De geopolitiek van anti-corruptie: over het nieuwe FCPA-handhavingslandschap
/Op het Anti-Corruptie Congres 2026 van de BijzonderStrafrecht Academie, op donderdag 19 november 2026 in Den Haag, verzorgt Kyomi Bottse, advocaat bij Allen Overy Shearman Sterling, een bijdrage onder de titel Geopolitiek van anti-corruptie: een nieuw FCPA-handhavingslandschap? Aanleiding is de koerswijziging in de Amerikaanse handhaving van de Foreign Corrupt Practices Act, de wet uit 1977 die omkoping van buitenlandse ambtsdragers strafbaar stelt en die decennialang de internationale standaard voor anti-corruptiehandhaving zette. In februari 2025 schortte president Trump de handhaving tijdelijk op, waarna het Department of Justice in juni 2025 nieuwe richtsnoeren publiceerde waarin nationale belangen uitdrukkelijk worden meegewogen. Sindsdien is de handhaving hervat, met een lager tempo en versmalde prioriteiten, terwijl Europese autoriteiten hun onderlinge samenwerking versterkten en de Europese Unie haar eigen anti-corruptiekader harmoniseerde met een nieuwe richtlijn. De congresbijdrage plaatst deze ontwikkelingen naast elkaar en gaat in op de gevolgen voor internationaal opererende ondernemingen. Deze blog schetst de feitelijke lijn van de pauze, de richtsnoeren, de eerste afdoeningen en de Europese reactie.
De pauze van februari 2025
De koerswijziging kreeg begin 2025 in korte tijd gestalte. Op 5 februari 2025 vaardigde Attorney General Pamela Bondi een memorandum uit waarmee de FCPA Unit van de Criminal Division werd opgedragen prioriteit te geven aan omkopingszaken met een verband met kartels en transnationale criminele organisaties. Vijf dagen later, op 10 februari 2025, ondertekende president Trump Executive Order 14209, met als titel Pausing Foreign Corrupt Practices Act Enforcement to Further American Economic and National Security. De order droeg het Department of Justice op gedurende 180 dagen geen nieuwe FCPA-onderzoeken en handhavingsacties te starten, lopende zaken te toetsen en de handhavingsrichtlijnen te herzien, met als verklaard doel de handhaving beter te laten aansluiten op Amerikaanse economische en veiligheidsbelangen. In de maanden daarna werden lopende zaken per geval beoordeeld; in een aantal gevallen trok het Department of Justice zaken in of zag het af van verdere vervolging, terwijl andere zaken werden voortgezet.
De richtsnoeren van juni 2025
Op 9 juni 2025 publiceerde Deputy Attorney General Todd Blanche de Guidelines for Investigations and Enforcement of the Foreign Corrupt Practices Act, waarmee de handhaving formeel werd hervat. Het memorandum noemt als doelen het beperken van onnodige lasten voor Amerikaanse ondernemingen die in het buitenland opereren en het richten van handhaving op gedrag dat Amerikaanse nationale belangen direct ondermijnt. De richtsnoeren geven een niet-limitatieve lijst van factoren die officieren van het Department of Justice moeten betrekken bij de beslissing een zaak te openen of voort te zetten. Prioriteit hebben omkoping die verband houdt met kartels en transnationale criminele organisaties, gedragingen die Amerikaanse ondernemingen in buitenlandse markten benadelen en zaken die raken aan de nationale veiligheid, met bijzondere aandacht voor de defensie-, inlichtingen- en kritieke-infrastructuursector. De onderzoeken moeten zich volgens de richtsnoeren richten op individueel strafbaar handelen in plaats van op aan rechtspersonen toegerekend collectief tekortschieten. Nieuwe FCPA-onderzoeken vereisen sindsdien goedkeuring van de Assistant Attorney General van de Criminal Division of een hogere functionaris. De richtsnoeren vermelden dat de handhaving zich niet richt op personen of ondernemingen op grond van hun nationaliteit; commentatoren wijzen erop dat de nadruk op de bescherming van Amerikaanse ondernemingen de al langer bestaande kritiek voedt dat de wet als protectionistisch instrument kan worden ingezet.
De handhavingspraktijk sinds de hervatting
De handhaving onder de nieuwe richtsnoeren kwam in de tweede helft van 2025 op gang, in een lager tempo dan in eerdere jaren. Volgens een overzicht van Arnold & Porter troffen twee ondernemingen in die periode een regeling met het Department of Justice, werd een derde onderneming gedagvaard en bracht het Department of Justice twee FCPA-zaken tegen natuurlijke personen voor de jury, die beide in een veroordeling eindigden. Op 12 november 2025 volgde de eerste deferred prosecution agreement wegens FCPA-schendingen sinds het aantreden van de regering. De Securities and Exchange Commission, die de civielrechtelijke kant van de FCPA handhaaft voor beursgenoteerde ondernemingen, kondigde geen nieuw beleid aan, maar bracht volgens een jaaroverzicht van DLA Piper sinds de executive order feitelijk geen nieuwe FCPA-zaken. Voor 2026 verwachten waarnemers een gedisciplineerde handhaving die is gekoppeld aan de genoemde prioriteiten, waarbij ondernemingen met aanknopingspunten met de Verenigde Staten, zoals een beursnotering of Amerikaanse dochterondernemingen, binnen het bereik van de wet blijven.
De Europese kant: taskforce en EU-anticorruptierichtlijn
De Amerikaanse koerswijziging viel samen met stappen aan Europese zijde. Op 20 maart 2025 kondigden het Britse Serious Fraud Office, het Franse Parquet National Financier en het Zwitserse Office of the Attorney General de oprichting aan van de International Anti-Corruption Prosecutorial Taskforce, die de bestaande samenwerking bij grensoverschrijdende corruptiezaken versterkt en openstaat voor toetreding van gelijkgezinde autoriteiten. Daarnaast nam de Raad van de Europese Unie op 29 april 2026 Richtlijn (EU) 2026/1021 inzake corruptiebestrijding aan, die op 31 mei 2026 in werking trad. De richtlijn harmoniseert de corruptiedelicten in de lidstaten, waaronder misbruik van functie, en moet voor het merendeel van de bepalingen uiterlijk 1 juni 2028 zijn omgezet. De richtlijn komt op het congres afzonderlijk aan bod in de bijdrage van Danielle Goudriaan over misbruik van functie in het Nederlandse strafrecht.
Geopolitiek van anti-corruptie op het Anti-Corruptie Congres 2026
De bijdrage van Bottse vertrekt volgens de congresomschrijving vanuit de constatering dat anti-corruptiehandhaving in toenemende mate verweven raakt met geopolitieke en economische belangen. De tijdelijke pauze en herijking van de Amerikaanse FCPA-handhaving in 2025 en de daaropvolgende richtsnoeren, waarin nationale belangen expliciet worden meegewogen, illustreren die ontwikkeling, terwijl de Europese Unie tegelijkertijd inzet op verdere harmonisatie en versterking van haar anti-corruptiekader met de in 2026 in werking getreden richtlijn. In de bijdrage wordt onderzocht hoe deze ontwikkelingen het internationale anti-corruptielandschap herschikken en welke gevolgen dit heeft voor internationaal opererende ondernemingen.
Het congres vindt plaats op donderdag 19 november 2026 van 10.00 tot 17.00 uur in het centrum van Den Haag, nabij het Centraal Station, en behandelt daarnaast onder meer de schikkingspraktijk van het Openbaar Ministerie, de EU-anticorruptierichtlijn, corruptie als systeemfalen, persoonsverwisseling in de strafrechtketen en het meldklimaat binnen organisaties. Deelname is uitsluitend fysiek mogelijk en levert zes PO- en PE-punten op. Het volledige programma en de inschrijfmogelijkheid staan op de congrespagina.
Afsluiting
De Amerikaanse FCPA-handhaving doorliep tussen februari 2025 en heden een pauze, een herijking en een hervatting onder richtsnoeren die nationale belangen uitdrukkelijk meewegen, met goedkeuringsvereisten voor nieuwe onderzoeken en een focus op individuele gedragingen, kartels en nationale veiligheid. De eerste afdoeningen onder de nieuwe koers dateren uit de tweede helft van 2025. In Europa staat daar de taskforce van het Serious Fraud Office, het Parquet National Financier en het Office of the Attorney General tegenover, naast de EU-anticorruptierichtlijn die op 31 mei 2026 in werking trad en uiterlijk 1 juni 2028 moet zijn omgezet. Op 19 november 2026 bespreekt Kyomi Bottse deze ontwikkelingen op het Anti-Corruptie Congres 2026 in Den Haag.
Klik hier voor het programma van het Anti-Corruptie Congres 2026.
