Justitiebegroting 2027 en het Openbaar Ministerie: € 50 miljoen structureel voor ICT na de inbreuk
/De begroting van Justitie en Veiligheid voor 2027 verantwoordt het Openbaar Ministerie op artikel 33, veiligheid en criminaliteitsbestrijding. Het OM is volgens de begroting belast met de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde, voert het gezag over de opsporing door politie en bijzondere opsporingsdiensten, beslist over de vervolging en ziet toe op de tenuitvoerlegging van de opgelegde straf. Voor 2027 stijgen de apparaatsuitgaven licht naar € 959,6 miljoen, maar binnen dat bedrag verschuift het zwaartepunt: het ICT-budget verdubbelt ruim, terwijl de personele uitgaven dalen. De begroting koppelt dat aan de ICT-inbreuk bij het OM, die in de risicoparagraaf als eerste risico voor het hele justitiedomein wordt genoemd, en aan de coalitiemiddelen voor de ICT-problematiek bij het OM. De productiecijfers van het OM zijn gebaseerd op de beschikbare capaciteit; de PMJ-raming wijkt daarvan af maar heeft niet tot aanpassing van het budget geleid. Deze blog zet de cijfers en de beleidsvoornemens voor het OM op een rij.
Apparaatsbudget en ICT
De apparaatsuitgaven van het OM bedragen in 2027 € 959,6 miljoen, tegenover € 952,5 miljoen in 2026 en € 937 miljoen gerealiseerd in 2025. Vanaf 2028 zakt het bedrag naar ongeveer € 935 miljoen. De begroting verklaart het verschil met 2026 grotendeels uit loon- en prijsontwikkelingen en daarnaast uit aanvullende investeringen voor de bestrijding van ondermijnende criminaliteit en de aanpak van femicide en huiselijk geweld. Binnen het apparaat dalen de personele uitgaven van € 767,8 miljoen naar € 737,8 miljoen, waarvan € 68,9 miljoen externe inhuur, en stijgen de materiële uitgaven van € 184,7 miljoen naar € 221,8 miljoen. Die stijging zit vrijwel volledig in ICT.
Twee mutaties liggen daaraan ten grondslag. Uit de coalitiemiddelen voor nationale veiligheid is een reeks bestemd voor de ICT-problematiek bij het OM: € 25 miljoen in 2027, € 33 miljoen in 2028, € 42 miljoen in 2029 en € 50 miljoen structureel vanaf 2030. Daarnaast wordt het ICT-budget van het OM aangevuld uit de eindejaarsmarge met € 25 miljoen in 2027, € 17 miljoen in 2028 en € 8 miljoen in 2029, om volgens de toelichting het tekort in het ICT-plan van het OM te dekken. De bijlagen bij de Miljoenennota noemen de ICT-problematiek bij het OM als een van de bestemmingen van de € 550 miljoen aan coalitiemiddelen die naar de justitiebegroting gaan.
In de risicoparagraaf schrijft het ministerie dat de ICT-inbreuk bij het OM de kwetsbaarheid van overheidsorganisaties heeft laten zien en de afhankelijkheid van ICT om werkprocessen doorgang te laten vinden. Het delen van ICT maakt organisaties volgens de begroting kwetsbaar bij een inbreuk bij een andere organisatie; ICT-dienstverleners passen daarom compartimentering toe. Het risico van uitval of beschadigde data doet zich volgens het ministerie voor bij alle beleidsdoelen op de justitiebegroting. De begroting beschrijft de inbreuk zelf niet nader.
Productie 2027
Het OM verwacht in 2027 de onderstaande productie te realiseren. De begroting vermeldt dat de aantallen zijn gebaseerd op de beschikbare capaciteit van het OM en op de budgettaire reeksen die uit beleidsaanpassingen voortvloeien. De PMJ-raming ligt iets hoger voor feitgecodeerde zaken en iets lager voor de overige zaken; de PMJ heeft niet tot een aanpassing van het budgettaire kader geleid.
| Productie Openbaar Ministerie | 2025 realisatie | 2026 prognose | 2027 prognose |
|---|---|---|---|
| WAHV beroep-, kanton- en appelzaken | 578.903 | 679.728 | 583.872 |
| Overtredingszaken | 176.487 | 187.957 | 163.103 |
| Misdrijfzaken | 200.494 | 199.246 | 193.515 |
| Eenvoudige misdrijfzaken | 58.253 | 42.999 | 36.935 |
| Interventie- en ZSM-zaken | 108.556 | 120.487 | 120.548 |
| Onderzoekszaken | 23.922 | 25.318 | 25.729 |
| Ondermijningszaken | 9.763 | 10.442 | 10.303 |
| Appelzaken | 19.401 | 24.115 | 24.432 |
Bron: Begroting Justitie en Veiligheid 2027, tabel 23 (OM fact factory)
De begroting licht toe dat het OM de meeste capaciteit inzet op misdrijfzaken en dat de bijna 26.000 onderzoekszaken en ruim 10.000 ondermijningszaken de opsporing en vervolging van ernstige delicten omvatten, met een focus op criminele activiteiten die niet primair via aangiften ter kennis van de opsporing komen. Bij de WAHV-zaken vermeldt de begroting dat de instroom in eerdere jaren sterk steeg door beroepen van professioneel gemachtigden en dat die groei sinds de aanpassing van de proceskostenvergoeding per 1 januari 2024 is gestopt. Het aantal eenvoudige misdrijfzaken daalt volgens de prognose van 58.253 in 2025 naar 36.935 in 2027; de begroting geeft daarvoor geen verklaring.
In het begrotingsvoorstel van de Raad voor de rechtspraak komt de OM/ZM-werkwijze terug: in de PMJ-prognoses zijn conform het prijsakkoord extra zaken bij de gerechtshoven toegevoegd, zodat het ministerie deze werkwijze, omschreven als zwaardere zaken door meer OM-strafbeschikkingen, via hogere productieafspraken kan financieren. De justitiebegroting zelf gaat daar niet nader op in.
Afpakken, boetes en beslag
De ontvangsten uit strafrechtelijk afpakken zijn voor 2026 tot en met 2031 geraamd op € 100 miljoen per jaar, tegenover een realisatie van € 184,9 miljoen in 2025. De begroting vermeldt dat de raming een generale behandeling kent en uit twee delen bestaat: afpakopbrengsten uit het criminele circuit die naar de schatkist vloeien en een raming voor grote schikkingen. Onder het kopje afpakken schrijft het ministerie dat het doorbreken van criminele netwerken en geldstromen, onder meer door de anti-witwasaanpak te intensiveren en de mogelijkheden tot afpakken te verruimen, een prioriteit van het kabinet is en dat de middelen daarvoor grotendeels onder de aanpak ondermijning zijn opgenomen. De ontvangsten uit boetes en transacties, grotendeels WAHV-inkomsten, stijgen van € 1.026,6 miljoen in 2026 naar € 1.067,6 miljoen in 2027 en € 1.161,9 miljoen in 2031, wat de begroting koppelt aan de intensivering van geautomatiseerde verkeershandhaving; het budget voor verkeershandhaving door het OM bedraagt € 42,7 miljoen in 2027.
| Opsporing en vervolging, in miljoenen euro | 2026 | 2027 |
|---|---|---|
| Bijdrage NFI | 130,7 | 120,6 |
| Gerechtskosten in strafzaken (deskundigen, tolken, vertalers) | 45,6 | 45,6 |
| Schadeloosstellingen | 24,2 | 24,2 |
| Vergoedingen onrechtmatige detentie | 7,5 | 7,5 |
| Bewaring, verkoop en vernietiging in beslag genomen voorwerpen | 21,0 | 23,8 |
| Verkeershandhaving OM | 46,4 | 42,7 |
| Ontvangsten afpakken | 100,0 | 100,0 |
| Ontvangsten boetes en transacties | 1.026,6 | 1.067,6 |
Bron: Begroting Justitie en Veiligheid 2027, tabellen 22 en 26
Het Beslag Informatie Systeem, een project van het OM voor het beheer en de registratie van in beslag genomen goederen, wordt via een kasschuif van € 13 miljoen uit 2027 verplaatst naar 2028 tot en met 2031, om het budget in overeenstemming te brengen met de uitgaven. Domeinen Roerende Zaken blijft belast met bewaring, verkoop en vernietiging van in beslag genomen voorwerpen; dat budget stijgt naar € 23,8 miljoen. Onder overige opdrachten, die van € 38,5 miljoen in 2026 stijgen naar € 122,8 miljoen in 2027 en € 167,3 miljoen in 2029, valt volgens de toelichting onder meer de implementatie van het nieuwe Wetboek van Strafvordering, die volgens de begroting grote inspanning vergt van de strafrechtketen voor digitale systemen, werkprocessen en opleiding. De begroting splitst die post niet verder uit.
Beleidsvoornemens die het OM raken
De beleidsagenda noemt het OM op verschillende plaatsen. Het OM versterkt de inzet om dodelijk geweld tegen vrouwen tegen te gaan; daarvoor is uit de coalitiemiddelen een reeks voor femicide opgenomen van € 5 miljoen in 2027 oplopend naar € 10 miljoen structureel. Voor het plan van aanpak online discriminatie zijn structureel extra middelen beschikbaar gesteld aan OM en politie. Het kabinet onderzoekt met het OM, gemeenten en sekswerkers een pooierverbod om malafide exploitanten strafrechtelijk te kunnen vervolgen. Het deltaplan voor de strafrechtketen, waarover in juni 2026 een brief aan de Kamer is gestuurd, bekijkt het functioneren van de keten breder dan alleen doorlooptijden. In het wetgevingsprogramma staat een besluit in interne voorbereiding over de benoeming van topfunctionarissen bij het OM voor bepaalde tijd, en de wet versterking strafrechtelijke aanpak ondermijnende criminaliteit II, over de relatieve competentie in megazaken en zaken van het Functioneel Parket, staat op bekrachtiging en inwerkingtreding. De Raad voor de rechtspraak vermeldt dat zaken van het Europees Openbaar Ministerie in de opstartfase feitelijk alleen in Amsterdam en Rotterdam worden aangebracht, hoewel alle concentratierechtbanken bevoegd zijn.
Afsluiting
Het OM valt onder artikel 33 van de justitiebegroting, die dit najaar door de Tweede Kamer wordt behandeld. Van de coalitiemiddelen voor nationale veiligheid is € 25 miljoen in 2027 oplopend naar € 50 miljoen structureel bestemd voor de ICT-problematiek bij het OM; de Kamer ontvangt voorafgaand aan de begrotingsbehandeling nog onderbouwingen voor de besteding van de coalitiemiddelen. De productiecijfers zijn begroot op de beschikbare capaciteit, en de afpakraming staat op € 100 miljoen per jaar. Het Beslag Informatie Systeem en de implementatie van het nieuwe Wetboek van Strafvordering lopen door in de jaren tot en met 2029.
