Op weg naar 1 april 2029: wat de begrotingsstukken zeggen over de invoering van het nieuwe Wetboek van Strafvordering

De begroting van Justitie en Veiligheid 2027 noemt de implementatie van het nieuwe Wetboek van Strafvordering een prioriteit binnen de strafrechtketen en beschrijft het als een omvangrijk wetgevingsprogramma van vaststellingswetten en aanvullingswetten. De vaststellingswetgeving met de nieuwe Boeken 1 tot en met 8 is in maart 2026 gepubliceerd in het Staatsblad (Stb. 2026, 56 en 57); de aanvullingswetten bevatten wijzigingen en aanvullingen daarop. De eerste aanvullingswet is in maart 2026 ingediend bij de Tweede Kamer (Kamerstuk 36913) en het streven is de tweede aanvullingswet en de invoeringswet in 2027 aan te bieden. Naast deze wetten bevat het wetgevingsprogramma in de begroting een lange reeks uitvoeringsbesluiten die het nieuwe wetboek moeten uitwerken. De begrotingen van de politie, de Raad voor de rechtspraak en de Belastingdienst beschrijven elk wat de invoering van hen vraagt. Deze blog zet de stand van de regelgeving en de voorbereiding per organisatie op een rij, uitsluitend op basis van de Prinsjesdagstukken.

Planning

Het begroting en beheerplan van de politie vermeldt dat de inwerkingtreding van het nieuwe wetboek inclusief aanvullende wetgeving gepland staat op 1 april 2029 en dat alle ketenpartners een jaar eerder aan de minister melden of zij gereed zijn; dan start ook de bijscholing en implementatie binnen de eenheden. Het begrotingsvoorstel van de Raad voor de rechtspraak schrijft dat begin 2024 is bepaald dat het wetboek op 1 april 2029 van kracht wordt en dat het programma het programmaplan en de meerjarenbegroting daarop heeft herschreven.

De regelgeving per fase

Het wetgevingsprogramma in de justitiebegroting geeft per titel de fase, zonder data. Naast de twee vaststellingswetten die op bekrachtiging en inwerkingtreding staan, de eerste aanvullingswet bij de Tweede Kamer en de tweede aanvullingswet in consultatie, zijn de invoeringswet, de Rijksaanpassingswet en het Wetboek van Strafvordering BES in interne voorbereiding. De uitvoeringsbesluiten zijn talrijker.

Fase	Regelgeving nieuw Wetboek van Strafvordering
Bekrachtiging en inwerkingtreding	Vaststellingswet Boeken 1 tot en met 6; vaststellingswet Boeken 7 en 8
Tweede Kamer, voorbereiding	Eerste aanvullingswet (36913)
Ministerraad akkoord, nog niet bekrachtigd	Besluit algemene bepalingen opsporingsonderzoek (Boek 2); besluit kennisgeving van rechten aan aangehouden verdachten; besluit inrichting van en orde tijdens het politieverhoor waaraan de raadsman deelneemt; besluit strafbeschikkingen; besluit aangifte en klacht langs diplomatieke weg (artikel 2.3.1); besluit commissie nader onderzoek (artikel 5.8.5); besluit uitsluiting van strafbare feiten van de oproepingsprocedure (artikel 4.5.5); wijziging Besluit identiteitsvaststelling verdachten en veroordeelden
Consultatie en toetsing	Tweede aanvullingswet; Besluit tenuitvoerlegging; besluit heimelijke bevoegdheden (Boek 2); besluit bevoegdheden met betrekking tot voorwerpen en gegevens (Boek 2); besluit bevoegdheden met betrekking tot het lichaam (Boek 2); besluit bevoegdheden van bijzondere aard; besluit rechten en voorzieningen voor slachtoffers; besluit bevoegdheidsuitoefening door de officier van justitie (artikel 1.3.7); besluit processtukken in strafzaken; besluit deskundigenonderzoek en technisch onderzoek; besluit geluids- en beeldopnamen van verhoren; besluit videoconferentie in strafzaken; besluit elektronische overdracht van berichten en stukken; besluit andere toezichtmaatregelen (artikel 8.8.2); besluit reclasseringsinstellingen
Interne voorbereiding	Invoeringswet; Rijksaanpassingswet; Wetboek van Strafvordering BES; Invoeringsbesluit; Invoeringsrijksbesluit; eerste, tweede en derde aanvullingsbesluit; besluit Boek 6, Hoofdstuk 6; besluit schadevergoeding als processuele sanctie

Bron: Begroting Justitie en Veiligheid 2027, tabel 88. De tabel geeft fasen, geen data of inhoud

De begroting geeft geen inhoudelijke beschrijving van deze besluiten. Wel is de tweede aanvullingswet in consultatie; over de inhoud daarvan is op dit platform eerder geschreven naar aanleiding van de consultatie, die buiten de Prinsjesdagstukken valt.

De opgave per organisatie

Voor de politie vormt de implementatie volgens het beheerplan een omvangrijke en meerjarige veranderopgave. De politie participeert in de totstandkoming van aanvullingswetten en lagere regelgeving, zorgt dat systemen, processen, werkinstructies en curricula tijdig gereed zijn en noemt de vernieuwing voor het Wetboek van Strafvordering de eerste prioriteit in de informatievoorziening voor 2027 en verder. Voor de Rechtspraak is de invoering een doorlopend traject; de Raad schrijft dat de Rechtspraak volop betrokken is bij de totstandkoming en onverminderd doorgaat met alle activiteiten voor de invoering. Voor het Openbaar Ministerie valt de implementatie onder de post overige opdrachten op artikel 33, die stijgt van € 38,5 miljoen in 2026 naar € 122,8 miljoen in 2027 en € 167,3 miljoen in 2029; de begroting schrijft dat de implementatie grote inspanning vergt voor het aanpassen van digitale systemen, het opnieuw inrichten van werkprocessen en het opleiden van professionals, maar splitst het bedrag niet uit. Voor de FIOD is de beleidsopgave in het Overzicht Uitvoerbaarheid Belastingdienst gericht op het invoeren van het nieuwe Wetboek van Strafvordering en het verschoningsrecht in 2029 en op het conform privacywetgeving opslaan en verwerken van gegevens; IV-ruimte voor andere wensen wordt pas vanaf medio 2029 verwacht.

Organisatie	Wat de begrotingsstukken over de invoering zeggen
Politie	Omvangrijke meerjarige veranderopgave; eerste IV-prioriteit 2027; systemen, werkinstructies en curricula gereed voor 1 april 2029; gereedmelding april 2028, dan start bijscholing
Openbaar Ministerie	Implementatie valt onder overige opdrachten artikel 33 (€ 122,8 miljoen in 2027, niet uitgesplitst); digitale systemen, werkprocessen, opleiding
Rechtspraak	Programmaplan en meerjarenbegroting herschreven op inwerkingtreding 1 april 2029; alle activiteiten voor invoering lopen door
FIOD	Beleidsopgave IV-keten gericht op nieuw wetboek en verschoningsrecht (2029); ruimte voor andere wensen pas medio 2029
Ministerie	Tweede aanvullingswet en invoeringswet in 2027 naar de Tweede Kamer; uitvoeringsbesluiten in consultatie en bij de ministerraad

Bron: Begroting JenV 2027; Begroting en beheerplan Politie 2027-2031; Begrotingsvoorstel Rechtspraak 2027; Overzicht Uitvoerbaarheid Belastingdienst 2026

Samenhang met andere ontwikkelingen

De invoering van het nieuwe wetboek staat in de stukken naast enkele verwante trajecten. De Raad voor de rechtspraak noemt het arrest van de Hoge Raad over verschoningsrecht en filtering van gegevens als ontwikkeling met grote financiële gevolgen, en de FIOD koppelt de verwerking van verschoningsgerechtigd materiaal aan haar IV-opgave. De politie ontwikkelt van 2025 tot 2029 een uniform werkproces voor de inbeslagname van data, in samenwerking met het OM en de Rechtspraak. In het wetgevingsprogramma staan verder de implementatie van de e-evidence-verordening en richtlijn en de Wet versterking rechtsbijstand in het strafproces bij de Tweede Kamer, en een besluit over het politieverhoor waaraan de raadsman deelneemt bij de ministerraad. Het deltaplan voor de strafrechtketen, waarover in juni 2026 een brief naar de Kamer is gestuurd, bekijkt het functioneren van de keten breder dan doorlooptijden; de begroting legt geen expliciete koppeling tussen dat deltaplan en de invoering van het wetboek.

Afsluiting

De vaststellingswetten zijn gepubliceerd, de eerste aanvullingswet ligt bij de Tweede Kamer en de tweede aanvullingswet is in consultatie. In 2027 wil het ministerie de tweede aanvullingswet en de invoeringswet aan de Kamer aanbieden; daarnaast moeten bijna dertig uitvoeringsbesluiten de consultatie, de ministerraad en de Raad van State passeren. Ketenpartners melden in april 2028 of zij gereed zijn voor de inwerkingtreding op 1 april 2029. De begrotingsstukken geven geen tussentijdse mijlpalen voor de afzonderlijke besluiten.