Handvatten bestrijding corruptie lokale overheden

Het overhevelen van overheidsfuncties van de centrale overheid naar regionale- of lokale overheden gebeurt steeds vaker. Vanwege de toenemende complexiteit van centraal bestuur worden taken gedecentraliseerd naar gemeenten of provincies. Zo zijn in Nederland bijvoorbeeld vanaf 2015 de gemeenten verantwoordelijk voor de jeugdzorg, werk en inkomen en zorg aan langdurig zieken en ouderen. Hoewel deze decentralisatie ervoor zorgt dat een gedeelte van het bestuur dichter bij de mensen komt te staan, en zo directer rekenschap kan afleggen, betekent dit niet per se dat er minder sprake is van corruptie op regionaal of lokaal niveau. Zo hebben lokale politici misschien meer familie- en vriendschapsbanden die hun beslissingsproces beïnvloeden en zijn de salarissen die men ontvangt in lokale overheden vaak een stuk lager dan die bij de centrale overheid, waardoor sneller de neiging zou kunnen bestaan deze met corrupte middelen aan te vullen. Daarnaast focussen waakhonden als de media of ngo’s zich in hun werkzaamheden vaak vooral op de centrale overheid.

Verleiding

Juist omdat politici en ambtenaren op lokaal niveau zo dicht bij het publiek staan, is de verleiding tot corruptie misschien wel het grootst. Maar, dit gegeven werkt ook de andere kant op: de burger krijgt ook meer kans om de lokale beleidsmakers tot verantwoording te roepen. De decentralisatie van overheidsfuncties zorgt dus voor meer risico’s, maar tegelijkertijd ook voor betere kansen de corruptie te bestrijden.

Daarom heeft Transparancy International (TI) een rapport uitgebracht met daarin handvatten voor gedragingen, interne regelingen, besluitvormingsprocedures  en wetgeving die lokale overheden houvast geven in het voorkomen én het bestrijden van corruptie.

Standaarden en principes

In het rapport genaamd ‘Anti-Corruption Principles and Standards for Local Governance Systems’ wordt een zorgvuldig en uitgebreid overzicht gegeven van principes en standaarden. Zo worden bijvoorbeeld principes uiteengezet die leidend moeten zijn in het zo open en integer mogelijk functioneren van overheidsfunctionarissen. Deze horen zich volgens TI verre van discriminatie en vriendjespolitiek te houden en zich openlijk tegen corruptie uit te spreken.

Ook wordt in het rapport benoemd hoe transparant bestuur kan worden bereikt door actief de lokale civil society te informeren en te betrekken bij beleids- en besluitvorming. Lokale overheden zouden zich tot hun uiterste moeten inspannen om zoveel mogelijk rekenschap af te leggen aan burgers; zoals het garanderen en faciliteren van een onafhankelijke lokale media en het inzetten van kanalen voor klokkenluiders.

Naast deze principes zet het rapport ook concrete maatregelen uiteen die genomen kunnen worden door lokale overheden. Hierin worden onder andere beschreven: de noodzakelijk instituties die idealiter bestaan, de informatie die tenminste openbaar moet worden gemaakt voor transparant bestuur, de minimale middelen om burgerparticipatie te bewerkstelligen en de verantwoordingsmechanismes.

TI hoopt met deze richtlijnen lokale- overheden en hun functionarissen over de hele wereld aan te zetten tot het langzaam aanpassen en aanscherpen van hun regels, instituties en besluitvormingsprocedures om zo tot een meer transparant bestuur te komen. Daarnaast bieden deze richtlijnen niet alleen houvast voor overheden, maar ook andere stakeholders in de politieke arena, zoals media en organisaties in het maatschappelijk middenveld hebben met dit rapport een ruggensteun om verantwoording af te dwingen.

Nederland

TI Nederland hoopt dat ook gemeenten, waterschappen en provincies in Nederland de principes en standaarden van TI in overweging nemen en zichzelf objectief evalueren. Want ook in Nederland is corruptie op lokaal niveau een probleem. Zo kwam het tv-programma EenVandaag onlangs nog met het nieuws dat er in 2015 maar liefst 64 publieke functionarissen tegen de lamp liepen wegens lekken van informatie, misdragingen of crimineel gedrag.

Ook op good governance gebied kan Nederland nog grote stappen maken. Zo blijkt uit onderzoek van de website Adviespunt Klokkenluiders (i.s.m. de Vereniging Nederlandse Gemeenten en de Unie van Waterschappen) dat negen procent van de lokale overheden achterloopt  bij het vaststellen van een klokkenluidersregeling.

Bron: Transparency International 

Oud-wethouder Boxmeer krijgt taakstraf voor aannemen geld

Rechtbank Oost-Brabant 23 februari 2016, ECLI:NL:RBOBR:2016:685

De rechtbank Oost-Brabant heeft een 61-jarige man uit Boxmeer veroordeeld tot een taakstraf van 120 uur. Hij nam in zijn functie als wethouder 3.000 euro aan van Chinese investeerders met wie hij in onderhandeling was over een klooster.

De man was vanaf eind 2011 als wethouder van de gemeente Boxmeer betrokken bij de aankoop van onder meer het Catharinaklooster in Sambeek. Hij voerde hierover intensieve onderhandelingen met een tussenpersoon die namens Chinese investeerders optrad. Het was de bedoeling dat er in het klooster een galerie of kunsthal zou komen van een Chinese kunstenaar. Op 8 november 2012 trof de wethouder in zijn werkkamer van het gemeentehuis een envelop aan met daarin een brochure en een bedrag van 3.000 euro. Deze envelop kwam van de Chinese investeerders. De wethouder verklaarde dat hij de envelop met het geld in de lade van zijn bureau legde en 5 dagen later heeft teruggegeven.

De rechtbank vindt geen enkele ondersteuning voor die verklaring. Integendeel, het valt niet in te zien waarom hij 7 maanden niets over het voorval vertelde tegen de burgemeester. Dit deed hij pas nadat aan het licht kwam dat hij geld had gekregen. Toen de burgemeester aanbood nader onderzoek te laten verrichten naar de teruggave van het bedrag, wilde de wethouder hier niet aan meewerken. De man kon voor beide omstandigheden geen aannemelijke verklaring geven. De rechtbank acht daarom bewezen dat hij 3.000 euro aannam. De rechtbank vindt zijn verklaring dat hij de gift ontving uit vriendschap ongeloofwaardig, gelet op de hoogte van het bedrag en het gegeven dat de contacten zakelijk waren.

Bij het bepalen van de straf weegt de rechtbank onder meer mee dat de man zijn positie misbruikte voor persoonlijk voordeel. Ook is het vertrouwen dat de burger in het overheidsapparaat moet kunnen stellen geschaad en is de waardigheid van het college van burgemeester en wethouders aangetast. Daarnaast moet het openbaar bestuur kunnen vertrouwen op loyaliteit, betrouwbaarheid en onkreukbaarheid van een wethouder. De rechtbank houdt er verder rekening mee dat deze zaak grote gevolgen heeft gehad voor de man. Hij moest zijn functie als wethouder noodgedwongen neerleggen en leed aanzienlijke reputatieschade.

Lees hier de volledige uitspraak.

Marktmeesters moeten tot ruim 70 duizend euro betalen

Drie voormalige marktmeesters moeten elk ruim 70 duizend euro aan de staat betalen. Eén oud-marktmeester 20 duizend euro. Dat heeft de rechtbankin Amsterdam besloten. De vier mannen hebben zich als marktmeester in dienst van de gemeente Amsterdam door marktkooplieden tussen 2001 en 2010 laten omkopen op de Westermarkt, Waterlooplein,  Noordermarkt en de Nieuwmarkt. Ze vroegen daarbij volgens het OM een bedrag van €2 tot €40 aan de marktkooplieden die daarvoor onder meer voorrang kregen bij de toewijzing van een plaats op de markt.

Steekpenningen

Het gerechtshof in Amsterdam heeft in juli 2015 de vier in hoger beroep, net zoals de rechtbank, veroordeeld voor het aannemen van steekpenningen. De opgelegde straffen variëren van drie tot vier maanden.

Ontnemingsprocedure

Tegen de vier mannen is het OM in februari een ontnemingsprocedure gestart om het gefraudeerd bedrag bij de mannen terug te vorderen. De rechtbank in Amsterdam heeft de vier voormalige marktmeesters veroordeeld tot het betalen van resp. 74.320 euro, 75.400 euro en 77.920 euro aan de staat. Eén van hen moet 20 duizend euro aan de staat afdragen.

Draagkracht

De rechtbank heeft zich gebaseerd op een gemiddelde weekopbrengst van 210 euro over een bepaalde periode. Dat verklaart het verschil in de hoogte van de bedragen. Bij de man die is veroordeeld voor een bedrag van 20 duizend euro heeft de rechtbank rekening gehouden met zijn draagkracht, leeftijd en gezondheid.

Bron: OM

Vimpelcom betaalt bijna 400 miljoen dollar aan Nederland voor omkoping in Oezbekistan

De internationale telecomprovider Vimpelcom Ltd en haar dochterbedrijf Silkway Holding BV hebben een door het OM aangeboden transactie van in totaal $397.500.000 geaccepteerd. Het OM verwijt het in Amsterdam gevestigde Vimpelcom ambtelijke omkoping en valsheid in geschrifte rondom en na de toetreding tot de Oezbeekse telecommarkt. Het gaat om de periode 2006 tot en met 2012.

Internationale strijd tegen corruptie

Parallel aan het Nederlandse onderzoek door de FIOD liep er een onderzoek door het Amerikaanse Department of Justice (DoJ) en de Amerikaanse toezichthouder Securities and Exchange Commission (SEC). In totaal betaalt Vimpelcom 795.000.000 US dollar aan boete en afpakresultaat. Hiervan wordt de helft aan Nederland betaald en de andere helft aan de Verenigde Staten (VS).

Multinational Vimpelcom is in het afgelopen decennium uitgegroeid tot een van de zes grootste telecomproviders ter wereld, met markten in onder andere Rusland, Italië, Azië, Afrika, Oekraïne, Kazachstan en Oezbekistan. Het bedrijf is genoteerd aan de Amerikaanse NASDAQ Global Select Market beurs in New York. De multinational is sinds 2010 gevestigd in Amsterdam.

Corruptie wordt internationaal bestreden. Door een internationale aanpak wordt duidelijk gemaakt dat corruptie niet wordt getolereerd en dat er hoge straffen worden opgelegd. Vimpelcom profiteert door de vestiging in Amsterdam van het gunstige vestigingsklimaat in ons land. Het bedrijf moet zich aan de Nederlandse wetten en regels houden, ook bij handel in het buitenland. Corruptie vormt een ernstige aantasting van de integriteit van overheden, met grote morele en politieke gevolgen. Corruptie tast de vrije marktwerking aan en vormt een bedreiging voor de internationale stabiliteit.

Strafrechtelijk onderzoek

Het Nederlandse strafrechtelijk onderzoek startte in 2013 en is uitgevoerd door de FIOD onder leiding van het Functioneel Parket. In maart 2014 is in het kader van het onderzoek het hoofdkantoor van Vimpelcom in Amsterdam doorzocht. Vimpelcom heeft zelf ook onderzoek laten doen naar haar eigen activiteiten in Oezbekistan. Dit onderzoek is uitgevoerd door interne onderzoekers, door een Amerikaans gespecialiseerd advocatenkantoor en door forensische accountants. Zowel het Nederlandse OM als de Amerikaanse autoriteiten zijn periodiek geïnformeerd over de resultaten van dit interne onderzoek.

Strafbare feiten

Uit het strafrechtelijk onderzoek door de FIOD komt naar het oordeel van het OM naar voren, dat Vimpelcom steekpenningen aan Oezbeekse overheidsfunctionarissen heeft betaald. Dat gebeurde om in 2006 tot de Oezbeekse telecommarkt toe te treden. Na de toetreding zijn rond de periodes van uitbreidingen van telecomlicenties, nummerblokken en 3G- en 4G-frequenties wederom steekpenningen aan overheidsfunctionarissen betaald. Naast betalingen van in totaal 114.500.000 US dollar betaalde Vimpelcom nog eens 30.000.000 US dollar aan liefdadigheidsdoelen waarvan een aantal gelieerd was aan Oezbeekse overheidsfunctionarissen. Deze betalingen leveren naar het oordeel van het OM de strafbare feiten ambtelijke omkoping (corruptie) en valsheid in geschrift op.

Voor een uitgebreid feitenrelaas verwijst het OM naar dit document.

Ernst van de feiten

Corruptie en daaraan gerelateerde strafbare feiten zijn ernstig vanwege het ondermijnende en corrumperende karakter op de samenleving. Corruptie zorgt voor concurrentievervalsing en het vormt een ernstige aantasting van de integriteit van overheden, met grote morele en politieke gevolgen. Corruptie tast de vrije marktwerking aan en vormt een bedreiging voor de internationale stabiliteit.

Vimpelcom heeft volgens het OM door jarenlange omkoping een dominante positie op de telecommarkt in Oezbekistan verkregen en veel winst kunnen maken. Door haar handelwijze heeft het in Nederland gevestigde Vimpelcom bijgedragen aan corruptie in Oezbekistan.

Passende afdoening

De transactie met bestraffing en ontneming zoals opgelegd aan Vimpelcom ziet het OM als een passende afdoening. Het is een straf die pijn doet, recht doet aan de ernst van de feiten en de geschokte rechtsorde. De strafrechtelijke reactie bevat een straf- (geldboete), herstel- (afpakresultaat) en preventiecomponent (compliance).

Met strafoplegging en het afpakken van criminele verdiensten wordt afgerekend met het verleden. Het is duidelijk dat een bedrijf niet wegkomt met het plegen van strafbare feiten en dat het de oneerlijk verdiende winsten moet terugbetalen.

Er is daarnaast effect voor de toekomst. Er gaat een afschrikwekkend effect van de straf uit voor andere bedrijven. Daarnaast heeft de transactie effect voor de compliance binnen het bedrijf. Er zijn bij Vimpelcom een groot aantal compliance maatregelen getroffen, waardoor de kans op herhaling in de toekomst wordt verkleind. Er is door het OM rekening gehouden met de omstandigheid dat Vimpelcom ook schikkingen met de Amerikaanse DoJ en toezichthouder SEC heeft getroffen. Met het parallelle overheidsoptreden tegen corruptie laten we zien dat corruptie internationaal wordt aangepakt en dat het niet loont.

Compliance

De Amerikaanse autoriteiten hebben als voorwaarde aan de buitengerechtelijke afdoening gesteld dat een externe compliance monitor wordt benoemd bij Vimpelcom voor een periode van drie jaar. De benoeming van de monitor betekent dat de bedrijfsvoering van het hele Vimpelcom concern gedurende drie jaar door een toezichthouder gecontroleerd zal worden. Er wordt gerapporteerd aan zowel de Verenigde Staten als aan Nederland. Daarnaast is door het Nederlandse OM afgesproken dat Vimpelcom actief meewerkt om de compliance op orde te krijgen en onregelmatigheden zelf meldt.

Bestraffing

De straf bestaat uit een boete van 100.000.000 US dollar en een betaling van 130.000.000 US dollar. Dat laatste bedrag is de geschatte waarde van voorwerpen (in dit geval aandelen), die vatbaar zijn voor verbeurdverklaring. Bij de bepaling van de Nederlandse boete is rekening gehouden met de omstandigheden dat de betalingen aan Oezbeekse functionarissen gedurende een lange tijd (een periode van 7 jaar) hebben plaatsgevonden en het om hoge omkopingsbedragen gaat. Er is – net zoals gebruikelijk bij het formuleren van de strafeis in de zittingszaal – ook rekening gehouden met de houding van de verdachte. Vimpelcom heeft meegewerkt aan het onderzoek en heeft haar interne onderzoeksgegevens beschikbaar gesteld. Er wordt door Vimpelcom actie ondernomen om schoon schip te maken en de compliance op orde te krijgen. Directieleden die direct of indirect hebben meegewerkt aan de omkoping hebben de onderneming reeds verlaten.

Afpakken van criminele verdiensten

Vimpelcom heeft met Unitel de Oezbeekse markt betreden en in relatie daarmee naar het oordeel van het OM steekpenningen aan (een bedrijf van) een Oezbeekse overheidsfunctionaris betaald. De Oezbeekse markttoetreding had zonder die betaling niet succesvol kunnen plaatsvinden. Na de markttoetreding verwerft Unitel nieuwe licenties en nummerblokken, in relatie waarmee eveneens steekpenningen zijn betaald. Hierdoor verkreeg Unitel een dominante positie op de Oezbeekse telecommarkt. De activiteiten in Oezbekistan zijn daarmee alle te relateren aan de omkoping. De verdiensten van Unitel sinds de markttoetreding tot aan begin 2014 vormen daarom volgens het OM wederrechtelijk verkregen voordeel. Omdat Unitel een 100% dochtermaatschappij is van Vimpelcom worden deze verdiensten afgepakt van Vimpelcom. In Nederland wordt 167.500.000 US dollar ontnomen.

Onderzoek voortgezet

Het Nederlandse OM doet nog strafrechtelijk onderzoek naar meerdere natuurlijke personen, waarvan één met de Nederlandse nationaliteit. Hij is in november aangehouden en in verzekering gesteld. Het OM vindt dat de natuurlijke personen die ervan verdacht worden leiding te hebben gegeven aan de corruptie, vervolgd moeten worden indien hun betrokkenheid wettig en overtuigend bewezen kan worden.

Het Nederlandse OM heeft informatie uit haar onderzoek gedeeld met landen waar vervolging van de andere personen mogelijk is.

Bron: OM

Matchfixing voor het eerst officieel in Nederland vastgesteld

De Integriteitseenheid van de KNVB heeft voor het eerst officieel vastgesteld dat er in het Nederlandse betaald voetbal matchfixing heeft plaatsgevonden. Uit het onderzoek van de eenheid blijkt dat Ibrahim Kargbo, destijds speler van Willem II, een afspraak maakte met matchfixer Wilson Raj Perumal over verlies van Willem II in de wedstrijd tegen FC Utrecht op 9 augustus 2009.

Verder blijkt uit het onderzoek dat zij ook een benefietwedstrijd van Willem II tegen Sierra Leone organiseerden met als doel deze te manipuleren voor gokdoeleinden en dat ze afspraken maakten over de manipulatie van interlands van Sierra Leone. De Integriteitseenheid voerde het onderzoek uit op verzoek van de aanklager betaald voetbal.

Lees verder:

• Matchfixing voor het eerst officieel in Nederland vastgesteld, KNVB