Justitiebegroting 2027 en ondermijning: integere economie, corruptie en de C8-coalitie
/De begroting van Justitie en Veiligheid 2027 noemt ondermijning door georganiseerde criminaliteit een van de vier beleidsprioriteiten en vergelijkt de langetermijngevolgen met betonrot voor samenleving en rechtsstaat. Het Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland, in mei 2026 uitgebracht door het Strategisch Kennis Centrum Ondermijnende Criminaliteit, laat volgens de begroting zien dat de integrale aanpak op de juiste punten ingrijpt en waar extra inzet nodig is; de minister heeft op basis daarvan de koers aangescherpt in een brief aan de Kamer (Kamerstukken II 2025/26, 29911, nr. 505). De aanpak loopt langs vier lijnen, voorkomen, doorbreken, bestraffen en beschermen, met een Taskforce Ondermijning in een agenderende en aanjagende rol. Op artikel 33 staat in 2027 € 262,1 miljoen voor de aanpak van ondermijning, exclusief de structurele middelen die eerder aan partnerorganisaties zijn toegekend en in hun eigen begrotingen staan. Ook de politie en de Dienst Justitiële Inrichtingen beschrijven hun inzet. Deze blog zet de middelen, de prioriteiten en de wetgeving op een rij.
Het budget
De post aanpak ondermijning op artikelonderdeel 33.3 stijgt van € 74,5 miljoen in 2026 naar € 262,1 miljoen in 2027 en € 294,5 miljoen in 2029. Een deel van die stijging is administratief: vanaf de ontwerpbegroting 2027 wordt de bijdrage aan RIEC's en LIEC, in 2026 nog € 67,8 miljoen onder artikelonderdeel 33.2, onder aanpak ondermijning verantwoord. De begroting geeft geen nadere verklaring voor het resterende verschil. Een kasschuif zet € 13 miljoen van de middelen voor de uitwerking van het Dreigingsbeeld uit 2026 in 2027 tot en met 2029, omdat de multidisciplinaire samenwerking pas later tot uitgaven leidt. Het Strategisch Kennis Centrum wordt met € 7,8 miljoen structureel bekostigd op artikel 91.
| Onderdeel van de ondermijningsaanpak in 2027 | Bedrag en toelichting |
|---|---|
| Preventie met Gezag | € 101 miljoen op artikel 33, grotendeels verplicht via de specifieke uitkering 2026-2029; 27 gemeenten, waarvan 19 in het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid |
| RIEC's en LIEC | Maximaal € 66,462 miljoen aan specifieke uitkeringen aan de beheergemeenten voor basiswerkzaamheden, versterkingsprogramma's en regionale prioriteiten |
| Mainports | € 43,7 miljoen beschikbaar, waarvan maximaal € 30,49 miljoen via een nieuwe specifieke uitkering 2027-2030 aan vijf knooppunten |
| Aanpak criminele geldstromen | € 7 miljoen gereserveerd voor implementatie anti-witwaspakket en Confiscatierichtlijn, nog niet aan partners verstrekt |
| Nieuwe psychoactieve stoffen | Middelen voor uitvoeringsorganisaties gereserveerd op artikel 33, begin 2027 verstrekt op basis van de invoeringstoets |
| Opruimen drugsafval | € 1,5 miljoen decentralisatie-uitkering, plus € 1,5 miljoen van IenW |
| Strategisch Kennis Centrum | € 7,8 miljoen structureel op artikel 91 |
| Recherche Samenwerkingsteam (Caribisch) | € 16,3 miljoen ondermijningsmiddelen in 2026, € 22,7 miljoen regulier in 2028 en 2029, overgeheveld van Koninkrijksrelaties |
Bron: Begroting Justitie en Veiligheid 2027, artikel 33 en tabel 1
Voor de mainports geldt een maximaal bedrag per knooppunt per jaar: Rotterdam € 18,6 miljoen, Schiphol € 3,9 miljoen, de havens van Zeeland en West-Brabant € 3,8 miljoen, het Noordzeekanaalgebied € 2,5 miljoen en de bloemenveilingen in Westland € 1,7 miljoen, conform de systematiek van 2024-2026. De RIEC's ontvangen elk € 6,6 miljoen, Oost Nederland € 7,1 miljoen, voor zeven basiswerkzaamheden, van kennisdeling en juridische ondersteuning inclusief advies over de Wet Bibob tot het begeleiden van partners van signaal tot interventie, met als centraal uitgangspunt de aanpak van de illegale drugsindustrie en het criminele verdienmodel. Het wetsvoorstel tot wijziging van de Kaderwet overige JenV-subsidies, dat een grondslag biedt voor een specifieke uitkering ter bestrijding van ondermijnende criminaliteit, ligt bij de Raad van State.
Drie prioriteiten
De eerste prioriteit is een veilige en integere economie. Het Dreigingsbeeld laat volgens de begroting zien dat criminelen kwetsbaarheden in infrastructuren van medeoverheden, bedrijven en burgers misbruiken. In de mainport Rotterdam wordt gewerkt met het Gatekeeper-protocol, waarmee bedrijven onder strenge voorwaarden incidenten kunnen melden bij Stichting Gatekeeper zodat criminelen niet elders opnieuw aan de slag gaan; dat protocol wordt in 2027 landelijk uitgerold, waarbij lessen uit de Italiaanse aanpak worden meegenomen. Het kabinet werkt aan een wetsvoorstel om de rol van de Kamer van Koophandel te versterken, implementeert het Europese anti-witwaspakket medio 2027, pakt ondergronds bankieren aan en brengt de rol van cryptovaluta bij het verplaatsen en verhullen van crimineel geld in kaart.
De tweede prioriteit is het tegengaan van corruptie. Het Dreigingsbeeld laat volgens de begroting zien hoe belangrijk corrupte handlangers bij overheid en bedrijfsleven voor criminelen zijn bij het bemachtigen van informatie of producten. Samen met de minister van Binnenlandse Zaken worden de grootste kwetsbaarheden aangepakt bij de Rijksoverheid, medeoverheden en de private sector, met risicoanalyses, autorisatiebeheer en bewustwording. In 2027 wordt de Europese anticorruptierichtlijn geïmplementeerd; het wetgevingsprogramma zet de implementatie van Richtlijn (EU) 2026/1021 in interne voorbereiding.
De derde prioriteit is de internationale aanpak. Het kabinet werkt samen met bron- en transitlanden van cocaïne en met havens binnen de EU, speelt een prominente rol in de coalitie van acht Europese landen tegen georganiseerde criminaliteit en organiseert in 2027 een ministeriële bijeenkomst in Nederland. In West-Afrika vervult Nederland samen met Ghana een aanjagende rol na de Accra call to action van eind 2025. Daarnaast wordt ingezet op betere bilaterale strafrechtelijke samenwerking met prioritaire derde landen; het rechtshulp- en het uitleveringsverdrag met Colombia zijn in onderhandeling en het uitleveringsverdrag met Marokko ligt bij de Eerste Kamer. In de grensregio's werken RIEC's, het Euregionaal Informatie- en Expertisecentrum en buurlanden samen; het kabinet dringt bij de Europese Commissie aan op grensoverschrijdende informatie-uitwisseling voor bestuurlijke doeleinden.
Politie en detentie
De politie zet in 2027 in op een systeemaanpak tegen criminele samenwerkingsverbanden, aangevuld met een aanpak gericht op het doorbreken van de criminele carrière naast de bestaande jonge-aanwasaanpak. Naast afpakdoelstellingen richt de politie zich op het verstoren van structuren die het rondpompen en witwassen van crimineel geld mogelijk maken, en de mainportaanpak wordt verbreed naar andere logistieke knooppunten die door ligging of bedrijvigheid extra vatbaar zijn voor misbruik. In de bijzondere bijdragen aan de politie staan onder meer € 7 miljoen voor versterking van de internationale aanpak van ondermijning, € 24 miljoen voor de Dienst Landelijke Recherche, € 15 miljoen voor mainports en € 3 miljoen voor de aanpak criminele geldstromen. Ondermijning en georganiseerde criminaliteit is een van de vier thema's van de Veiligheidsagenda 2027-2030.
In detentie start in 2027 de invoeringstoets van de in 2025 ingevoerde aanvullende maatregelen tegen georganiseerde criminaliteit tijdens detentie (Kamerstuk 36372), waarbij ook wordt bezien of aanvullende maatregelen nodig zijn. DJI treft maatregelen tegen dreigingen van buiten, zoals apparatuur om contrabande en drones te detecteren en onschadelijk te maken, en streeft naar de bevoegdheid om in 2027 zelf drones neer te halen; voor de aanpak van voortgezet crimineel handelen vanuit detentie staat € 16 miljoen per jaar in de DJI-baten. De uitbreiding van de Afdeling Intensief Toezicht is voorzien in Lelystad in 2029 en Vlissingen in 2030, de tweede extra beveiligde inrichting in Vlissingen in 2030.
Wetgeving
| Voorstel | Fase |
|---|---|
| Versterking strafrechtelijke aanpak ondermijnende criminaliteit II (relatieve competentie in megazaken en zaken van het Functioneel Parket) | Bekrachtiging, bekendmaking en inwerkingtreding |
| Wetsvoorstel verbetering kroongetuigeregeling | Raad van State |
| Wijziging Kaderwet overige JenV-subsidies: grondslag specifieke uitkering ondermijning | Raad van State |
| Besluit houdende regels inzake getuigenbescherming | Consultatie en toetsing |
| Strafmaatverhoging grootschalige in- en uitvoer, productie en bezit van harddrugs (36705) | Tweede Kamer, plenaire behandeling |
| Implementatie EU-anticorruptierichtlijn 2026/1021 | Interne voorbereiding |
| Implementatie anti-witwasmaatregelen EU; implementatie richtlijn bevriezing en confiscatie | Raad van State |
| Rechtshulp- en uitleveringsverdrag Colombia; goedkeuring uitleveringsverdrag Marokko | Onderhandelingen; Eerste Kamer |
| Wet gesloten coffeeshopketen (regulering teelt) | Eerste Kamer |
Bron: Begroting Justitie en Veiligheid 2027, tabel 88 (selectie)
Het kabinet werkt volgens de beleidsagenda met partners aan de invoering van de kroongetuigeregeling, en aan een structurele verbetering van de gegevensdeling tussen partners in het justitiedomein, die in 2027 structureel wordt geborgd. Preventie met Gezag zet in 2027 de wijkgerichte aanpak voort om te voorkomen dat jongeren afglijden of doorgroeien in criminele organisaties, en de campagne over de negatieve gevolgen van drugsgebruik wordt voortgezet.
Afsluiting
De aanpak van ondermijning wordt in 2027 voortgezet langs de vier lijnen en de drie prioriteiten uit de brief van mei 2026. De specifieke uitkeringen aan RIEC's en mainports lopen via beheergemeenten; voor de mainports geldt een nieuwe uitkering voor 2027-2030. De implementatie van het anti-witwaspakket staat gepland voor 10 juli 2027 en van de anticorruptierichtlijn voor 2027, terwijl de kroongetuigeregeling, de confiscatiewetgeving en de subsidiegrondslag bij de Raad van State liggen. De ministeriële bijeenkomst van de C8-coalitie vindt in 2027 in Nederland plaats.
