Hof beveelt vervolging voetbalvereniging ter zake van dood door schuld / zware mishandeling: aanmerkelijk nalatig en onachtzaam gehandeld en niet van veiligheid dug-out vergewist

Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 12 april 2017, ECLI:NL:GHARL:2017:3047

De klacht richt zich tegen de beslissing van de officier van justitie, beklaagden (een voetbalvereniging, bestuurslid naam 1, de gemeente in de personen van naam 2 , jurist, en naam 3 , medewerker afdeling) niet te vervolgen ter zake van dood door schuld en het toebrengen van zwaar lichamelijk letsel door schuld, volgens klagers gepleegd op 21 mei 2014 te plaats 1.
 

Standpunt van de advocaat-generaal

De advocaat-generaal stelt zich op het standpunt dat de klacht dient te worden afgewezen wegens het ontbreken van voldoende wettig en overtuigend bewijs.
 

Beoordeling

Ter zake van het feit waarop de klacht betrekking heeft, is door de politie Noord-Nederland, districtsrecherche Fryslân een onderzoek ingesteld, waarvan de resultaten zijn vastgelegd in een dossier.

Uit de inhoud van voormeld dossier volgt dat op woensdagmiddag 21 mei 2014 door de korfbalvereniging clubnaam te plaats 1 het jaarlijkse schoolkorfbaltournooi werd georganiseerd op de locatie locatienaam aan de straatnaam te plaats 1. Aan dit evenement namen in totaal 994 leerlingen van 22 basisscholen, afkomstig uit de gemeenten Tytsjerksteradiel, Kollumerland c.a., Dantumadiel en Dongeradiel en Achtkarspelen deel. Het locatienaam bestaat uit een voetbalveld, een korfbalveld en een trainingsveld. Het terrein is eigendom van de gemeente de gemeente (verder te noemen de gemeente ) en wordt gebruikt door de voetbalvereniging de voetbalvereniging (verder te noemen de voetbalvereniging ) en de korfbalvereniging clubnaam. Aan de rand van het voetbalveld stonden ten tijde van het ongeval twee dug-outs - één voor de gasten en één voor de thuisploeg - opgetrokken uit gemetselde bakstenen met daar bovenop een betonplaat als dak. Omstreeks 15.14 uur kwam bij de meldkamer van de politie een melding binnen over het instorten van een dug-out op het locatienaam , als gevolg waarvan meerdere kinderen gewond zouden zijn geraakt. Ter plaatse bleek de betonnen dakplaat van de dug-out van de thuisploeg op de zijkant tegen de voorzijde van die dug-out te staan. In de nabijheid lagen zes kinderen. Eén van hen, slachtoffer 1 , 10 jaar oud, werd met een traumahelikopter overgebracht naar het Universitair Medisch Centrum Groningen, alwaar zij korte tijd later overleed. De andere gewonde kinderen betroffen slachtoffer 2 , 10 jaar, slachtoffer 3 , 11 jaar, slachtoffer 4 , 9 jaar, slachtoffer 5 , 7 jaar en slachtoffer 6 , 11 jaar. In het vervolgens ingestelde onderzoek werden 41 personen als getuige gehoord, werd door medewerkers van de Unit Forensisch-Technische Expertise van de politie Noord-Nederland een forensisch-technisch onderzoek ingesteld en werd een bouwkundige inspectie uitgevoerd door ir. H. Borsje, als senior scientist verbonden aan de Nederlandse Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek (TNO). Klagers zijn allen ouders van de bij het ongeval betrokken kinderen.

Slachtoffer 4, slachtoffer 3 , slachtoffer 6 en slachtoffer 2 hebben alle vier verklaard dat zij ten tijde van het ongeval samen met slachtoffer 1 en slachtoffer 5 op de dakplaat zaten toen deze begon te schuiven en naar voren kiepte.

Uit in het onderzoek opgedane bevindingen is duidelijk geworden dat de betreffende dug-out tijdens een hevige najaarsstorm op 28 oktober 2013 door een afgebroken boomtak was geraakt en als gevolg daarvan was beschadigd.

Naam 4, thans penningmeester van de voetbalvereniging , meldde de schade, die hij 'flink' noemde, op 5 november 2013 bij de gemeente teneinde die te kunnen verhalen. Naar eigen zeggen stuurde naam 4 een met zijn mobiele telefoon gemaakte foto van de beschadigde dug-out met de schademelding mee.

Op 7 november 2013 meldde naam 5, medewerker verzekeringen, namens burgemeester en wethouders dat de gemeente , als eigenaar van de boom, haar zorgplicht in voldoende mate was nagekomen als gevolg waarvan haar een beroep op overmacht toekwam. Derhalve kon de voetbalvereniging geen schadevergoeding in het vooruitzicht worden gesteld. Vast is komen te staan dat de door naam 4 meegezonden foto door de gemeente niet is gezien. In raadkamer heeft naam 2 verklaard dat de schademelding binnen de gemeente digitaal is doorgezet en dat de bijlage met daarin de foto niet naar de behandelend ambtenaar is doorgestuurd.

Naam 6 en naam 1 , beiden bestuurslid van de voetbalvereniging hebben verklaard dat zij de betreffende dug-out na de storm geïnspecteerd hebben en zagen dat er een scheur in de linker zijmuur zat. Daarna hebben ze met een paar man aan de dakplaat getrokken en gehangen en geconcludeerd, toen er geen beweging in de plaat te krijgen was, dat de dug-out veilig te gebruiken was.

Naam 7 was tot 2009 bestuurslid van de voetbalvereniging. Hij verklaart dat de gemeente eigenaar is van het veld. Een jaar of twintig geleden zijn de kantine en de kleedkamer geprivatiseerd en heeft de vereniging geld gekregen in verband met achterstallig onderhoud van de betreffende opstallen. Na de storm zat er een scheur in de zijmuur van de dug-out. Daar is door een aantal mensen naar gekeken. Van naam 1 hoorde hij daarna dat de dug-out stond als een huis. In afwachting van de komst van kunstgras werd er weinig onderhoud meer gepleegd. In april 2014 is er een gesprek geweest met de gemeente naar aanleiding van een door de KNVB in februari 2014 opgemaakt rapport, waarin naast vele andere tekortkomingen gewag werd gemaakt van scheuren in het dak van één van de dug-outs. Er is met de gemeente toen niet gesproken over de dug-outs, wel over andere zaken betreffende de veiligheid.

Naam 8 , de voorzitter van de voetbalvereniging , verklaart dat de dug-outs waarschijnlijk in 1988 zijn gebouwd door vrijwilligers van de vereniging. De kantine en de kleedkamers zijn eigendom van de club. Het veld, de omheining en de dug-outs zijn eigendom van de gemeente, die ook verantwoordelijk is voor het onderhoud. Nadat de tak op de dug-out was gevallen, zat er een scheur in het bovenste deel van de zijmuur. Een aantal mannen heeft de situatie bekeken. Volgens hen lag de plaat vast op zijn plaats en was er geen sprake van een gevaarlijke situatie. Het bestuur had wel de intentie de dug-out te herstellen maar dat was nog niet gebeurd. In de zomer van 2013 is het voorste muurtje opnieuw opgemetseld en zijn de bankjes en de betonnen randen geverfd.

Volgens naam 9, secretaris van de voetbalvereniging , zijn de kantine en de kleedkamers in 1995 geprivatiseerd. Het veld en alles wat er op staat is de verantwoordelijkheid van de gemeente. In de huurovereenkomst met de gemeente staat niets over de dug-outs. Er werd geen onderhoud aan gepleegd. Na de storm van 2013 heeft een aantal mensen de dug-out bekeken. Namens het bestuur waren daar naam 1 en naam 6 bij aanwezig. Volgens hen was de veiligheid niet in het geding.

Naam 3, medewerker afdeling bij de gemeente, verklaart dat het veld eigendom is van de gemeente. Ze weet niet wie eigenaar is van de dug-outs. Voor de bouw van de dug-outs is destijds geen bouwvergunning aangevraagd of verleend. In geen van de huur- en bruikleenovereenkomsten worden de dug-outs genoemd. De gemeente heeft nooit onderhoud aan de dug-outs gepleegd. Eind 2013 claimde de voetbalverenging schade omdat de omgevallen boom van de gemeente was, maar aansprakelijkheid daarvoor is niet door de gemeente geaccepteerd. In april 2014 kwam er een rapport van de KNVB, dat naar de wethouder is doorgestuurd. Daarna is er een gesprek met de de voetbalvereniging geweest, dat ging over de slechte toestand van het sportveld en de ontwikkeling van een kunstgrasveld. Het rapport van de KNVB is niet inhoudelijk aan de orde geweest.

Naam 10, bestuurslid van clubnaam verklaart dat in de loop van de dag van het korbaltoernooi een vrouw bij hem kwam, die vond dat de kinderen van de dug-out gestuurd moesten worden. Daarop is naam 10 naar omroeper naam 11 gelopen met het verzoek zulks om te roepen. Diverse getuigen hebben verklaard dat ze naam 11 hebben horen zeggen dat er geen kinderen op de dug-out mochten staan of zitten, maar volgens andere getuigen was de omroeper slecht te verstaan en haperde de installatie geregeld zodat lang niet iedereen verstond wat naam 11 zei.

Uit het forensisch technisch onderzoek bleek dat er in de gemetselde muren van de dug-out diverse scheuren zaten. Tegen de achterwand van de dug-out werden enkele losliggende stenen aangetroffen. Gelet op het feit dat enkele van die stenen al overgroeid waren met onkruid en gras en onder de stenen geen begroeiing was, lagen de stenen er kennelijk al enige tijd. Achter de dug-out stonden de resten van twee afgezaagde bomen. Besloten werd een bouwkundige inspectie en reconstructie van de dug-out te laten uitvoeren door ir. H. Borsje. Hij is door de rechter-commissaris benoemd als deskundige en aan hem werden de volgende vier vragen voorgelegd:

1) Wat is of zijn de feitelijke, technische oorzaken van het vallen van het dak van de dug-out?

2) Wat is de oorsprong van de technische oorza(a)k(en) van het vallen van het dak in relatie tot: a. de bouwkundige staat van de dug-out en b) de staat van onderhoud van de dug-out?

3) Zijn er andere, relevante waarnemingen die bij de beantwoording van bovenstaande vragen niet zijn genoemd en van belang kunnen zijn voor het onderzoek?

4) In hoeverre waren de onder punt 2 a en b genoemde omstandigheden van invloed op de belastbaarheid van het dak?

Op 4 augustus 2014 bracht ir. Borsje een rapport uit, waarin de onderzoeksvragen als volgt werden beantwoord:

ad 1) Het vallen van het dak is veroorzaakt doordat de dakplaat in onbalans is geraakt en van de ondersteunende wanden is gekanteld. Bij deze kanteling is de dakplaat aan de voorzijde omlaag gekomen en vervolgens doorgekanteld, waardoor deze op zijn kop op de grond terecht is gekomen. De onbalans in de dakplaat is vrijwel zeker ontstaan door een belasting op het voorste deel van de dakplaat. Deze belasting kan zijn veroorzaakt door de aanwezigheid van kinderen op het dak van de dug-out, zoals in een verklaring is aangegeven.

ad 2) Voorafgaand aan het omlaag komen van de dakplaat ontbraken onderdelen van de zijwanden. Als gevolg van het ontbreken van deze onderdelen was een deel van de ondersteuning van de dakplaat niet meer effectief. Daardoor was het draagvermogen van de dakplaat minder dan in de oorspronkelijke situatie. De ontbrekende onderdelen van de zijwanden zijn vrijwel zeker bij een eerdere overbelasting van de dakplaat uitgebroken. Deze schade was ten tijde van het ongeval niet hersteld. Dit houdt in dat er sprake was van tekortkomingen in de bouwkundige staat van de dug-out en in de staat van onderhoud van de dug-out.

ad 3) Uit een indicatieve berekening van de andere dug-out volgt dat vanaf een belasting van 340 kg op de voorrand van de dakplaat, het evenwicht in de dakplaat verloren gaat, waardoor de dakplaat in onbalans raakt. Deze belasting wordt al bereikt met 4 à 5 volwassen personen die op de voorrand van de dakplaat zitten. Verder is gebleken dat in de zijwanden van die dug-out sprake is van scheurvorming, die hoogstwaarschijnlijk is ontstaan door belasting op de dakplaat van die dug-out. Bij toekomstige belastingen op die dakplaat is er een reële kans op doorgroeien van de scheuren, waardoor de belastbaarheid van de voorrand van de dakplaat uiteindelijk afneemt tot 68 kg. Dit is dusdanig kritisch dat die dug-out niet meer in de huidige toestand gehandhaafd kan blijven.

ad 4) Als gevolg van de beschadigingen aan het metselwerk van de zijwanden onder de dakplaat, is de kantellijn van de dakplaat opgeschoven in de richting van het zwaartepunt van de dakplaat. Als gevolg van deze verschuiving van de kantellijn was er sprake van een afname van de belastbaarheid van het voorste deel van de dakplaat. Uit een indicatieve berekening volgt dat een belasting van circa 255 kg op de voorrand van de dakplaat voldoende is om het evenwicht in de dakplaat verloren te laten gaan en de dakplaat in onbalans te brengen.

Naar aanleiding van nieuw beschikbaar gekomen informatie, te weten de door naam 4 na de storm gemaakte foto en een tijdens een wedstrijd op 12 oktober 2013 gemaakte foto waarop de rechter zijwand van de ingestorte dug-out is te zien, zijn ir. Borsje aanvullende vragen gesteld:

1) In hoeverre geeft de toestand van de dug-out op de nieuw aangeleverde foto aanleiding tot een andere dan wel aangepaste conclusie van het onderzoek door Bouw TNO?

2) Hoe waarschijnlijk is het dat de stormschade (in) direct verantwoordelijk is geweest voor het ontbreken van elementen uit zijmu(u)r(en) van de dug-out?

3) Is het aannemelijk dat deze elementen later door mensenhanden zijn verwijderd ter voorkoming van verdere schade?

4) In hoeverre is deze stormschade van invloed geweest op de belastbaarheid van het dak van de dug-out?

5) Is er anderszins iets te zeggen wat deze stormschade voor invloed kan hebben gehad op de constructie van de dug-out?

In een aanvullend rapport d.d. 29 september 2014 zijn deze vragen door ir. Borsje als volgt beantwoord:

ad 1) De nieuw aangeleverde informatie geeft geen aanleiding tot aanpassing van de beantwoording van de vragen 1,3 en 4. Met betrekking tot vraag 2 wordt opgemerkt dat uit de foto van naam 4 blijkt dat de ontbrekende delen van de linker zijwand toen nog aanwezig waren. Ten aanzien van de ontbrekende delen van de rechter zijwand geldt dat het aannemelijk is dat deze ten tijde van de melding van de stormschade ook nog in de wand aanwezig waren. Deze delen zijn dus pas na de storm uit de linker en de rechter zijwand geraakt, hetgeen vrijwel zeker is ontstaan door één van de hieronder bij ad 3) genoemde oorzaken. Uit de foto van naam 4 volgt dat de storm een scheur in het metselwerk van de linker zijwand heeft veroorzaakt, als gevolg waarvan er geen hechting meer was tussen de delen van het metselwerk aan beide zijden van de scheur. Daardoor was de weerstand tegen het kantelen van de dakplaat minder dan in de situatie met hechting. Er zijn geen kenmerken aangetroffen die duiden op reparatie van deze scheur. Dit duidt op een tekortkoming in de staat van onderhoud van de dug-out.

ad 2) Op basis van de foto van naam 4 wordt geconcludeerd dat de storm niet direct heeft geresulteerd in het vrijkomen van elementen uit de linker zijwand en het is ook niet aannemelijk dat dit in de rechter zijwand het geval was. De storm is wel indirect verantwoordelijk geweest voor het ontbreken van elementen uit de linker zijwand omdat uit de foto van naam 4 volgt dat de stormschade geresulteerd heeft in het grotendeels losraken van enkele brokstukken, waardoor die brokstukken in een later stadium relatief eenvoudig uit de wand konden vrijkomen.

ad 3) Het na het maken van de foto van naam 4 vrijkomen van de betreffende brokstukken is vrijwel zeker ontstaan door één van de volgende twee mogelijkheden:

- er is na het maken van de foto sprake geweest van een belasting op de dakplaat, waardoor de brokstukken alsnog zijn uitgebroken. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan personen die op de dakplaat zijn geklommen of aan personen die aan de voorrand hebben gehangen;

- de brokstukken zijn door mensenhanden verwijderd, omdat deze dusdanig losgeraakt waren dat er gevaar bestond voor het omlaag komen van die brokstukken.

ad 4) De stormschade heeft een negatieve invloed gehad op de belastbaarheid van het dak van de dug-out. Het deel van het metselwerk van de linker zijwand, dat is meegekanteld met de dakplaat, was niet meer gehecht aan het eronder gesitueerde metselwerk. Als gevolg van het ontbreken van die hechting was de weerstand tegen het kantelen van de dakplaat minder dan in de situatie met hechting.

ad 5) De storm heeft ook indirect een negatieve invloed gehad op de belastbaarheid van het dak van de dug-out. Vanwege het ontbreken van de elementen uit de linker zijwand is het kantelpunt van de dakplaat naar achteren verplaatst en is de belastbaarheid van de dakplaat verminderd.

Een succesvolle vervolging ter zake van dood door schuld dan wel het toebrengen van zwaar lichamelijk letsel door schuld is alleen mogelijk indien kan worden bewezen dat beklaagden zodanig aanmerkelijk onachtzaam, onvoorzichtig, onoplettend of zelfs roekeloos hebben gehandeld dat de dood van slachtoffer 1 of het letsel van de andere vijf kinderen hen in strafrechtelijke mate verweten kan worden. In het hiernavolgende zal het hof eerst aandacht besteden aan de positie van de gemeente en daarna aan die van de voetbalvereniging.

Gelet op het feit dat de gemeente eigenaar is van het voetbalveld, zijn ook de dug-outs door natrekking als gemeente -eigendom te beschouwen. Dat betekent dat de gemeente in ieder geval civielrechtelijk aansprakelijk is voor de door klagers geleden schade. In raadkamer is door naam 2 naar voren gebracht dat die aansprakelijkheid door de gemeente erkend is en dat partijen de afhandeling voor een bindend advies aan een deskundige hebben voorgelegd.

Uit het dossier blijkt dat de dug-outs destijds zonder vergunning door vrijwilligers van de voetbalvereniging zijn gebouwd en dat, voor zover er al sprake was van onderhoud, dit door de vereniging werd gepleegd. De gemeente heeft nooit enige bemoeienis met de dug-outs gehad en beide bouwwerken werden niet genoemd in de privatiseringsovereenkomst noch in enige huur- of bruikleenovereenkomst. Omtrent deze feitelijke gang van zaken met betrekking tot de dug-outs is tussen de gemeente en de voetbalvereniging nimmer verschil van inzicht geweest. De gemeente is op geen enkel moment op onderhoudsverplichtingen aangesproken. De voetbalvereniging heeft de schade in november 2013 bij de gemeente gemeld. De gemeente werd hier niet aangesproken in haar hoedanigheid van eigenaar van de dug-out maar in haar hoedanigheid van eigenaar van de omgevallen boom. De gemeente heeft in die laatste hoedanigheid op de melding gereageerd en met een beroep op overmacht de schadeclaim afgewezen. Vanuit de vereniging is er daarna geen enkele actie richting gemeente meer ondernomen. Het verwijt dat de gemeente in deze te maken valt is dat zij had kunnen en moeten weten dat de dug-outs eigendom van de gemeente waren en om die reden betrokken hadden moeten worden bij de reguliere onderhoudswerkzaamheden, die door de gemeente werden uitgevoerd. Dat verwijt is echter niet zo ernstig dat gesteld kan worden dat de gemeente in zodanig aanmerkelijke mate tekort is geschoten dat zij in strafrechtelijke zin verantwoordelijk kan worden gesteld voor de dood van slachtoffer 1 en het letsel van de andere kinderen.

Met betrekking tot de voetbalvereniging komt het hof tot een andere beoordeling.

Zoals hiervoor reeds overwogen zijn de dug-outs destijds, vermoedelijk na het oprichten van de vereniging , door vrijwilligers van de club zonder vergunning en mogelijk ook zonder wetenschap van de gemeente gebouwd. Voor zover er daarna al onderhoud werd gepleegd, gebeurde dit door de vereniging. Zo hebben meerdere bestuursleden verklaard dat in de zomer van 2013 het muurtje van het onder het maaiveld gelegen gedeelte opnieuw is opgemetseld omdat dit was versleten. Ook zijn de betonnen randen bijgeverfd. Na de storm op 28 oktober 2013 werd door leden van het bestuur van de club geconstateerd dat de dug-out flink was beschadigd door een omgewaaide boom. Op de door naam 4 gemaakte foto is te zien dat er een diepe scheur in de linker zijmuur zat, waardoor er geen sprake meer was van hechting tussen de delen metselwerk aan beide zijden van de scheur. De schade werd door het bestuur gemeld bij de gemeente maar toen die zich, als eigenaar van de boom, op overmacht beriep, liet men het daarbij. In de notulen van de bestuursvergadering van 18 november 2013 staat de opmerking:

"Gemeente heeft een dossier gestuurd om daar mee aan te tonen dat zij niet aansprakelijk kunnen worden gesteld voor de schade die is ontstaan aan de dug-out (tijdens de herfststorm is hier een eik op gevallen en is het metselwerk+dakplaat gescheurd"). Onder het kopje 'Rondvraag/Wat verder ter tafel komt' staat het volgende: "Tevens de vraag wie gaat nou de dug-out repareren. naam 6 gaat hier en daar informeren wat er precies aan moet gebeuren en wat we daar zelf aan kunnen doen". Omdat er kennelijk toch enige twijfel was over de vraag of de betreffende dug-out nog veilig was, is een aantal (bestuurs-) leden van de vereniging aan de dakplaat gaan hangen om te kijken of daar beweging in te krijgen was. Toen dat niet het geval was, concludeerde men daaruit dat de dug-out veilig was.

Uit het rapport van ir. Borsje komt naar voren dat de schade aan de dug-out in de periode tussen de storm en het ongeval verergerd is, nu uit een reconstructie bleek dat een zestal brokstukken op het moment van het omlaag komen van de dakplaat niet in de zijwand van de dug-out aanwezig was, terwijl die brokstukken op het moment dat naam 4 de foto nam nog wel in de wand aanwezig waren. De betreffende brokstukken zijn teruggevonden achter de dug-out. Na beoordeling van de ondergrond en bepaling van het vochtgehalte, kon geconcludeerd worden dat de brokstukken daar al langer aanwezig waren, in ieder geval al voorafgaand aan het omlaag komen van de dakplaat. Geen van de bestuursleden heeft, zo blijkt uit de verhoren, opgemerkt dat de bouwkundige staat van de dug-out verder verslechterde en dat er brokstukken losraakten. Kennelijk is er op geen enkel moment vanuit de vereniging nog gecontroleerd of het eerder ingenomen standpunt dat de dug-out veilig was, nog langer gehandhaafd kon worden. Dit terwijl het, zoals bestuurslid naam 1 in raadkamer verklaarde, ook tijdens voetbalwedstrijden geregeld voorkwam dat kinderen op het dak van de dug-outs klommen.

Gelet op het vorenstaande is er naar het oordeel van het hof een redelijk vermoeden dat de voetbalvereniging direct na de stormschade en in de maanden daarna aanmerkelijk nalatig en onachtzaam heeft gehandeld door zich er niet van te vergewissen - anders dan door het eenmalig met een paar mannen aan het dak hangen, hetgeen op zichzelf al als een volstrekt inadequate reactie moet worden beschouwd - of de beschadigde dug-out nog wel veilig was, in de wetenschap dat die dug-out wekelijks door kinderen werd gebruikt, niet alleen door er in maar ook door er bovenop te zitten en te staan. Gelet op de ernst van de feiten vergt het openbaar belang dat de voetbalvereniging alsnog wordt vervolgd.


Lees hier de volledige uitspraak.
 

Print Friendly Version of this pagePrint Get a PDF version of this webpagePDF