijwel alle organisaties in de strafrechtketen en, via het Belastingplan, ook de FIOD en de Belastingdienst. Het wetgevingsprogramma van het ministerie geeft daarnaast de stand van tientallen strafrechtelijke wetsvoorstellen. Deze blog zet de hoofdlijnen per organisatie op een rij en dient als kapstok voor een reeks losse blogs waarin de onderwerpen afzonderlijk worden uitgewerkt.
De coalitiemiddelen en de taakstellingen
Het coalitieakkoord reserveerde voor Justitie en Veiligheid drie reeksen: oplopend € 600 miljoen structureel voor nationale veiligheid, waarvan € 550 miljoen naar de justitiebegroting gaat, € 100 miljoen structureel voor de Dienst Justitiële Inrichtingen en € 45 miljoen structureel voor de rechtsstaat. De begroting laat zien hoe het deel dat nu van de Aanvullende Post is overgeheveld, wordt verdeeld.
Voor de Dienst Justitiële Inrichtingen was bij de eerste suppletoire begroting 2026 al € 30 miljoen voor 2027 en € 40 miljoen structureel overgeheveld, zodat het totaal voor detentie uitkomt op € 75 miljoen in 2027 en € 100 miljoen vanaf 2028. Voor vijf onderdelen ontvangt de Kamer volgens de begroting nog een onderbouwing conform artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet voorafgaand aan de begrotingsbehandeling: de financiële problematiek bij de politie, meer agenten in de wijk, de aanpak van online criminaliteit, het actieplan van de Dienst Justitiële Inrichtingen en de rechtsstaat.
Tegenover de intensiveringen staan ombuigingen. De begroting vermeldt dat de politie, de Dienst Justitiële Inrichtingen, het Openbaar Ministerie, de Raad voor de rechtspraak, de Raad voor Rechtsbijstand, de Hoge Raad en het College voor de Rechten van de Mens van de efficiencytaakstelling zijn uitgezonderd. De ramingsbijstelling is volgens de toelichting gebaseerd op de onderuitputting van de afgelopen jaren en dient om de kosten van EU-verordeningen en stijgende ICT-kosten te dekken.
| Ombuigingen op de justitiebegroting, in miljoenen euro | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | 2031 |
|---|---|---|---|---|---|
| Efficiencytaakstelling rijksoverheid | -4,3 | -8,3 | -15,4 | -22,2 | -22,2 |
| Vernieuwing rijksdienst en slagvaardige overheid | 0 | 0 | -25,6 | -64,0 | -64,0 |
| Versnelling taakstelling vernieuwing rijksdienst | 0 | -12,3 | -12,3 | 0 | 0 |
| Aanvullende taakstelling Rijk 2031-2035 | 0 | 0 | 0 | 0 | -12,4 |
| Ramingsbijstelling op basis van onderuitputting | -82,2 | -62,1 | -32,1 | -39,2 | -38,7 |
Bron: Begroting Justitie en Veiligheid 2027, tabel 1; Bijlagen Miljoenennota 2027
Openbaar Ministerie
De apparaatsuitgaven van het Openbaar Ministerie stijgen licht, maar het ICT-budget binnen dat apparaat verdubbelt ruim: € 25 miljoen komt in 2027 uit de coalitiemiddelen voor de ICT-problematiek bij het OM, oplopend naar € 50 miljoen structureel, aangevuld met een bijdrage uit de eindejaarsmarge om het tekort in het ICT-plan van het OM te dekken. In de risicoparagraaf noemt het ministerie de ICT-inbreuk bij het OM als eerste risico: de inbreuk heeft volgens de begroting laten zien hoe afhankelijk de werkprocessen zijn van ICT en hoe een inbreuk bij de ene organisatie doorwerkt bij andere organisaties die dezelfde ICT delen.
| Openbaar Ministerie | 2026 | 2027 |
|---|---|---|
| Apparaatsuitgaven (miljoen euro) | 952,5 | 959,6 |
| waarvan ICT (miljoen euro) | 35,2 | 73,4 |
| Misdrijfzaken | 199.246 | 193.515 |
| Interventie- en ZSM-zaken | 120.487 | 120.548 |
| Onderzoekszaken | 25.318 | 25.729 |
| Ondermijningszaken | 10.442 | 10.303 |
| Appelzaken | 24.115 | 24.432 |
| Ontvangsten boetes en transacties (miljoen euro) | 1.026,6 | 1.067,6 |
Bron: Begroting Justitie en Veiligheid 2027, tabellen 22, 23 en 26. Productiecijfers 2026 zijn prognoses
De begroting vermeldt dat de productieaantallen zijn gebaseerd op de beschikbare capaciteit van het OM en dat de PMJ-raming iets hoger ligt voor feitgecodeerde zaken en iets lager voor de overige zaken; de PMJ heeft niet tot aanpassing van het budgettaire kader geleid. De afpakraming blijft op € 100 miljoen per jaar staan, terwijl de realisatie over 2025 daar ruim boven lag. Het Beslag Informatie Systeem van het OM wordt via een kasschuif van € 13 miljoen uit 2027 naar latere jaren verplaatst.
Rechtspraak
De Raad voor de rechtspraak vraagt een aanvullende bijdrage die oploopt van € 23,1 miljoen in 2026 naar € 88,8 miljoen vanaf 2031. De belangrijkste oorzaak is volgens de Raad dat onder het kabinet Schoof vanaf 2027 een verlaging van de vreemdelingenbijdrage was doorgevoerd, terwijl de Meerjaren Productie Prognose van augustus 2026, waarin het EU-migratiepact van 12 juni 2026 is verwerkt, voor 2026 en 2027 uitkomt op 23 procent boven het gefinancierde aantal vreemdelingenzaken. De minister stelt de bijdrage voor 2027 vast op € 1,666 miljard en schrijft daarbij dat de financiering bij belastingzaken achterblijft bij de instroomverwachting van de Rechtspraak, wat tot hogere doorlooptijden kan leiden, en dat het voorstel voor de secretariaten van de commissies van toezicht voor het gevangeniswezen niet volledig is gehonoreerd.
Het begrotingsvoorstel noemt drie ontwikkelingen met grote financiële gevolgen: het Migratiepact, de Wet versterking waarborgfunctie Awb en het arrest van de Hoge Raad over verschoningsrecht en filtering van gegevens. Bij de rechtbanken wordt in 2027 uitgegaan van ongeveer 3.900 megazittingsuren en bij de gerechtshoven van 2.300; voor zaken van het Europees Openbaar Ministerie, de Passagiersinformatie-eenheid en de internationale rechtshulpkamer bij Amsterdam en Rotterdam is € 2 miljoen opgenomen. Het Justitieel Complex Vlissingen wordt naar verwachting in 2030 opgeleverd en de extra beveiligde zittingslocatie in Lelystad in 2031. Het kabinet verkent een aparte begroting voor de rechtspraak en bereidt een wetsvoorstel voor waarmee de benoeming van leden van de Raad voor de rechtspraak onafhankelijk wordt van de minister.
Afbeelding 4 hier plaatsen: 4_doorlooptijden.png
Politie
De bijdrage aan de politie bedraagt in 2027 € 9,383 miljard. Uit de coalitiemiddelen is indicatief een reeks voor de politie bestemd die oploopt naar € 462 miljoen structureel. Daarvan is volgens het begroting en beheerplan een reeks oplopend naar € 347 miljoen nodig om de financiële meerjarenopgave van het korps te dekken; zonder die middelen zou de personele bezetting moeten worden begrensd. De resterende € 114 miljoen structureel vanaf 2030 is bedoeld voor de ambities uit het coalitieakkoord, in grote lijnen meer agenten in de wijk, medewerkers gespecialiseerd in online criminaliteit en de aanpak van online seksuele misdrijven, maar is nog niet in de politiebegroting verwerkt omdat het gesprek tussen ministerie, politie en gezagen over de besteding nog loopt.
De operationele sterkte exclusief aspiranten groeit volgens de kengetallen van 47.070 fte in 2026 naar 49.426 fte in 2027. De politie hanteert daarnaast financieel-technische maatregelen van € 181 miljoen in 2027, waaronder het financieel verdelen van 98,5 procent van de formatie, en meldt in de risicoparagraaf dat de financiële sturingsinformatie binnen de huidige processen en systemen niet altijd toereikend is. Op 1 januari 2027 treedt de Veiligheidsagenda 2027-2030 in werking, met als thema's ondermijning en georganiseerde criminaliteit, cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit, relationeel geweld en geweld in afhankelijkheidsrelaties, en mensenhandel; de doelstellingen volgen in het najaar. De FIU-Nederland, beheersmatig ondergebracht bij de politie, begroot voor 2027 860 verzoeken en 2.994 eigen onderzoeksdossiers.
Advocatuur en gefinancierde rechtsbijstand
De coalitiemiddelen voor de rechtsstaat zijn volgens de bijlagen bij de Miljoenennota bestemd voor een toeslag voor praktijken in de sociale advocatuur, een impuls voor sociaal raadslieden en een gerichte verlaging van de griffierechten. De justitiebegroting spreekt van structureel € 10 miljoen extra per jaar vanaf 2027 voor het behoud van de sociale advocatuur, in afstemming met de Nederlandse orde van advocaten en de Raad voor Rechtsbijstand, en verwijst naar de brief van 24 april 2026 met het maatregelenpakket uit het visietraject.
| Rechtsbijstand en toegang tot het recht, in miljoenen euro | 2026 | 2027 | 2028 |
|---|---|---|---|
| Toevoegingen rechtsbijstand, totaal | 574,6 | 601,7 | 625,5 |
| waarvan strafzaken ambtshalve | 98,5 | 106,8 | 106,8 |
| waarvan strafzaken regulier | 73,7 | 74,6 | 74,6 |
| Extra voor sociale advocatuur (structureel) | 0 | 10 | 10 |
| Restant Van der Meer II naar toevoegingen | 0 | 15 | 15 |
| Coalitiemiddelen rechtsstaat | 0 | 15 | 35 |
| Griffierechtenontvangsten | 187,6 | 225,4 | 227,4 |
Bron: Begroting Justitie en Veiligheid 2027, tabellen 1, 15, 17 en 21; Bijlagen Miljoenennota 2027
De begroting geeft geen verklaring voor de combinatie van stijgende griffierechtenontvangsten en een aangekondigde gerichte verlaging. In het wetgevingsprogramma staan de Wet landelijke toezichthouder advocatuur en WIS 2, over toezicht op de bedrijfsvoering van advocaten en notarissen bij de naleving van sanctiemaatregelen, in consultatie, en het verdrag van de Raad van Europa inzake bescherming van het advocatenberoep bij de Raad van State.
FIOD en Belastingdienst
De gevolgen voor de FIOD staan in het Overzicht Uitvoerbaarheid Belastingdienst 2026 bij het pakket Belastingplan. De Belastingdienst schrijft daarin dat in toenemende mate wetgeving, onder meer uit de EU, een beroep doet op de capaciteit van de FIOD, met als voorbeelden het Europese anti-witwaspakket, sanctiewetgeving en de implementatie van de richtlijn inzake bevriezing en confiscatie, en dat de mate waarin het strafrechtelijk instrumentarium kan worden gebruikt afhankelijk is van de extra capaciteit die daarvoor beschikbaar wordt gesteld. Het IV-landschap van de FIOD is volgens de dienst onvoldoende meegegroeid; ruimte voor nieuwe wensen wordt pas medio 2029 verwacht in plaats van 2027, en de beleidsopgave is gericht op het nieuwe Wetboek van Strafvordering en het verschoningsrecht in 2029.
| FIOD en Belastingdienst | Wat de stukken melden |
|---|---|
| Sanctiewet, tranche 1 | 40 fte extra bij de FIOD voor strafrechtelijke handhaving van sanctieschendingen en omzeiling |
| Wet internationale sanctiemaatregelen | 66 fte per jaar tot en met 2030, 44 fte structureel; middelgrote impact op de uitvoering |
| IV-ruimte FIOD | Pas vanaf medio 2029, eerder was dat 2027 |
| Uitgaven artikel Belastingen | Dalen de komende jaren met € 689 miljoen door apparaatstaakstellingen |
| Taakstellingen Financiën | € 45 miljoen in 2028 en 2029, € 45 miljoen in 2031 |
| Bezwaarproces | Herontwerp nodig door toenemende bezwarenstroom, om binnen Awb-termijnen te blijven |
Bron: Overzicht Uitvoerbaarheid Belastingdienst 2026; Bijlagen Miljoenennota 2027
Criminele geldstromen, ondermijning en internationale samenwerking
Het Europese pakket ter voorkoming van witwassen en terrorismefinanciering treedt op 10 juli 2027 in werking, bestaande uit de verordeningen AMLR (2024/1624) en AMLAR (2024/1620) en de zesde anti-witwasrichtlijn (2024/1640), die wordt geïmplementeerd door de Implementatiewet ter voorkoming van witwassen en terrorismefinanciering; op die datum wordt de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme ingetrokken. Binnen de aanpak criminele geldstromen is € 7 miljoen gereserveerd voor de implementatie van het anti-witwaspakket en de Confiscatierichtlijn, en de incidentele IT-kosten voor de confiscatieregeling zijn via een kasschuif naar 2029 en later verplaatst. De aanpak van ondermijning staat in 2027 voor € 262,1 miljoen op de begroting, waaronder maximaal € 66,5 miljoen voor de RIEC's, maximaal € 30,5 miljoen voor de mainports en € 101 miljoen voor Preventie met Gezag. Het Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland van mei 2026 vormt de basis voor een aangescherpte koers met als prioriteiten een veilige en integere economie, het tegengaan van corruptie en de internationale aanpak; de Europese anticorruptierichtlijn wordt in 2027 geïmplementeerd en het kabinet werkt aan een wetsvoorstel om de rol van de Kamer van Koophandel te versterken.
Wetgevingsprogramma strafrecht
Het wetgevingsprogramma van Justitie en Veiligheid geeft per wetsvoorstel de fase, zonder data. De strafrechtelijk relevante voorstellen op een rij.
| Fase | Wetsvoorstellen |
|---|---|
| Eerste Kamer | Verbetering bestrijding heling, witwassen en vermogensdelicten; modernisering strafbaarstelling mensenhandel (artikel 273f Sr); strafbaarstelling verblijf in door terroristische organisatie gecontroleerd gebied; integere en onafhankelijke rechtspraak (36243); Cyberbeveiligingswet; uitleveringsverdrag Marokko |
| Tweede Kamer | Strafbaarstelling verheerlijking terrorisme; strafbaarstelling seksuele intimidatie; openbaarmaking beeldmateriaal slachtoffers; Wet online aangejaagde openbareordeverstoring; eerste aanvullingswet Wetboek van Strafvordering; Wet internationale sanctiemaatregelen; Wet versterking rechtsbijstand in het strafproces; herziening bewaarplicht telecommunicatiegegevens; strafmaatverhoging grootschalige harddrugs; e-evidence; verordening overdracht strafvervolging; herziene richtlijn milieucriminaliteit; herzieningswet ambtsmisdrijven; permanentmaking Tijdelijke wet bestuurlijke maatregelen terrorismebestrijding |
| Raad van State | Implementatie richtlijn bevriezing en confiscatie; implementatie anti-witwasmaatregelen EU; verbetering kroongetuigeregeling; aanscherping taakstrafverbod; Wet gegevensvergaring politie openbareordedomein; Wet stroomlijning bestuurlijke boetemaxima; wijzigingswet verwijzingsportaal bankgegevens; verdrag bescherming advocatenberoep |
| Consultatie en toetsing | Strafbaarstelling psychisch geweld; tweede aanvullingswet Wetboek van Strafvordering; wetsvoorstel stelsel beveiligen van personen; Wet landelijke toezichthouder advocatuur; WIS 2 (toezicht sanctienaleving advocaten en notarissen); strafbaarstelling gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties; herziening vrijheidsbeneming jeugd; verbod gebruiksmessen minderjarigen; diverse uitvoeringsbesluiten Wetboek van Strafvordering |
| Interne voorbereiding | Invoeringswet Wetboek van Strafvordering; implementatie EU-anticorruptierichtlijn 2026/1021; verhoging strafmaxima actuele delictsvormen; afschaffen tenuitvoerleggingstermijnen; strafbaarstelling lijkschennis; verzamelwet gegevensverwerking politie en justitie; civielrechtelijk bestuursverbod bij ontbinding zonder baten; rechtshulp- en uitleveringsverdrag Colombia; Raad van Europa-verdrag milieustrafrecht |
| Bekrachtiging en inwerkingtreding | Vaststellingswetten Boeken 1 tot en met 8 Wetboek van Strafvordering; uitbreiding slachtofferrechten; versterking strafrechtelijke aanpak ondermijning II (relatieve competentie megazaken); Wet plan van aanpak witwassen; Wet weerbaarheid kritieke entiteiten |
Bron: Begroting Justitie en Veiligheid 2027, tabel 88 (selectie)
Kanttekeningen van de Raad van State
De Afdeling advisering constateert in de Septemberrapportage dat de netto uitgavengroei in 2027 volgens de MEV-raming 4,7 procent bedraagt tegenover een Europese norm van 3,5 procent en dat die overschrijding mede het gevolg is van bewuste beleidskeuzes in de augustusbesluitvorming. Het tekort en de schuld blijven met 2,2 procent en 46,7 procent bbp in 2027 binnen de referentiewaarden. Voor de departementale begrotingen wijst de Afdeling erop dat het inhouden van de loon- en prijsbijstelling over de intensiveringen uit het coalitieakkoord voor 2027 en 2028 de vierde keer in korte tijd is dat voor deze ongerichte bezuiniging wordt gekozen, zonder dat de Miljoenennota de gevolgen benoemt, en dat de aanvullende onderuitputting van ruim € 1,4 miljard in 2027 niet is gespecificeerd naar begrotingsposten. In het nader rapport schrijft het kabinet dat het bij de Voorjaarsnota 2027 opnieuw meerjarig naar de uitgaven kijkt en dat het de suggestie kan volgen om een aanvullend advies te vragen over het aangepaste geheel, gelet op het minderheidskabinet en de te verwachten amendementen en nota's van wijziging.
Afsluiting
De begroting van Justitie en Veiligheid 2027 is op 15 september 2026 ingediend en wordt dit najaar behandeld door de Tweede Kamer, waarna de Eerste Kamer volgt. Voorafgaand aan de begrotingsbehandeling ontvangt de Kamer nog de onderbouwingen voor de besteding van de coalitiemiddelen aan de politie, online criminaliteit, het actieplan van de Dienst Justitiële Inrichtingen en de rechtsstaat, en in het najaar de doelstellingen van de Veiligheidsagenda 2027-2030. De besteding van de resterende € 114 miljoen voor de politie is nog niet vastgelegd. De Raad van State heeft aangeboden een aanvullend advies uit te brengen over het geheel van wijzigingen die tijdens de parlementaire behandeling worden aangebracht. De losse onderwerpen uit deze blog worden in afzonderlijke bijdragen uitgewerkt.
Klik hier voor de begroting van Justitie en Veiligheid 2027 en het overzicht van alle Prinsjesdagstukken.
